Frank de Boer: gewone man in wereld van geld en illusies

Onder Frank de Boer werd Ajax vier keer kampioen. In Europa wilde het in die jaren echter niet vlotten. Zijn laatste seizoen verliep tragisch.

Vertrekkend Ajax-trainer Frank de Boer knuffelt jeugdtrainer en oud-speler Winston Bogarde op sportpark De Toekomst.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Dat droevige beeld in de spelersbus, van Frank de Boer wat onderuitgezakt in de stoel, de zon op zijn gezicht, Achterhoeks loof op de achtergrond, de ogen gesloten en de uitdrukking van de mislukte missie; dat beeld is vers en blijft hangen. Dat is jammer, want De Boer was vooral de kampioenenmaker van Ajax.

Frank de Boer verloste Ajax in 2011 van zeven jaar zonder titel, van groeiende onvrede. Hij was ontspannen in een wereld van gekte, al maalde het soms in zijn hoofd, vooral in die eerste jaren. Opstellingen, ideetjes. Voetbal houdt nooit op. Andere teleurstellingen bleven hem teisteren: de voortdurende vroege uitschakeling in Europa, het soms gortdroge spel.

Donderdagmiddag dus, tegen 16 uur, op Twitter: #FrankBedankt staat 1 in de trends, voor #BadrHari en #dagvandeverpleging. Lang niet iedereen is positief over hem, maar alleen al het feit dat iemand het digitale hekje heeft geplaatst, zijn naam en een bedankje heeft gecombineerd, en dat daar talloze volgers een bericht aan hebben gewijd, zegt iets over zijn populariteit.

Arrogantie

Ajax heeft het imago van arrogantie. Frank de Boer uit Grootebroek was de gewone man in een wereld van geld en illusies. Dan liep hij door de kantine van jeugdcomplex de Toekomst, het dromenhuis van het voetbal. Eens zei hij dat hij wel tien jaar trainer van Ajax wilde zijn, maar de realiteit haalde hem in. Zijn grootste deceptie als trainer, het duel met De Graafschap waarin Ajax zondag de titel verloor, bleek als verwacht zijn laatste officiële wedstrijd.

De 45-jarige De Boer neemt na 5,5 seizoen afscheid als trainer, hoewel hij vrijdag nog mee naar China reist voor een commercieel getint tripje. Want hij verlaat Ajax door de voordeur, in tegenstelling tot bij zijn vertrek als speler in 1999, toen hij een arbitragezaak aanspande om naar Barcelona te kunnen. Van die ophef had hij later spijt.

Frank de Boer. Eerlijk, recht voor zijn raap, een bloedhekel aan verliezen. Aanraakbaar, benaderbaar, antwoordend met dat sonore stemgeluid, wat meer binnensmonds als hij het even niet meer wist. Want soms wist ook hij het even niet meer. Dat was zo na de uitschakeling tegen Rapid Wien dit seizoen, in de voorronde van de Champions League. Hij twijfelde toen openlijk over het transferbeleid, om Ajax' gewoonte altijd piepjonge voetballers op te stellen, die dan onderuit gingen en keiharde kritiek op hun tere ziel uitlokten. Dat was misschien ook de verantwoordelijkheid van de clubleiding. Toch?

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zijn laatste seizoen was het moeilijkst, ondanks het puntenrecord. De Boer had zich willen revancheren na het oppermachtige jaar van PSV. Hij had al eens nagedacht over stoppen: na de uitschakeling in de Europa League bijvoorbeeld, tegen Molde, Fenerbahce en Celtic. Dan moest de titel maar terug naar Amsterdam.

De missie mislukte, na de ineenstorting tegen De Graafschap (1-1). Zo is zijn rijtje toch aflopend: vier keer kampioen, daarna twee keer tweede. Overigens had De Boer zijn besluit voor zondag al genomen.

Hij was tot 2014 zeer succesvol met Ajax, nadat hij eind 2010 Martin Jol opvolgde, vlak na het begin van de zogenoemde fluwelen revolutie van Cruijff. De Boer imponeerde door zijn rust in bestuurlijk zeer roerige tijden, waarin Ajax moeite had de route te volgen die het kompas van Cruijff aangaf. De Boer gaf talloze spelers een kans en zeurde nooit openlijk over versterkingen, zelfs niet als zijn beste spelers vertrokken, elk jaar opnieuw.

Te mager spel

Zo werden in zijn periode bij Ajax onder anderen Suárez, Vertonghen, Anita, Alderweireld, Eriksen en Siem de Jong verkocht. Hij kocht zelf ook, maar liever liet hij jongens uit de jeugd debuteren. De Boer was veeleisend, klaagde bijna nooit over scheidsrechters en was voorkomend, al had hij het moeilijk met spelers met een ander karakter, zoals El Hamdaoui en Kishna. En hij, de voormalige verdediger, incasseerde de kritiek op de aantrekkingskracht van het spel, bij Ajax altijd een heikel punt.

Het spel was voorzichtig en lag vaak vast in trage sjablonen, met veel passes in de breedte of achteruit. De Boer hield van balbezit, van gedegen opbouw. Ja, hij had als Barcelona willen spelen, maar hij had geen Messi. Hij moest het doen met Sigthorsson of Milik. In creatieve zin was het spel te mager. De kampioenswedstrijd was daarvan een afspiegeling. Na de 1-1 wist Ajax niet meer wat te doen. Het was bijna aandoenlijk De Boer te zien coachen. Machteloos schreeuwend. Mouwen opgestroopt. Maar dat beeld van zondag is dus lang niet het hele beeld.

Beeld EPA

Waagt ook De Boer zich aan een sabbatical?

Frank de Boer noemde het tijdens de toelichting van zijn vertrek bij Ajax donderdag een serieuze optie. Blijft een interessante club uit waar hij zijn trainerscarrière kan vervolgen, dan kiest hij misschien wel voor een sabbatical.

Uniek in de trainerswereld is het allang niet meer om er een jaar tussenuit te knijpen. Louis van Gaal maakte na zijn ontslag bij Bayern München met zijn vrouw Truus een grote reis, Pep Guardiola vestigde zich na zijn glorietijd bij Barcelona in 2012 voor een jaar in New York.

Een sabbatical is een ruim begrip in de sportwereld. Voor veel trainers staat het voor een periode waarin ze, na een lange, stressvolle periode, weer fris in het hoofd willen worden tot zich een nieuwe interessante job aandient. Slechts weinigen nemen ook daadwerkelijk een jaar of langer vrijaf.

Er zijn uitzonderingen. Marco van Basten verdween na zijn vertrek als Ajax-trainer liefst drie jaar van de radar. Die periode gebruikte hij onder meer om cursussen te volgen op het gebied van Neuro-Linguïstisch Programmeren.

Frank Rijkaard liet in 2013 weten dat hij het voorlopig wel eventjes genoeg vond om als trainer te werken. Dat 'eventjes ' duurt nu al drie jaar. Alleen op het veld van Zeeburgia duikt Rijkaard nog weleens op. Daar speelt Sjaak Swart elke maandag een rondo met vrienden, onder wie Rijkaard.

Het fijnste aan zijn sabbatical vond trainer Fred Rutten dat hij weer eens de baas over zijn eigen agenda was geweest. Wilde hij Mexicaans gaan eten met zijn in Amsterdam studerende dochter, dan deed hij dat. Net zoals hij soms de auto pakte, gewoon, om lukraak een eindje te rijden.

Maar vooral was Rutten in 2012 blij dat hij na zijn ontslag bij PSV eventjes uit de tunnel was gestapt, waar hij als voetbaltrainer aldoor in verbleef. Tot, zoals hij het noemde, 'het beestje voetbal' weer begon te knagen en een paar maanden later inging op een aanbieding van Vitesse. Hij was in elk geval weer helemaal opgeladen.

De enige coach die er daadwerkelijk beleid van maakte om regelmatig een jaar vrijaf te nemen was basketbalcoach Ton Boot. De reden? 'Ik wilde een burn-out voor zijn.'

Niet dat Boot helemaal niets deed in dat jaar. Hij gebruikte het voor drie dingen: 'Mezelf in de spiegel aankijken, doe ik het nog goed? Mijn ogen de kost geven bij collega's om mijn kennis te vergroten. En ik ben op de Open Universiteit psychologie gaan studeren. Noem het een mentale periodisering.'

Hij kan het iedereen aanraden, zo'n sabbatical; ook Frank de Boer. Maar, waarschuwt Boot: 'Als je het echt goed wilt doen, dan zeg je: ik doe een jaar echt niets. Het verlengt je carrière en je komt er beter van terug.'

Iwan Tol

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden