Geen WK voor Oranje, tijd voor een radicaal andere koers

De Nederlandse voetballer is kapot gepamperd

De creativiteit is dood, het ontbreekt aan duelkracht, tegenstanders zijn vaardiger en sneller. Waar zijn de vernieuwende trainers? Nu Oranje het WK misloopt, is het tijd om na te denken over een radicaal andere koers.

Bondscoach Dick Advocaat (rechts) van Oranje voorafgaand aan de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Wit-Rusland. Beeld anp

Het zal in 2018 stil zijn rond de mooist verlichte velden van de planeet voetbal, als het om Nederlandse inbreng gaat. Vermoedelijk geen club meer in de Europa Cup nu Feyenoord en Vitesse nog geen wedstrijd hebben gewonnen en de rest al was uitgeschakeld voor het feest goed en wel was begonnen. Geen WK in Rusland, want die conclusie is gerechtvaardigd, nu alleen een overwinning met zeven doelpunten verschil op Zweden perspectief biedt.

Op het absolute nulpunt aanbeland, is het tijd voor iets nieuws: weer een andere bondscoach, menig andere speler, ander denken, anders trainen bij de clubs, stappen zetten in fysiek en mentaal vlak. Een uitnodiging voor Oranje voor wie fit is en in vorm, niet op naam. Plus een verbod op het epidemische breed- en terugspelen.

Wie Nederlanders ziet voetballen, kan zich niet aan de indruk onttrekken dat ze kapot gepamperd zijn. De creativiteit is dood, duelkracht ontbreekt, de tegenstander is vaardiger en sneller. De wet van de remmende voorsprong van het gidsland heeft vernietigend werk verricht.

En misschien dwingt Oranje ook weer een greintje geluk af in de aanloop naar het EK van 2020, waaraan 24 landen meedoen. Bijna half Europa. Om bij dat gezelschap te horen, is Nederland natuurlijk niet kansloos. Zo groot is het verschil ook weer niet tussen de subtop van Europa en Nederland.

Oranje blubber

Met de topkwaliteit heeft ook het geluk Oranje verlaten, het fortuin dat het elftal toelachte op de laatste WK's. Met Dick Advocaat liep, na Guus Hiddink en Danny Blind, de derde bondscoach vast in de oranje blubber, na de derde plaats op het WK onder Louis van Gaal in Brazilië, ruim drie jaar geleden.

Advocaat zal na dinsdag nog twee oefenduels in november leiden, dan is het voorbij. Mocht hij dinsdag winnen van Zweden, dan heeft hij twaalf punten behaald in vijf duels. Dat is best aardig. De kiem voor de uitschakeling lag in de eerste helft van de reeks en misschien zelfs in de vorige kwalificatieronde, voor het gemiste EK van 2016.

Danny Blind deed het cijfermatig minder dan voorganger Hiddink en opvolger Advocaat. Op het snijvlak van twee kwalificatieronden verloor hij simpelweg te vaak en te makkelijk. Maar Blind was ook trainer bij de beste wedstrijd van deze reeks, de ouverture in Zweden. Die eindigde in 1-1, terwijl Oranje had moeten winnen qua kansen, en ook omdat een doelpunt van Dost in de slotfase onterecht werd afgekeurd. Zweden was ruim een jaar geleden kwetsbaar, kort na het stoppen van Zlatan Ibrahimovic en het aantreden van bondscoach Andersson. Alleen: bij Zweden groeide het teamverband, bij Nederland was het elftal te vaak een losse verzameling individuen.

Tekst gaat verder onder de foto.

Vincent Janssen na een gemiste kans tegen Wit-Rusland. Beeld anp

De opleving onder Blind, geen groot motivatiekunstenaar en nogal naïef schatplichtig aan wat eens de Nederlandse cultuur was, duurde te kort. De tweede uitglijder was de uitwedstrijd tegen Bulgarije, een van de slechtste interlands sinds mensenheugenis. Blind kon meteen vertrekken bij de bond waar het op dat moment een janboel was. En op de eerste wedstrijddag onder Advocaat, de thuiszege tegen Luxemburg, won Zweden onverwacht van Frankrijk, door een afgrijselijke blunder van doelman Lloris in de slotseconden.

Eigenlijk was het toen al bekeken. Alleen als het ergens onderweg faliekant misging met de Zweden, was herstel mogelijk geweest. Het ging een beetje mis, toen de Zweden verloren in Bulgarije op de dag dat Frankrijk niets heel liet van Oranje. Verder waren de Scandinaviërs soeverein en scoorden ze vaker dan Nederland, dat eens een reputatie had in het maken van doelpunten.

Kwetsbare dribbelaar

Advocaat had hier een onsje meer op de aanval kunnen spelen of daar juist een pondje minder, maar ook hij constateerde dat de topkwaliteit is verdwenen. Bijna elk land, ook menig land op het WK straks, heeft een gedegen team met een paar uitblinkers aan wie de rest zich optrekt. Oranje houdt zich al jaren angstvallig vast aan met name Arjen Robben, een kwetsbare dribbelaar. Hoe kan het dat Nederland nog steeds afhankelijk is van voetballers die hun beste tijd achter de rug hebben?

Was er maar één hamvraag in de crisis. Tal van kwesties schreeuwen om aandacht. Hoe kan het dat Nederlandse spelers het technisch, tactisch, mentaal en fysiek afleggen op het internationale speelveld? Hoe kan het dat tal van voetballers die naar het buitenland vertrekken niet goed genoeg blijken, zelfs niet voor subtoppers? Waar zijn de vernieuwende trainers, zoals die in de Bundesliga rondlopen? Heeft Nederland zich te lang laten leiden door de ideeën van Raymond Verheijen, de goeroe van de periodisering?

Al die vragen zijn al gesteld, maar ze zijn niet afdoende beantwoord, ondanks rapporten en congressen. Of is het zo simpel dat talent gewoon met een golf komt, zoals vloed na eb? De nieuwe organisatie van de KNVB, die langzaam gestalte krijgt, mag antwoorden helpen formuleren. De bond zoekt een nieuwe technisch directeur, en dan een nieuwe bondscoach.

Nu Oranje het WK misloopt, is het tijd om diepzinnig na te denken over het opleiden van trainers en spelers, over passie voor het spel en zelfs over de Nederlandse identiteit, tot op de dag van vandaag internationaal geprezen en gekopieerd. De misère biedt één voordeel: als het absolute dieptepunt is bereikt, gaat de weg eens weer omhoog.

Lees ook deze stukken over Oranje

'Crisis is diep, Nederland zal weer moeten leren voetballen'
Het is nog niet officieel, maar het Nederlands elftal gaat het WK voetbal in Rusland missen. Oranje won zaterdag in Borisov met 3-1 van Wit-Rusland, maar die uitslag stak schril af tegen de 8-0 van Zweden tegen Luxemburg, een paar uur eerder.

Wat Advocaat en Poetin met elkaar gemeen hebben
Met Nederland - Zweden komt dinsdag voor Dick Advocaat naar alle waarschijnlijkheid een eind aan zijn derde periode als bondscoach. Hoewel er van alles op hem aan te merken was, zal hij worden gemist, schrijft Paul Onkenhout (+).

Een keuze tussen het hoofd en het hart: Marokko of Nederland?
Nederland doet weinig om voetbaltalent aan zich te binden, Marokko veel. Dat maakt de keuze voor veelbelovende voetballers als Feyenoorder Sofyan Amrabat (21) lastig. Oranje of de Atlas Leeuwen? (+)

Babel keert terug als nestor bij Oranje
Ryan Babel is ouder, wijzer en constanter geworden. Zijn keuzes voor eigen geluk leverden hem dit jaar de Turkse titel op, en nu ook een nieuwe kans bij Oranje. Zes jaar na zijn vorige selectie ontdekt Babel dat hij nu de 'oudere gast' tussen de jonkies is (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.