Goed of slecht, het is en blijft wel voetbal

De defensies regeerden, balbezit bleek een vies woord en de spitsen stonden geïsoleerd. Maar we keken. En masse.

Paul Pogba na de winst op Duitsland.Beeld afp

Drie donkere jongens met het kapsel van de Franse international Kingsley Coman hangen uit een auto die slingerend door Marseille scheurt. Tunnel in, tunnel uit. Eén man staat op het dak, zwaaiend met de Franse vlag. Bijna elke auto claxonneert in deze smeltkroes van leven, op het breukvlak tussen Europa en Afrika.

Frankrijk is finalist en wil dat weten. Vervlogen is de kritiek op bondscoach Didier Deschamps, de onenigheid over diens selectiebeleid, de rellen van de afgelopen jaren binnen de ploeg. Frankrijk is het modelland van het EK. Euro 2016 is, op overweldigende wijze, een aanstekelijke bijeenkomst van blijheid en saamhorigheid slechts in het begin doorbroken door crimineel georganiseerde supporters uit Rusland contra losgeslagen Engelsen.

Het EK is een drieloops kijkcijfer-kanon, ook in Nederland, zelfs zonder Oranje. Ruim 3,7 miljoen Nederlanders zagen donderdag Duitsland - Frankrijk, als uitschieter van uitstekende cijfers die ook bij de NOS de nodige verbazing opriepen. Op dezelfde dag, om te vergelijken: 496 duizend kijkers voor de etappe van de Tour, 626 duizend voor de EK atletiek.

Robson-Kanu met ploeggenoot Gareth Bale.Beeld afp

Bijzonder

In tijden van ongekende multi-mediale mogelijkheden, waarin mensen moeilijk zijn te bewegen om met zijn allen hetzelfde te doen op hetzelfde moment, is voetbal nog steeds een katalysator van groepsgedrag. Lekker, Frankrijk - Duitsland kijken. Chips erbij. Pilsje. Spannend. Zijn we voor Duitsland? Of voor Antoine Griezmann?

Dat de groepsfase van het EK grauw was en doorgaans saai, dat de uitbreiding van het deelnemersveld tot 24 landen zo zijn nadelen heeft, dat de tweede fase beter en in elk geval spannender was, dat het toernooi te vaak de werkelijke topkwaliteit miste; het is blijkbaar nauwelijks van invloed op kijkgedrag. Misschien is het zelfs een onderzoek waard hoe mensen naar voetbal kijken? Concipiëren ze een kleine Antoine op de kokosmat voor de tv, lezen ze de nieuwe Grunberg, is rekenvoetbal het ideale smeermiddel voor het gelijktijdig doen van belastingzaken?

Voetbal kijken heeft iets bijzonders, voor de tv, en zeker en vooral in het stadion. Dat uur voor de wedstrijd is geniaal genieten. Dat komt door de groeiende verwachting, door al die duizenden Europeanen van verschillende nationaliteiten die vredig naast elkaar plaatsnemen, die elkaar troosten als dat nodig is, of omhelzen. Dat komt door de muziek, door de regie die van het voorprogramma een circus maakt.

Opvallende wedstrijd:
Italië - Zweden 1-0

Zomaar een van de twaalf wedstrijden die in 1-0 (of 0-1) eindigden, de meest voorkomende uitslag van dit EK. Het duel stevent af op een doelpuntloos gelijkspel, tot de Italiaan Éder in de 88ste minuut het derde schot van de middag produceert.

De twee duurste voetballers ter wereld treffen elkaar tijdens de EK. Links Cristiano Ronaldo, rechts Gareth Bale. Ploeggenoten bij Real Madrid.Beeld reuters

Franse verlichting

De camera vangt twee supporters in een hart. Als de twee elkaar zien op het grote scherm in het stadion, mogen ze elkaar kussen. Het is simpel en het heeft een grappig effect. Voetbal verbindt. Bijna iedereen heeft wel iets met voetbal. Zelfs degene die er niets aan vindt, kent een neef, vriend, oom of kennis die elke keer kijkt. Voetbal is manna, troost, opwinding, ergernis. Voetbal is koffieapparaatkantoor-nababbelstof.

En dan die spanning, de koppen van al die stoere, getatoeëerde mannen die tien minuten voor de aftrap in twee rijen het veld op lopen, meelopende kindertjes over het bolletje aaien en hun volkslied zingen of neuriën. Straks worden ze voor een miljoenenpubliek losgelaten in de arena, dan kan één fout of één geniale actie hun leven veranderen, hoe vreemd dat ook moge klinken.

In het landenvoetbal is alle rimram over geld even naar de achtergrond gedrongen. Hier neemt de vedette zijn natie bij de hand. Is het lachen om overbetaalde Engelse profs die van paniek over een aanstaande nederlaag tegen IJsland niet meer weten wat te doen.

Het EK is het toernooi van de Franse verlichting. Hoe zwaar was het gemoed vóór 10 juni, over mogelijke aanslagen en eventueel lege stadions. Dan nu: overal bonsoir zeggende, opgeluchte soldaten en agenten, hun machinegeweren hangend langs het lijf na weken van topspanning. Alleen de bloem uit de loop ontbreekt. In Bordeaux, Lille, Marseille, Lens, overal was de opluchting voelbaar na de laatste wedstrijd in een stad.

Opvallende wedstrijd:
Kroatië - Portugal 0-1 (na verlenging)

In wat volgens velen de slechtste EK-wedstrijd ooit is, worden binnen 120 minuten niet meer dan twee schoten op doel gelost, het geringste aantal dit EK. Een kopbal van Ricardo Quaresma voor een leeg doel is voldoende voor een plaats in de kwartfinales voor Portugal.

Dimitri Payet kust de schoen van Antoine Griezmann na de 4-0 van Frankrijk tegen IJsland.Beeld afp

Nog één dag is optimale scherpte gevraagd, zondag bij de finale in Saint-Denis, tussen Frankrijk en Portugal, vanwege ruim een miljoen Portugezen in Frankrijk bijna een thuiswedstrijd voor allebei.

Het voetbal zelf? Tja. Het voetbal is vaak defensief tegenwoordig, cynisch, en weggedreven van de basis. Het kind dat op voetbal gaat, wil de bal. Zo vaak mogelijk, zo lang mogelijk. Wie bij het EK de bal niet wil, heeft een grote kans om te winnen. Spanje, de Europees kampioen van 2008 en 2012, was de koning van het balbezit, van de sublieme aanval. Duitsland was een grootse en meeslepende opvolger in spe, met bijna 70 procent balbezit tegen Frankrijk voor rust.

Frankrijk liet zich in de hoek drukken, wachtte en sloeg onbarmhartig toe uit een dubbele spelhervatting. Eerst de hoekschop, daarna de handsbal van Schweinsteiger, vervolgens de strafschop van Griezmann.

Gelukkig dat Antoine Griezmann meedoet, een speler die qua stijl af en toe aan Cruijff doet denken, of aan Messi, als hij versnelt of combineert. Op volle snelheid richt hij de ogen gelijktijdig op de bal en de omgeving. Dan ben je een grote. Want natuurlijk viel ook veel te genieten: van Pogba, Xhaka, Bale, supporters uit Albanië, Wales of IJsland, van verdedigers als Bonucci, Pepe en Koscielny, van de onderdanige Ronaldo, van Kroaten, van Noord-Ieren met hun koddige gezang over Will Grigg. Het bord van Euro 2016 lag vol met liflafjes. Voor eenieder viel iets lekkers te kiezen.

De Belgische droom is aan diggelen. Wales was beter, 3-1.Beeld afp

Opvallende wedstrijd:
Wales - België 3-1

De grootste EK-stunt van 2016, samen dan toch met de IJslandse winst op Engeland. België vlamt in de openingsfase tegen Wales, komt op voorsprong, maar zakt dan in. Ashley Williams kopt de gelijkmaker binnen. Een fenomenale draai van Hal Robson-Kanu en een kopbal van Sam Vokes brengen Wales in extase.

Voetbal is ook een bijna wetenschappelijke, professorale bezigheid geworden. Wie als consument de tactiek beter wil doorgronden, kan naar praatprogramma's op tv kijken of sites als Catenaccio, Tussen de Linies, Squawka of 11 tegen 11 bezoeken, of stukken lezen van bijvoorbeeld Michiel de Hoog op de site van De Correspondent. De consument kan alles, tot barstende koppijn toe, lezen over cijfercombinaties van een speelwijze, over gegenpressing of counterpressing, over looplijnen.

De trainers zelf zijn de grondleggers van de onderwerping aan tactiek en theorie, hoewel de Nederlandse trainer, docent en analist Co Adriaanse zich deze week afvroeg welke trainer nu werkelijk grip op zijn elftal heeft.

Ja, Löw (Duitsland), Conte (Italië) en Deschamps (Frankrijk), maar Wilmots (België) niet en Hodgson (Engeland) helemaal niet. Het viel Adriaanse op dat de topteams meerdere systemen kunnen spelen, hetgeen een les is voor Danny Blind als die in september begint aan de klus om Oranje op het WK te krijgen. Oranje schakelde na een uitstapje naar 3-5-2 terug naar 4-3-3. Het kan handig zijn meerdere speelwijzen te beheersen.

Adriaanse is romanticus, verknocht aan de aanval. Helemaal aan zijn trekken komt hij niet op het EK. 'Je ziet vrij massaal verdedigen, met een man of acht rond het eigen strafschopgebied. Mede daardoor zie je ook geen grote individualisten meer die een of twee tegenstanders passeren.'

Opvallende wedstrijd
Frankrijk - IJsland 5-2

Binnen twintig minuten is het IJslandse EK-sprookje voorbij in de kwartfinale (2-0). Bij de rust is die Franse marge verdubbeld. Sigthorsson en Bjarnason maken de score in de tweede helft nog enigszins draaglijk voor de Scandinaviërs in deze doelpuntrijke, haast niet-EK-achtige wedstrijd.

Joachim Löw, bondscoach van Duitsland.Beeld afp

De Griezmanns krijgen het moeilijker om zich te onderscheiden in de tactische wapenwedloop. Tijdens de Copa América, het recent gespeelde landenkampioenschap van Zuid-Amerika, verscheen een geweldige foto over de omsingeling van Messi door negen veldspelers van Chili. De tiende was uit het veld gestuurd. Je vroeg je af wat al die andere Argentijnen intussen aan het doen waren, maar je kreeg ook medelijden met Messi, de individualist die het aflegt tegen de fysiek sterke meerderheid.

Gelukkig dartelde Griezmann over Franse velden, de topschutter van het EK met zes doelpunten, alsmede de uitblinker in de mooiste wedstrijd van het toernooi, de halve finale tussen Frankrijk en Duitsland.

Overigens: Griezmann (1,75 meter) verliet Frankrijk toen hij 13 was, omdat profclubs hem te frêle vonden. Hij verhuisde naar Baskenland in Spanje, waar ze kleine voetballers weten te waarderen. De jaren bij Real Sociedad vormden hem tot de speler die hij nu is bij Atlético Madrid. Hij is de beste, nadat de nog kleinere Iniesta de beste was van de vorige twee EK's. Dat is dan wel weer mooi: dat een EK hoop geeft. Voor supporters. En voor het voetballertje met een droom: prof worden.

Emanuele Giaccherini en Simone Zaza treuren om de uitschakeling van Italië tegen Duitsland na strafschoppen.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden