Geen excuus, meldonium is verboden

Maria Sjarapova trachtte de wereld te bespelen door schuld te bekennen. Het zal de Russische tennisster niet helpen. Meldonium, medicijn voor hartpatiënten, staat sinds 1 januari op de dopinglijst, ook al denken de medewerkers van apotheek de Oude Genezer in Moskou dat het middel iets is als een keelpastille.

Maria Sjarapova tijdens de persconferentie in Los Angeles waar ze maandag toegaf te zijn betrapt op het gebruik van meldonium.Beeld afp

Een kleine week van onthullingen over het nieuwe dopingmiddel meldonium heeft een opvallende bijwerking aan het licht gebracht: elke sport reageert anders op positieve tests. In het schaatsen en de atletiek is met afschuw kennis genomen van de positieve dopingcontroles van de Russische sprinter Pavel Koelizjnikov en de Ethiopisch-Zweedse loopster Abeba Aregawi. Alsof het onomstotelijk vaststaat dat zij hun wereldprestaties door middel van list en bedrog hebben geleverd. Het tennis reageerde veel milder op Maria Sjarapova, alsof de beste betaalde sportvrouw ter wereld de kluit onmogelijk kan hebben bedonderd.

Wat de meest redelijke reactie is? Dat is niet eenvoudig vast te stellen na zes dagen van gedeeltelijke bekentenissen, leugens om bestwil, Russische complottheorieën, Amerikaanse mediastrategieën en Ethiopische schaamtegevoelens. Maar het lijdt geen twijfel dat meldonium de gemoederen voorlopig blijft verhitten. Volgens het mondiale antidopingagentschap WADA zijn sinds 1 januari 99 sporters positief bevonden, in minimaal zes sporten. Er worden nog meer positieve tests verwacht.

Slimme persconferentie

Aan emoties heeft het WADA geen boodschap. Op een positieve test volgt een straf. Elke sport heeft te maken met dezelfde regels. Met opzet gebruikt? Vier jaar schorsing. Onopzettelijk gebruikt? Twee jaar. Zijn er legitieme, verzachtende omstandigheden, dan nog bedraagt de minimale uitsluiting twaalf maanden. Zegt Herman Ram, directeur van de Dopingautoriteit.

Het is dus uitgesloten dat Sjarapova meedoet aan de Olympische Spelen, zoals de voorzitter van de Russische tennisfederatie deze week voorspelde, nadat de 28-jarige Russin met een slimme persconferentie in een duur hotel in Los Angeles de schade aan haar loopbaan en reputatie had proberen te beperken. Ram: 'In dat verhaal hoorde je een heel goede pr-manager doorklinken, maar helemaal geen goede jurist.'

Of meldonium de sportprestaties van Sjarapova of Koelizjnikov heeft bevorderd, en in welke mate, is voor de tuchtrechtspraak niet relevant. Het Letse medicijn, dat sinds 1 januari is verboden, staat niet op de dopinglijst omdat met nauwgezet, dubbelblind wetenschappelijk onderzoek onomstotelijk is aangetoond dat het prestatiebevorderend is.

In de Moskouse apotheek de Oude Genezer liggen de pakjes meldonium in dezelfde la als de tabletjes paracetamol. Doktersrecept is niet nodig. Meldonium gaat in Rusland gewoon over de toonbank (+).

Het is verboden, omdat het WADA meent dat meldonium in potentie prestaties bevordert. 'Voor een groot deel van de dopinglijst geldt hetzelfde', zegt Ram. 'Voor honderden stoffen. Zelfs voor epo.' De reden is eenvoudig. Er is voor dopingjagers simpelweg onvoldoende geld beschikbaar om precies vast te stellen welk effect al die verboden stoffen precies hebben op topsporters.

Hoewel de exacte werking van meldonium niet is vastgesteld en de gezondheidsclaims van de fabrikant wetenschappelijk niet onomstreden zijn, blijkt het middel onder topsporters populair.

Vorig jaar, toen het medicijn nog niet was verboden, bleek uit een analyse van 8.300 urinestalen dat 2,2 procent van de sporters het middel gebruikte. Bij de Europese Spelen in Bakoe nam bijna 9 procent van de deelnemers het. Een analyse van het dopinglaboratorium in Keulen stelde een nog hoger percentage onder Russische topsporters vast: 17 procent.

Meldonium.Beeld reuters

Staatsdoping

Meldonium, dat onder de naam Mildrate wordt verkocht, is ontwikkeld tegen hart- en vaatziekten. Het zou het herstel en uithoudingsvermogen van sporters kunnen bevorderen. Het is enkele dagen na inname al niet meer te traceren in urine. De pillen zijn oorspronkelijk ontwikkeld ter bevordering van de conditie van Sovjet-soldaten die ruim dertig jaar geleden oorlog voerden tegen Afghanistan. Het middel is in West-Europa en Amerika niet verkrijgbaar omdat het niet is geregistreerd. Het is volgens fabrikant Grindeks te duur om het erkend te krijgen.

Vooral in de Russische topsport is het goedkope middel (in Rusland kost een doosje met veertig pillen ruim 4 euro) de afgelopen jaren veelvuldig gebruikt. Volgens sommige sportartsen behoorde het tot de medicijnen die ze standaard bij zich hadden. Het onbegrip en de onvrede over het WADA-verbod voedt bij sommigen van hen de gedachte dat er sprake is van een westers complot tegen de Russische sport.

Sergei Lavrov, de minister van Buitenlandse Zaken, eiste donderdag opheldering van het WADA over het volgens hem onredelijke verbod op meldonium. Eerder verzetten Russische politici zich ook al hevig tegen het WADA-rapport waarin werd vastgesteld dat in Rusland sprake is van staatsdoping. Russische atleten mogen sindsdien niet meedoen aan buitenlandse wedstrijden. Geen land heeft meer positief geteste atleten dan Rusland.

Medische redenen

De Russische argwaan neemt niet weg dat de positieve tests op meldonium met een beetje oplettendheid en goede wil voorkomen hadden kunnen worden. Het middel stond heel 2015 op de monitorlijst van het WADA. Vanaf oktober is gecommuniceerd dat het verbod van kracht zou worden met ingang van 1 januari 2016. Dat bood topsporters de kans om te stoppen met het gebruik, of om een medisch attest aan te vragen. Een toegekend attest stelt een sporter in staat een verboden middel op medische gronden te gebruiken.

'Iedereen is geïnformeerd op het moment dat bekend werd dat het op de lijst van verboden middelen kwam', zei Kosta Poltavets, de bondscoach van de Russische schaatsers, deze week. Volgens de Russische schaatsfederatie is Koelizjnikov dit jaar dan ook gestopt met meldonium. Uit de leugendetectortest zou blijken dat hij niets heeft geslikt. Hij zou zijn geflikt door jaloerse teamgenoten.

Ook Sjarapova wist van het verbod. Ze bekende tijdens haar persconferentie dat ze eind december een e-mail van het WADA kreeg met een nieuwe lijst verboden stoffen. Die liet ze ongeopend. Het lijkt erop dat geen van haar stafleden, onder wie haar Nederlandse coach Sven Groeneveld, haar hebben gewaarschuwd. Volgens Britse media hebben tennisfederatie ITF en spelersorganisatie WTA de tennissters in december ook voorgelicht over het verbod.

Volgens Sjarapova is het niet openen van de WADA-mail haar enige fout geweest. Ze gebruikte meldonium naar eigen zeggen om medische redenen al tien jaar op doktersrecept. Ze was vaak grieperig en kampte met diabetes-achtige klachten. Die problemen rechtvaardigen de keuze voor meldonium volgens verschillende medici niet.

Details over haar medicijngebruik gaf Sjarapova niet prijs: het is onduidelijk hoe vaak en hoe veel pillen ze slikte gedurende die tien jaar - de fabrikant meldde dat kuren gewoonlijk vier tot zes weken duren. Maar hoe weinig ze ook vertelde, voor kenners van de dopingreglementen bood haar geënsceneerde biecht voldoende aanknopingspunten om te voorspellen dat de 28-jarige vedette in serieuze problemen verkeert.

Sjarapova woont al sinds haar 7de in Amerika. Meldonium is in dat land verboden. Volgens Herman Ram mag een arts het haar dus niet voorschrijven. Wat haar ook in de problemen kan brengen, is de regel dat een topsporter bij elke dopingtest moet aangeven of hij of zij medicijnen gebruikt. Ook als die niet verboden zijn.

Sjarapova zou dat tien jaar lang hebben moeten doen. Als ze de waarheid heeft gesproken, moet er papieren bewijs bestaan. Ram: 'Iets zegt me dat het misschien niet altijd goed is gegaan.'

Maria Sjarapova tijdens Roland Garros 2012Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden