Gegijzeld door de sport

De NOS heeft 60 procent van de sportrechten in handen. Wil dat zo blijven, dan moet op andere programma's bezuinigd worden....

De wedstrijd Schotland-Nederland die vanmiddag wordt gespeeld, wordt rechtstreeks uitgezonden door RTL 4. De niet tevoren geplande beslissingswedstrijd zat niet in een van de grote rechtencontracten waarmee tv-zenders zich van een stroom topvoetbal voorzien.

Iedereen had de wedstrijd kunnen kopen. SBS 6, dat veel interlandwedstrijden uitzendt, heeft geboden, zegt chef-sport Lex Muller, maar te weinig. Jaap Hofman, zijn counterpart bij de HMG-zenders, ging er dik overheen; hij bood naar verluidt ruim acht ton.

Eén partij hield zich afzijdig: de NOS. Zo ging het ook met de tvrechten voor de Grand Prix van de Formule 1. Jarenlang waren die van RTL 5, onlangs gingen ze over in handen van SBS 6, voor naar verluidt 3,5 miljoen euro. De NOS bemoeide zich er niet mee. Cees Vis, lid van de raad van bestuur van de Publieke Omroep: 'En dat was niet vanwege de prijs. Het is relatief hartstikke goedkoop, 3,5 miljoen voor 17 evenementen. Er wordt goed naar gekeken. Dat verdient SBS echt wel weer terug. Maar het past niet bij ons, dus hebben we er niet op geboden.'

De NOS is nog altijd veruit de grootste partij op de markt voor sportrechten. En altijd steekt het de concurrenten Holland Media Groep (RTL 4, 5 en Yorin) en SBS (SBS 6, Net 5 en Veronica) dat de NOS met ongelijke wapens strijdt.

'Als ze iets per se willen hebben, hebben ze altijd nog wel ergens een potje waaruit ze het kunnen betalen', zegt Lex Muller van SBS. En zijn collega Jaap Hofman van HMG: 'Het probleem met de publieke omroep is dat de geldstromen niet altijd transparant zijn.' Waarmee zij duiden op het wezenskenmerk van de Nederlandse publieke omroep: die wordt deels uit publieke middelen betaald, deels uit reclame-inkomsten.

In waarde gemeten heeft de NOS meer dan 60 procent van alle sportrechten in handen. De publieke omroepen besteedden vorig jaar 1652 uur zendtijd aan sport, HMG 686 uur en SBS 222 uur.

Maar de kansen lijken te keren. De bezuinigingen die door het kabinet aan de publieke omroepen zijn opgelegd, gaan hun tol eisen. Cees Vis van de Publieke Omroep: 'Als dat zo doorgaat, zullen we moeten prioriteren.'

Niet dat de huidige bezuinigingsronde al ten koste gaat van sportrechten. De 40 miljoen die nu wordt bezuinigd, wordt binnengehaald met efficiencyverbetering en samenwerking. Maar dat zal niet zo blijven gaan. Een groot probleem duikt op als in 2006 de onderhandelingen beginnen over het Europees Kampioenschap voetbal in 2008. Op dat moment zal blijken dat de pot waaruit de NOS gewoonlijk de EK's en WK's betaalt, vrijwel leeg is.

Deze pot, het Fonds Omroep Reserve, bevatte eind vorig jaar nog 70 miljoen euro. Eind 2004 zal dat geslonken zijn tot 22 miljoen, vooral doordat in dat jaar 20 miljoen aan 'programmarechten' (lees: sportrechten, want dan moet het WK 2006 weer worden betaald) moet worden betaald. In de jaren daarna verdampt de inhoud nog verder, zo wordt verwacht. In een concept van de meerjarenbegroting 2004-2008 stelt de Raad van Bestuur van de Publieke Omroep het onomwonden, in zinnen die in de definitieve begroting niet meer zijn terug te vinden: 'Financiering van WK en EK kan dan alleen gerealiseerd worden door extra bezuinigingen.'

Met andere woorden: wil de Publieke Omroep ook in 2008 weer het EK uitzenden, dan moet het daarvoor benodigde geld ergens anders worden wegbezuinigd. Dat moet dan ten koste gaan van programmacategorieën als drama, informatie en amusement. Vis: 'We zullen inderdaad in dat jaar keuzen moeten maken.' En zijn collega Ruurd Bierman: 'Als we die sport willen houden, moeten we op andere programmacategorieën extra bezuinigen.'

De publieke omroep kan ook besluiten die dure voetbalrechten dan maar niet te kopen, maar het is zeer de vraag of dat iets oplost. In het concept van de meerjarenbegroting staat: 'Afzien van deze bezuinigingen en daarmee van EK en WK leidt tot lagere STER-inkomsten en eveneeens extra bezuinigingen.'

De STER-inkomsten zijn zeer belangrijk voor de publieke omroepen. Van de 600 miljoen die de omroepen jaarlijks uitgeven, worden er 200 miljoen terugverdiend door de STER. Sommige programma's verdienen meer terug dan andere. Het NOS Journaal is in die zin een hit, Het uur van de wolf verdient nauwelijks iets terug. Sport verdient heel goed terug. De totale kosten van de sport bij de publieke omroepen bedragen rond 80 miljoen euro op jaarbasis(rechten plus productiekosten). Gemiddeld wordt er per jaar 45 miljoen op terugverdiend, zegt STER-directeur Julius Minnaar.

Binnen de sport zijn er grote verschillen in de 'terugverdienfactor'. Sporten als korfbal (waarvan vorige week het wereldkampioenschap werd uitgezonden), volleybal,waterpolo, tafeltennis of turnen trekken weinig kijkers, en dus weinig adverteerders. De grote terugverdieners zijn het voetbal en het schaatsen.

Als de publieke omroep zulke 'rendabele' sporten kwijtraakt, moeten in die uren andere programma's worden uitgezonden. Die zijn per definitie minder rendabel, want ze leveren minder STER-gelden op. 'Dan moet je dus meer bezuinigen. Zo krijg je een spiraal naar beneden', zegt Vis.

Het lijkt nauwelijks een dilemma: om het EK en WK te kunnen kopen, moet de publieke omroep extra bezuinigen. Uit de conceptmeerjarenbegroting blijkt dat de STER aan reclame-inkomsten voor het WK van 2006 13 miljoen heeft ingeboekt. Als dat toernooi niet wordt binnengehaald, valt dus 13 miljoen euro aan STERinkomsten weg. Waarschijnlijk zelfs meer, omdat wordt aangenomen dat de commerciële omroepen nog meer reclame zullen uitzenden dan de STER, en dus de markt in de periode afromen.

Wat de NOS ook doet, het lijkt er onvermijdelijk op uit te draaien dat de andere programmacategorieën extra moeten bezuinigen. Vis, voorzichtig: 'Dat is een keuze die nog gemaakt moet worden. Zo ver zijn we nog lang niet. Die prognose is gebaseerd op de huidige vooruitzichten. Als de conjunctuur aantrekt en de STER meer geld gaat opleveren, stroomt er ook weer geld in de FOR-pot. En als we een nieuwe regering krijgen die zegt dat die bezuinigingen best minder kunnen, zijn we ook uit het probleem.'

Het lijkt hopen op een wonder. Het is de vraag wat het getob bij de publieke omroep betekent voor de twee commerciële concurrenten, HMG en SBS. Van deze twee heeft SBS, in waarde gemeten, veruit de grootste rechtenportefeuille. Chef sport Lex Muller zou zijn portefeuille best willen uitbreiden, maar hij vindt lang niet alles interessant, want: 'Wij moeten er wel geld aan verdienen. Niet dat je elk evenement meteen moet terugverdienen. Als je een wedstrijd hebt van het Nederlands elftal, verdien je dat bijna nooit rechtstreeks terug. Maar het is goed voor je imago, en het is goed voor de kijkcijfers die je kunt laten zien aan je adverteerders.'

Een topevenement als de Tour de France, bijvoorbeeld, is niet interessant. HMG heeft er wel eens naar gekeken, maar heeft nauwelijks interesse. En Lex Muller zegt: 'Wie kijkt er nou van elf tot vijf naar een wielerwedstrijd?' Tennis? Eigenlijk van hetzelfde laken een pak. Muller: 'Je zou, om die sport voor tv geschikt te maken, bijvoorbeeld alleen vijf tie-breaks moeten spelen.' Die uren durende partijen? Niet interessant voor SBS 6. 'Behalve misschien toptoernooien zoals Wimbledon.' Zelfs de Olympische zomerspelen, een topevenement, is niets voor de commerciëlen. 'Dat is een te hoge investering in één maand, en bovendien nog in de zomer ook', zegt Muller, en dan kijken veel minder mensen.'

De rechten op de samenvattingen van de Eredivisie, die eind dit seizoen weer vrijkomen, worden fel begeerd door HMG en SBS. Helaas voor hen heeft de NOS dit contract al bestempeld als 'van levensbelang', en Muller weet wat dat betekent. 'Dan kunnen ze héél ver gaan.' In 2001 bood hij 'miljoenen meer' dan de NOS, maar 'zo'n hoog bedrag kunnen we nu niet bieden.'

Maar als de commerciëlen iets willen, dan zullen ze haast wel moeten. Er komen weinig andere interessante contracten op de markt; alleen de uitwedstrijden van het volgende kwalificatietoernooi (voor het WK 2006) komen vrij. SBS ziet zich op termijn nog wel eens de Champions League binnenhalen.

Lex Muller: 'Wij kunnen programma's presenteren in een sfeer die de sponsor graag wil.' Het dartstoernooi Bavaria World Darts Trophy komt al vanuit een café-achtige ruimte. De Amstelcup (KNVB Beker) gaat vanuit een Amstel Cup Café gepresenteerd worden. Muller: 'Dat vinden sponsors enorm interessant.' Ook Jaap Hofman van HMG denkt de sportleveranciers meer te kunnen bieden dan de NOS kan. 'Wij kunnen verder gaan in een partnership met zo'n bond of club. Stel dat wij de UEFACup-rechten van Heerenveen kopen. Dan kunnen wij aanbieden om een aantal programma's over Heerenveen te maken. Dat kan de NOS nooit doen.'

Maar Hofman en Muller zijn het over één ding eens: juist die EK en die WK, die de NOS zich na 2006 wellicht niet meer kan permitteren, zijn voor commerciële omroepen minder interessant. Hofman zegt: 'Het is te duur. Je legt er per interland twee ton op toe.' Muller zegt: 'Het is een te hoge investering in een korte tijd, en dan is het nog in de zomer ook. Dat zie ik ons vóór 2010 niet doen.' En Cees Vis zegt: 'Het is voor de commerciëlen een te groot risico. Je weet nooit van tevoren of Nederland zich kwalificeert, en dat scheelt de helft op de reclame-inkomsten.'

De EK's en WK's voetbal leken de azen in het sportrechtenspel, maar zij worden de zwartepieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden