Achtergrond Valse concurrentie of broodnodige vernieuwing?

Gaan marathonlopers echt veel harder op deze schoenen?

Het Nederlands record op de marathon is verbeterd met superschoen Nike Vaporfly. Het model blijkt elke loper minimaal 1 procent voordeel op te leveren. Is dat oneerlijk of een normale verbetering?

Abdi Nageeye (nr.19) loopt een nationaal record. Foto Klaas Jan van der Weij/de Volkskrant

Abdi Nageeye heeft het Nederlands record op de marathon afgelopen najaar verbeterd dankzij de Nike Zoom Vaporfly, een exclusieve hardloopschoen die de drager volgens een recent onderzoek van The New York Times minimaal 1 procent tijdsvoordeel verschaft. Nageeye was op de schoen 5 seconden sneller dan het oude record van Kamiel Maase: 2.08.16 om 2.08.21 uur. Een tijdsvoordeel van 1 procent staat op die marathon gelijk aan 77 seconden.

Nageeye liep in Amsterdam voor het eerst op de Vaporfly, een schoen die is uitgerust met een lepelvormige, licht gebogen plaat van koolstofvezel. Die plaat stuwt de loper extra naar voren doordat er bij elke pas meer kracht terugkomt dan bij ander materiaal. De schoen is ontwikkeld voor de Keniaanse toploper Eliud Kipchoge. Hij deed in mei 2017 een poging om als eerste loper een marathon af te leggen in minder dan twee uur. Dat lukte net niet. Kipchoge was 26seconden te langzaam. Nageeye was een van de tempomakers bij die poging.

Nike claimde destijds dat de schoen 4 procent voordeel opleverde. Dat gebeurde op grond van een studie onder achttien lopers, in opdracht van Nike uitgevoerd door de universiteit van Colorado. De bewering stuitte op scepsis bij Nederlandse toplopers als Michel Butter en Ronald Schroër. ‘Ik geloof er gewoon niet in’, zei Butter destijds.

The New York Times vergeleek data van bijna een half miljoen hardloopwedstrijden sinds 2014, waarin allerlei schoentypes werden gedragen. Er deden 600 atleten op Vaporfly’s mee aan deze marathons en halve marathons. Oud-atleet Kamiel Maase, tegenwoordig innovatiemanager bij NOCNSF, noemt de vorige week gepubliceerde studie indrukwekkend. Er is gebruikgemaakt van data die lopers zelf hebben verstrekt aan Strada, een app die loop- en fietsprestaties registreert.

Trage recreanten

Uit de resultaten blijkt dat lopers met de Vaporfly harder liepen dan met andere schoenen - er werd gekeken naar de vijftig meest gedragen schoentypes. Gemiddeld genomen gingen alle lopers sneller rennen, zowel de toplopers als de middelmatige en trage recreanten. Vaporfly bleek 1 procent sneller dan de een-na-snelste schoen (een ander model van Nike) en maximaal 3 tot 4 procent sneller dan sommige andere merken, waaronder modellen van schoenfabrikanten als Adidas, Nike en Asics.

Nageeye verbeterde in april 2017 in Rotterdam zijn persoonlijke record tot 2.09.34 op schoenen van het merk New Balance, waarna hij volgens zijn management twee marathons heeft gelopen op de Vaporfly. In Amsterdam verbeterde hij een half jaar na Rotterdam het tien jaar oude nationale record van Kamiel Maase tot 2.08.16. Hij was 78 seconden sneller dan zijn persoonlijke record: vrijwel exact 1 procent sneller dan zijn toptijd van een half jaar eerder. In Boston liep hij dit voorjaar 2.23.16 op de snelle schoenen. Bij die marathon was het onmogelijk toptijden te lopen vanwege slechte weersomstandigheden.

De regels over schoenen zijn vaag. De atletiekfederatie IAAF stelt enkel: ‘Schoenen mogen niet zo zijn gemaakt dat ze atleten oneerlijke hulp bieden of een voordeel.’ Verder dienen de schoenen voor alle toplopers beschikbaar te zijn. In de praktijk is dat niet zo, omdat lopers contractueel vaak gebonden zijn aan een specifiek merk. In een verklaring aan The New York Times heeft de IAAF laten weten geen bewijs te kennen waaruit zou blijken dat de Nike-schoen verboden moet worden.

'Schoenen maken niet het verschil'

Nageeye lijkt geen moeite te hebben met het voordeel. Hij vierde de verbetering van het nationale record vorig jaar uitbundig. De atleet was niet bereikbaar voor een reactie: hij bereidt zich in Kenia voor op de EK atletiek in Berlijn, begin augustus, waar hij als een van de titelfavorieten van start gaat.

Hij zal op de marathon volgens zijn management opnieuw aantreden met de Vaporfly, of met een nieuwe versie van die schoen. Hij is het materiaal op dit moment aan het testen. Hoeveel tegenstanders over de Nike-schoenen beschikken is onduidelijk.

Kamiel Maase, de voormalige Nederlandse recordhouder op de marathon, toonde zich vorig jaar kritisch over de tijdclaim van Nike. Hij benadrukte destijds dat schoenen het onderscheid niet zullen maken. Andere factoren (talent, trainingsarbeid en voeding) maken in zijn optiek een groter verschil. Die mening nuanceert hij op grond van dit nieuwe onderzoek. ‘Het lijkt erop dat de Vaporfly aantoonbaar tot betere prestaties leidt dan andere schoenen.’

Die tijdwinst voelt niet eerlijk, meent hij, doordat de Vaporfly een ‘significant andere constructie’ heeft dan andere schoenen: de lepelvormige plaat van koolstofvezel. Die bestond niet tijdens zijn hoogtijdagen als atleet.

Toch tilt hij niet al te zwaar aan het verlies van zijn nationale record. In de sport wordt op allerlei manieren gewerkt aan het verbeteren van prestaties: via voeding, trainingsadviezen en materiaal. Zijn werk bij NOCNSF bestaat uit het herkennen en benutten van nieuwe kennis.

Bovendien worden marathonparkoersen steeds veranderd (minder bochten, minder heuvels, vaker uit de wind of juist wind in de rug) met de bedoeling atleten sneller te laten lopen. Dat maakt het lastig tijden te vergelijken.

Moeilijk vergelijken

Maase liep zijn meeste marathons op schoenen die volgens het Times-onderzoek ook goede prestaties opleverden: de Nike Streak en de Asics DS Racer. De Vaporfly is 1 procent sneller dan het eerste model en 2 procent sneller dan het tweede. Maar die modellen waren weer sneller dan de meeste anderen uit het onderzoek. Zelf had hij dus ook baat bij innovaties, net als Abdi Nageeye vorig jaar in Amsterdam.

Maase: ‘Op den duur kun je tijden gelopen in verschillende perioden moeilijk vergelijken. Een geruststelling is dat ik mijn meeste marathons heb gelopen op de nummer 2 en 3 uit het onderzoek.’

Nike Vapor Fly
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.