Fokken we paarden niet kapot? Deze anatoom vreest van wel, en dat neemt de sector haar niet in dank af

Hebben paarden afwijkingen doordat ze verkeerd gefokt worden? Paardenanatoom Sharon May-Davis, even over uit Australië, vreest van wel. Dat neemt de sector, waarin miljarden omgaan, haar niet in dank af.

De Australische Sharon May-Davis (midden) tijdens de ontleding van een op 27-jarige leeftijd overleden paard. Ze vond bij het dier tal van huidkankergezwellen Beeld Aurélie Geurts
De Australische Sharon May-Davis (midden) tijdens de ontleding van een op 27-jarige leeftijd overleden paard. Ze vond bij het dier tal van huidkankergezwellenBeeld Aurélie Geurts

Het lijkt wel de anatomische les van Rembrandt. Maar dan niet met een mens maar met een paard. En niet met de chirurgijn Nicolaes Tulp in het middelpunt van aandacht, maar de internationaal vermaarde paardenanatoom Sharon May-Davis. In landen als Nederland, Japan, Engeland en haar thuisland Australië heeft ze een grote schare geïnteresseerden.

May-Davis onderzoekt paarden en speurt naar een verklaring voor coördinatieproblemen en slijtage bij het edele dier. Ze stelt ongemakkelijke vragen aan de paardensector. Krijgen paarden lichamelijke problemen door de eisen die we stellen aan dressuur- en renpaarden? Fokken we onze paarden wel op de goede manier?

Ongemak

Het is geen fijne boodschap die de 58-jarige anatoom brengt. Paarden worden allang niet meer gefokt om hun trekkracht in landbouw of leger. De afgelopen vijftig jaar is er veel 'volbloed' in de oorspronkelijke landbouwpaardenstapel gebracht om ze beter geschikt te maken als sportpaard in disciplines als dressuur en springen.

'Ik ben niet populair', zegt May-Davis. Haar missie begon toen haar paard Tarcoola stierf. 'Een toppaard. Had ik net een grote dressuurprijs mee gewonnen, bleek hij een tumor van 30 kilo in de maag te hebben. Ik deed Tarcoola de belofte om andere paarden te helpen door meer inzicht te vergaren.' Zo ontdekte ze in 1999 dat alle gedomesticeerde paarden een stukje nekband missen dat wilde paarden wel hebben. Was dat een verklaring voor ongemakken bij paarden? Hard bewijs had ze niet, maar alleen al de vraag opwerpen lokte heftige reacties uit. 'Ik ben in 2005 met de dood bedreigd als ik dit zou publiceren. Het zou op een ongeluk lijken.' Ze zweeg daarop bijna tien jaar en speurde door.

Missie

Voor de snijtafel bij een Nederlandse paardenslager kennen alle zestien aanwezigen dit verhaal. Een dierenarts bestudeert het linkerachterbeen. Een bottendeskundige peutert aan de ruggegraat. Een gebitsspecialist observeert de kiezen in het hoofd, terwijl een bitfitter toekijkt. Er zijn ook revalidatietrainers, gedragstherapeuten en fysiotherapeuten van de partij.

Ze luisteren ademloos als de paardenanatoom vertelt over de vele huidkankergezwellen die ze gisteren aantrof bij de eerste ontleding van dit paard. 'Onbewust hebben we de laatste vijftig jaar alleen gekeken naar uiterlijk, sierlijkheid en snelheid en is de stabiliteit er verder uit gefokt, zegt ze. En dat zou de problemen met paarden deels kunnen verklaren.'

May-Davis heeft een missie, zo bleek ook drie dagen eerder al op een seminar in Utrecht, georganiseerd door educatiebureau Equinestudies. Ruim honderd mensen hoorden haar vertellen dat ze meer dan vijfhonderd paarden, zowel gedomesticeerd als wild, dus dressuurpaarden en zebra's, ezels en renpaarden, heeft ontleed.

null Beeld Aurelie Geurts
Beeld Aurelie Geurts

Ontbrekende nekband

Tal van aandoeningen en afwijkingen zag ze voorbijkomen. In 2014 doorbrak ze haar stilzwijgen en publiceerde in het Journal of Equine Veterinary Science haar opmerkelijkste bevinding. Alle gedomesticeerde paarden missen een stukje nekband, en wel precies boven de laatste twee van de zeven halswervels vóór de rug van het paard, de zogeheten C6- en C7-wervel. Wilde, of verwilderde paarden, zoals konik en przewalski, maar ook zebra's en ezels, hebben zonder uitzondering een volledige nekband die de halswervels ondersteunt.

'Daar komt bij dat we bij veel gedomesticeerde paarden ook misvormingen zien aan de C6- en C7-wervels', zegt May-Davis. 'We denken dat het ontbrekende stukje nekband de oorzaak is van veel problemen, zoals artrose van de gewrichten, maar ook hyperbeweeglijkheid en coördinatieproblemen doordat het zenuwstelsel vanuit de nek is verstoord.' Opmerkelijk is overigens dat in veel anatomieboeken paarden met een volledige nekband zijn afgebeeld.

Fokken

Maar het zijn aannamen, geen echt bewijs, geeft ze toe. Het zou kunnen dat de nekband er honderden jaren geleden al uit is gefokt. Terugbrengen van de volledige nekband door het paard te kruisen met wilde paarden is niet haar doel. Anky van Grunsven en haar opvolgers winnen immers geen medailles op een ezel, beseft May-Davis. 'Ik hoop wel op een beter begrip van hoe het paard in elkaar zit, en dan heb ik het niet alleen over de afwezigheid van nekbandweefsel. Dit paard hier', wijst ze op de tafel in het slachthuis, 'heeft bijvoorbeeld links zeventien en rechts achttien ribben. Dat heeft dus zijn hele leven geen stabiliteit gekend. Als je dat van tevoren weet, moet je er niet mee gaan springen en er al helemaal niet mee gaan fokken.' Jeetje, zegt een toehoorster: 'Ik wist dat paarden soms zeventien en soms achttien ribben hebben, maar niet allebei.'

Als het dode paard een dekhengst was, zou dat een behoorlijke strop voor de paardenfokker kunnen betekenen. Een populaire dekhengst kan een half miljoen euro waard zijn. De Nederlandse paardensector kent een omzet van 1,5- tot 2 miljard euro per jaar. Er zijn tienduizend paarden(sport)bedrijven en drieduizend ruitersportcentra.

Blessures

Volgens de paardensportbond KNHS zijn er in Nederland intussen 450 duizend paarden, waarvan 50 duizend sportpaarden, maar het merendeel wordt natuurlijk bereden door de 400 duizend actieve hobbyruiters.

'Op zichzelf is het interessant om gedomesticeerde paarden met wilde paarden te vergelijken, hoewel in haar artikel kwantitatieve gegevens ontbreken', reageert Wim Back van de Universiteitskliniek voor Paarden in Utrecht. 'Naar de eventuele afwezigheid van een stukje nekband in de lage hals hebben wij niet gekeken.' Om coördinatieproblemen bij paarden hieraan toe te schrijven, is te kort door de bocht, zegt Back. 'Lagehalspijn kan allerlei oorzaken hebben. Daar komt bij dat een sportpaard dat grote dressuur- of springprestaties moet leveren nu eenmaal meer kans heeft op blessures, net als menselijke topsporters.'

De paardensportbond KNHS kent het onderzoek niet, maar wil onderstrepen dat 'zonder fysiek gezonde paarden geen topprestaties mogelijk zijn, dus dit is voor ons ongelooflijk belangrijk. Paardenwelzijn is bovendien een speerpunt in ons beleid.'

Wim Back denkt dat blessures bij sportpaarden, net als bij de sportende mens, door deskundige begeleiding goed onder controle zijn te houden. 'Wij streven naar bruikbare paarden die zolang mogelijk gezond blijven.'

Dat wil Sharon May-Davis ook. 'Misschien moeten we op termijn meer op gezondheids- en welzijnskenmerken gaan fokken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden