Frontale botsing Van Basten-Cruijff

De snoeiharde kritiek van Van Basten op Cruijff is niet zomaar een meningsverschil over de jeugdopleiding. Het is een oerkreet uit een voetballand dat niet meer meetelt.

Beeld ANP

Eens stonden ze zij aan zij, maar de verwijdering tussen de Nederlandse voetbalgrootheden Johan Cruijff en Marco van Basten groeit tegenwoordig alsmaar. Van Basten, sinds kort assistent-bondscoach, haalt vandaag in zijn column in het weekblad Voetbal International keihard uit naar het zogenoemde plan-Cruijff, het fundament onder de veelbesproken hervormingen van de opleiding bij Ajax.

'Het plan-Cruijff is één grote komedie. Het hele verhaal is een fabeltjeskrant. En niemand die er iets van zegt', aldus Van Basten in VI, dat de volledige tekst van de column dinsdag nog niet wilde vrijgeven. Van Basten, die al geregeld zijn twijfels uitte over het plan, kwam tot zijn uithaal na het zien van een documentaire over de methode van Cruijff op FOXSports. Hij kon zijn ergernis daarop niet meer bedwingen en biechtte zijn aversie op tegen zijn ghostwriter bij VI.

De kritiek past in het beeld van een voetballand in verwarring, dat in Europese clubcompetities niet meer meetelt en met de nationale ploeg balanceert op de rand van uitschakeling voor Euro 2016 in Frankrijk. Het past ook in de richtingenstroom. Opleiden ja, maar hoe dan precies? Cruijff of Van Gaal?

1982
Marco van Basten debuteert op 17-jarige leeftijd in het eerste van Ajax (tegen NEC) als vervanger van Johan Cruijff.

1986
Interview met Van Basten in de Haagse Post. Over Cruijff, inmiddels zijn trainer bij Ajax: 'Johan weet alles beter, ziet alles beter, kan alles beter. Hij weet alles van voetbal. Theoretisch klopt het allemaal wel en valt er weinig tegenin te brengen. Maar je hebt met de praktijk te maken. Die perfecte theorieën van hem moet je kunnen uitvoeren en dat is heel moeilijk'. En: 'Rijkaard is sufgeluld'. Speler en trainen botsen geregeld, maar zijn doorgaans begripvol jegens elkaar.

1988
In de aanloop naar het EK adviseert Cruijff Van Basten naar huis te gaan als bondscoach Michels hem geen basisplaats geeft als aanvalsleider.

1990
De spelers van het Nederlands elftal mogen voor het WK kiezen welke bondscoach ze willen: Johan Cruijff, Leo Beenhakker of Aad de Mos. Marco van Basten: 'Het zijn misschien alle drie toptrainers, maar ik vind, en ik vind dat niet alleen, dat we Cruijff moeten pakken.' Met Leo Beenhakker volgt snelle uitschakeling.

Individuele ontwikkeling

Danny Blind, de huidige bondscoach, is meer een volger van de gestructureerde Van Gaal dan van de intuïtieve Cruijff, die trainer was toen hij Blind in 1986 als speler naar Ajax haalde. Van Basten durft blijkbaar openlijk stelling te nemen tegen zijn voormalige vriend, althans zijn vroegere bekende met wie hij doorgaans goed omging. Daar staat weer tegenover dat zijn kritiek een beetje doodslaat, omdat hij als trainer weinig successen kan overleggen.

De opleiding van Ajax op jeugdcomplex de Toekomst werkt volgens de ideeën van Cruijff, die de club sinds eind 2010 naar zijn hand probeert te zetten. In het plan, dat de naam Op weg naar een georganiseerde chaos, op weg naar succes meekreeg, is de beoogde ontwikkeling van jeugdspelers nauwkeurig beschreven, onder meer in de categorieën onderbouw (de jongste talenten), middenbouw en bovenbouw.

Resultaten van teams zijn ondergeschikt aan individuele ontwikkeling. Het plan is sinds het verschijnen in maart 2011 geregeld aangepast. Zo hebben groepen jeugdspelers tegenwoordig mentoren en zijn er tal van zogenoemde performancetrainers aangetrokken, uit atletiek en judo bijvoorbeeld, om talenten ook op ander vlak te ontwikkelen.

2004
Van Basten wordt op advies van Cruijff aangesteld als bondscoach.

2006
Cruijff bezoekt de training van het Nederlands elftal. Eén of twee keer heeft bondscoach Marco van Basten tijdens het WK naar eigen zeggen telefonisch contact gehad met zijn voornaamste raadgever.

2008
Cruijff terug bij Ajax als adviseur, even later wordt Van Basten als trainer aangesteld. Binnen twee weken geeft Cruijff zijn opdracht het technische beleid van Ajax te reorganiseren terug. Een verschil van inzicht met de nieuwe trainer Van Basten ligt daaraan ten grondslag. Cruijffs plannen gaan Van Basten te snel. 'Het is me te rigoureus. Ik ben op zich niet ontevreden met hoe het nu gaat in de opleiding. Ik wil eerst bekijken hoe het zit, dat moet ik zelf ervaren en daarna wil ik het op mijn manier doen en in een verantwoord tempo.'

2011
Beoogde nieuwe technisch-directeur van Ajax, Van Basten, haakt af nadat Cruijff een 'adviesraad' ter ondersteuning voor hem had gewenst. Van Basten had als trainer van Ajax 35 miljoen euro uitgetrokken voor nieuwe spelers, weinig resultaat geboekt en was na een jaar alweer opgestapt. Cruijff: 'Uitgaven voor spelers zijn niet alleen zijn schuld, maar ook de schuld van degenen die hem hadden moeten controleren.'

Voorspraak

Op jeugdcomplex de Toekomst is het nochtans voortdurend onrustig, ook door onduidelijkheid binnen de leiding en het grote verloop van trainers. Menig criticus vraagt zich af waar de vruchten van de opleiding nieuwe stijl blijven, hoewel anderen juist beweren dat spelers als Tete, Riedewald en Bazoer als zodanig vallen te beschouwen. Van Basten is de schier eindeloze discussie blijkbaar zat.

De twee grootheden uit de Nederlandse voetbalgeschiedenis, die samen zes keer Europees voetballer van het jaar werden, hebben een opvallend gemeenschappelijk verleden. Van Basten, die als speler debuteerde als invaller voor Cruijff, zag Cruijff als zijn leermeester, ondanks geregelde aanvaringen. Cruijff was als trainer ook afhankelijk van Van Basten, bijvoorbeeld toen hij hem in de competitie spaarde vanwege een blessure, met het doel dat de spits hem zou helpen aan de Europa Cup II van 1987.

Van Basten werd in 2004 bondscoach, op voorspraak van Cruijff. De KNVB wilde na het desastreus verlopen EK onder Advocaat een fris imago voor de nationale ploeg. In 2008 aanvaardde Van Basten het trainerschap van Ajax, op advies van Cruijff. Later weigerde Van Basten adviezen van Cruijff over te nemen, toen die voor het eerst probeerde de club te hervormen. Cruijff trok zich terug, om in 2010 met ongeveer dezelfde plannen aan de poort te rammelen. Ajax dacht eraan Van Basten aan te stellen als directeur, maar die aanstelling ging niet door omdat Cruijff vragen stelde bij de geschiktheid van Van Basten.

Beeld AFP

Vraagtekens

Van Basten laat sinds een aantal maanden een opvallende column schrijven in VI, waarmee hij begon toen hij nog assistent-trainer was van AZ. Bij die club had hij het hoofdtrainerschap ingeleverd, omdat hij twijfelde aan zijn kunde als trainer. Na het ontslag van Hiddink als bondscoach deze zomer stelde de KNVB hem aan als assistent van Danny Blind. Van Basten bleef sindsdien zijn columns schrijven.

Zo heeft hij onlangs ook al zijn vraagtekens gezet bij het voortdurende koketteren van Nederland met de status van opleidingsland. In een van zijn columns zei hij, naar aanleiding van de uitschakeling van het jonge Ajax door Rapid Wien in de voorronde van de Champions League: 'De lange termijn bestaat niet in het voetbal. Dat zijn slechts heel veel korte termijnen op een rij. Je moet morgen zien te overleven, want overmorgen verkoop je weer je beste speler.'

Van Basten zelf is overigens verantwoordelijk voor de duurste aankoop in de historie van Ajax. Hij kocht in 2008 de toen 19-jarige dribbelaar Miralem Sulejmani voor ruim 16 miljoen euro. De Serviër wist nooit uit de schaduw van zijn transfersom te stappen.

Beeld Arie Kievit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden