Fuifnummer met enorm uithoudingsvermogen

De Australiër Colin Coates was niet geboren om te schaatsen. Maar toch trok hij de wereld over, op zoek naar het geluk van de ijsbaan....

De avond tevoren is hij nog in gala aangetreden, bij het jaarlijkseolympische diner voor Australische sportgrootheden. Maar vandaag, eenzonnige lente-ochtend in Elwood, voorstad van Melbourne, is Colin Coatesweer de vrijbuiter die hij zo graag wil zijn, de man die huis en haardverruilde voor een ver en onzeker bestaan als amateurschaatser in Europa.

In korte broek met bretels, een verschoten T-shirt om het gespierdelijf en werkschoenen aan de enorme voeten, rijdt hij door zijn stad. HetVolkswagen-busje, een klassieker waarin hij zijn loodgietersspullenvervoert, is er een uit 1963. Het is een verwaarloosd ding dat hij onlangsnog een paar maanden uitleende aan een Belgische schaatsvriendin vanweleer, Linda Rombouts. Het ding kwam roodgekleurd van het Australischewoestijnstof en met 29 duizend kilometers meer op de teller terug inMilford Street.

De arm wordt uit het raam gevouwen, 'Cole' speelt de jongensachtige mandie nooit genoeg kan krijgen van de verrukkingen en verlokkingen van hetleven. Voor een stoplicht in de badplaats St. Kilda krijgt hij vanuit zijnhoge positie zicht op het decolleté van een vrouw in een sportwagen. 'Niceset of big titties', is de standaard beoordeling.

'I have been around', zegt hij bij voortduring. Hij is overal op dewereld geweest en heeft er zijn ogen de kost gegeven. Hij drukt ons op hethart zijn leeftijd niet op te schrijven. 'Doe me een plezier', zegt hij.Hij heeft straks in Europa nog dingen te doen.

Met Colin Coates gaat het uitstekend. Ze zullen hem deze maand in Turijnweer zien. Hij was vorig jaar ook al in Inzell, bij de WK afstanden. Hijhad zich vermaakt en verbaasd. 'Jullie Nederlanders zijn me niet vergeten.Hier een praatje, daar een grap. Handtekeningen zetten. It was fun.'

En het leverde een afspraakje op voor Turijn. Met een Nederlandse,moeten we uit zijn verhaal opmaken. Een bulderende lach volgt.

IJshockeyachtergrond

Nederland werd zijn tweede vaderland. In januari 1968 arriveerde hij alstalentvol shorttrackschaatser met een ijshockeyachtergrond in Noorwegen.Hij werd namens Australië afgevaardigd naar de Winterspelen van Grenoble.

'Man, ik had niet eens schaatsen voor de langebaan. Die moest ik nogkopen. Ik kwam op 2 januari in Oslo aan en moest, voor ik naar Moss enHamar doorreisde, bij Ving langs voor een paar schaatsen. Honderd dollar.Een heel bedrag voor mij, destijds.'

Van Ard & Keessie, Hollandse helden op het ijs, had Coates nognooit gehoord, maar dat zou snel veranderen. 'Je bochten zijn aardig Cole,zeiden ze, maar op het rechte eind maak je niet veel klaar. Ik leerde vanze. Ik was geen bedreiging voor hen.'

Hij schaatste het olympische toernooi in Frankrijk en daarna de WK inGöteborg. 'Ik was op slag verslaafd. Toen ik vertrok, wist ik zeker:jullie zien me hier terug.'

In 1971 was hij weer in Europa. Hij had met timmerklussen geld verdiendom het enige tijd uit te zingen als schaatser. 'Alleen in olympische jarenkreeg ik een vliegticket van het Australische NOC. De schaatsbond had geencent.'

Hij reed in Sapporo, bij de Winterspelen van 1972 alle vier afstanden.'Verkerk lapte me twee keer op de tien kilometer. Bij het ontbijt haddenwe afgesproken dat ik hem zou gangmaken als hij me inhaalde.' De HollandWeek en de grote feesten in Anna Paulowna, het dorp van drievoudigolympisch kampioen Ard Schenk, deden hem besluiten in Nederland te blijven.

Hij kreeg werk van 'de oude Gaastra', de baas van fietsfabriek Batavus.Hij bezat geen werkvergunning, maar niemand deed daar moeilijk over. 'Depolitie in Heerenveen deed net of ik niet bestond. Ik timmerde meestal aanvakantiehuizen bij de Friese meren. Ik haalde mijn Nederlandse rijbewijsen heb zelfs een keer gestemd voor de gemeenteraad.

'Ik was populair in Nederland. Ze vonden me een leuke schaatshippie.Vriendinnen? Ja, soms een lange relatie, dan weer een korte.' Hij wasvoordien getrouwd in Australië, hij heeft een zoon (nu 33), maar hij noemtzichzelf niet geschikt voor het huwelijksleven. 'Ik wil altijd weer naarbuiten.'

Colin Coates, de parttime timmerman, trainde in de winter op debuitenbaan van Heerenveen, maar ging ook op trainingskamp in Davos, hetZwitserse kuuroord. 'Ik had geen geld voor een hotel en sliep in dekleedkamers van de ijsbaan. 's Ochtends ging ik dan langs bij hetvijfsterrenhotel van de Nederlanders. De een lustte zijn broodje niet, deander zei dat hij geen trek had in een eitje. Ze voedden me. Dat bespaardeme een maaltijd per dag.'

Toen hij door de baandirectie van Davos op straat werd gezet, kwam hijbij de familie Accola terecht, waar hij de kleine Paul trof, de latereskikampioen. De familie had wel een kamertje voor de Aussie met de langeharen en de grote snor.

Zo ging het altijd. 'Ik ga straks naar Turijn. Het wordt het oude spel.Ik heb niks geboekt, maar er zal wel iets op mijn weg komen.'

Hij is de avonturier, de wereldreiziger, de gelukzoeker, de bohémienen de haast vertederende allemansvriend. Hij was altijd platzak. 'Reed ikin Inzell een wereldrecord in pyjama. Kreeg ik tweehonderd dollar van eenweddenschap. Daar kon ik het weer een tijdje van uitzingen.'

Mensen bekommerden zich om hem. Hij bekommerde zich om anderen. Hij hadeen paar rechterhanden en werd al snel de techneut van het schaatscircuit.'De Oost-Duitsers vroegen me naar de schaatsen van Karin Kania te kijken.Ik mocht overal aankomen, maar niet aan haar.' Dat liep even anders,vertelt hij met een vette lach. 'I can tell you, big time.'

Klapschaats

Jaap Havekotte jr. van Viking werkte met hem aan de eerste versie vande klapschaats. Hij tovert het ding tevoorschijn uit een stapel schaatsenin zijn woning. 'Klap, klap', klinkt het. 'We waren onze tijd ver vooruit.Maar het scharnier was te zwak. Dat moeten we verbeteren Jaap, heb ikgezegd. Het was 1986. Het lukte niet direct en Jaap zei: vergeet het Cole,pak je oude schaatsen maar weer. Hadden we maar doorgezet. Dan had ik in1988, bij de Winterspelen van Calgary, de wereld kunnen verrassen.'

Nu verraste hij dat jaar slechts zijn olympisch comité en zijnschaatsfederatie. Er was al afscheid van hem genomen, hij had vijfWinterspelen achter de naam, een record. Maar plots reed hij toch de 10kilometer in de Canadese universiteitsstad. De befaamde olympische cineastBud Greenspan heeft er een film aan gewijd.

'Ik was als coach mee met de Australische ploeg, maar ze hadden metevens aangemeld als deelnemer. Dat was een verrassing. Ik had in novembermijn laatste wedstrijd gereden. Maar in januari hoorde ik vanuit Calgary:gefeliciteerd Cole, je staat ingeschreven voor de vijf en de tienkilometer.

'De bestuurders van de bond hadden dat bedacht. Dan kregen ze eenaccreditatie meer voor zichzelf. Idioten. Toen Danny Kah de 10 niet wilderijden, heb ik gezegd dat ik het zou doen. Ze moesten het stilhouden.

'Ik moest in de laatste rit. Chef de mission Georg Henke ziet dat op tven zegt aan tafel: hé, een herhaling. Nee, zeggen de jongens: het isColin, hij schaatst zelf. Nu! Die Henke heeft staan stampen van woede ophet middenterrein. Ik reed een Australisch record, 32 seconden onder mijnoude tijd. Niet slecht voor een man van 41.

'Ik werd olympisch recordhouder: zes deelnames op rij, vanaf 1968.Prachtig natuurlijk. Maar de bond was beloofd dat ik niet zou rijden. Zehebben me daarna bij mijn coachwerk nog jaren tegengewerkt.'

Coates had in 1972 Zweed kunnen worden. Hij had contacten met HasseBörjes en Ove König. Hij deed het niet. 'Ook de Nederlanders zeiden datik het moest doen. Verkerk en ook trainer Leen Pfrommer zeiden: Colin, alsjij een coach krijgt en de goede instructies, dan word je die 5 of 7procent beter die jou scheiden van de wereldtitel.'

Nu bleef Coates het fuifnummer met het ongelooflijkeuithoudingsvermogen. 'Moest ik naar de WK sprint in Inzell, kwamen we juistvoor een lawine tot stilstand. Moesten we in een sneeuwstorm met een oudeVolkswagen honderden kilometers omrijden. Het hoofd uit het zonnedak om nogwat te zien. Ik arriveerde op de dag van de wedstrijd pas inZuid-Duitsland. Waar was jij, Cole, vroegen de Nederlanders dan. Ach, destoplichten zaten wat tegen, zei ik dan.'

Na zijn loopbaan als schaatser voer hij jarenlang in grote jachten dewereld rond. 'Eigenaren of jachtbouwers vroegen me hun schip van deMiddellandse Zee naar de Cariben te varen. Of van de Canarische eilandennaar de Pacific, van Tahiti naar Nieuw-Zeeland. Het was boeiend maar somsook eenzaam.'

Zijn hardheid en doorzettingsvermogen betaalden hem met twee extralevens uit. Het eerste kreeg hij er in 1980 bij, op een vakantie kort nade Spelen van Lake Placid. 'We liepen in de Italiaanse bergen, over eengletsjer, met drie Friese vrienden. Ik droeg de ski's van Roelof, de zoonvan Rudy de Leeuw. Achteraf was dat mijn redding.

'Ik was al een keer boven geweest, bij die Marmelada, en was opnieuwmeegegaan. Ik liep tien minuten voor de andere drie uit. Ik zakte door desneeuw, eerst tot de knieën, toen tot het middel, de borst, en vervolgensging ik die gletsjerspleet in. Het is een cliché, maar in die paarseconden gaat je hele leven aan je voorbij. Goodbye wrede wereld, was mijnlaatste gedachte.

'Toen ik bijkwam, dacht ik: is dit de hemel of de hel? Ik lag 35 meterlager, op een soort tafel boven een nieuwe afgrond van nog eens 400 meterdiep. Maar ik leefde nog en mijn benen deden het nog.

'Ik had twee armen gebroken, mijn schouders kapot, de oogkas en de neusaan diggelen. En ik bloedde hevig. Ik stelpte het bloeden door de huidtegen het ijs te houden. De ski's hield ik boven mijn hoofd voor vallendijs.

'Toen hoorde ik geluid. Die anderen hadden me gemist. Ik was nog nietnaar beneden, zo wisten ze zeker, want ik zou er niet met de ski's vanRoelof vandoor gaan. Ik zou hebben gewacht.

'De sneeuw begon boven mijn hoofd te kraken en te vallen en ook mijnvrienden liepen het gevaar in de crevasse te vallen. Ik heb de longen uitmijn lijf geschreeuwd.'

Coates werd gehoord en toen begon een reddingsactie waar de Italiaansehulpverleners aanvankelijk niets in zagen. 'Die vent leeft niet meer,zeiden ze. Maar mijn Nederlandse vrienden hielden vol. Colin overleeft dit.Ze hebben me omhoog weten te takelen.

'Een alpinist zag op tijd dat ze me bijna wurgden met het touw. Er waseen Duitse dokter die me hielp. Die was stomverbaasd: de patiënt was nietin shock. Ik had een polsslag van zeventig. Rudy was er slechter aan toe,die raakte in een shock. Ik niet, ik was een sportman.'

Het ongeval, waarvan hij tien maanden moest herstellen, kostte hem eenprofessionele wielerloopbaan. Hij zou met vijfvoudig olympisch kampioenEric Heiden, vriend en trainingsmakker, voor het team van 7-Eleven gaankoersen. Het kwam er niet van.

Wielertochten

Fietsen bleef wel zijn tweede liefde. Hij won in 1983 Trondheim-Oslo(540 km), hij reed tien keer de Elfstedentocht op twee wielen, hij werdCanadees kampioen op de weg. Hij fietste zelfs rond de wereld, met een stelNoren, voor een wetenschappelijk experiment.

'Oslo-Oslo in 80 dagen. Het werden er 79. Soms 350 kilometer per dag.Lasse Efskind, de oud-sprinter, onderzocht wat zoiets met de mens deed. Metmij niets, ik had niet eens stress.'

Hij was op de fiets gestapt onder protest van zijn artsen. Na eenvalpartij met de fiets, waarvoor hij drie dagen op de intensive care wasgehouden, was er iets ontdekt. 'Ik miste de linkernier. In plaats daarvanzaten er een cyste, met vijf liter vloeistof, en een vleesboom van vijfkilo. Het had alles opzij gedrukt, het hart, de longen. Als die cyste wasgebarsten, was ik dood geweest. Maar ik was alleen maar opgetogen. Ik hadme nooit zo goed gevoeld. '

Twee extra levens, twee keer bij de Spelen de vlag van zijn landgedragen en zelfs tweemaal de olympische toorts in de handen gehad. Derebel komt langzaam tot rust. Hij heeft zichzelf nog één opdrachtgesteld. 'De ijsbaan van Melbourne is gesloopt. Het is een pretparkgeworden. Er zal en moet een andere baan komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.