FNV klaagt FIFA aan voor uitbuiting in Qatar

De bond had Qatar nooit het WK voetbal moeten toewijzen

Wereldvoetbalbond FIFA wordt voor de rechter gedaagd vanwege medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen in Qatar.

Een slapende man in het kamp Shaniya in het binnenland van Qatar. Beeld Willem Feenstra

De eisers, een gedupeerde gastarbeider uit Bangladesh en de Nederlandse vakbond FNV, vinden dat de bond een fout heeft gemaakt door het WK 2022 toe te wijzen aan een land waarin arbeiders structureel worden uitgebuit. Ze eisen dat de FIFA een wetswijziging in Qatar afdwingt en willen een schadevergoeding voor de arbeider.

Sinds Qatar in 2011 begon met de voorbereidingen voor het WK zijn er volgens schattingen van mensenrechtenorganisaties honderden arbeiders omgekomen op bouwplaatsen. Het organisatiecomité van het WK ontkent, maar een door de Qatarese overheid ingehuurd advocatenkantoor vond in 2013 bewijzen voor tientallen doden. Vorige maand hingen twee arbeiders zichzelf op tijdens het werk.

Zwitserse en Nederlandse advocaten hebben de FIFA zondag op de hoogte gebracht van de aanklacht. De wereldvoetbalbond, die nog steeds worstelt met een corruptiecrisis in eigen gelederen, heeft altijd ontkend verantwoordelijk te zijn voor 'maatschappelijke problemen' in gastlanden. Wel zegt de bond het WK te willen gebruiken als 'katalysator voor verandering' in Qatar en er alles aan te doen om goede omstandigheden af te dwingen voor arbeiders die de stadions bouwen. Een woordvoerster van de FIFA wilde zondagavond nog niet op de aanklacht ingaan.

Mensenrechtenorganisaties vinden dat in Qatar sprake is van moderne slavernij. Sinds het land in 2010 de organisatie van het WK verkreeg is het inwoneraantal met 750 duizend gestegen. Veel immigranten bouwen aan projecten die met het voetbaltoernooi te maken hebben, zoals stadions en infrastructuur.

De zaak, die in Zwitserland dient omdat FIFA's hoofdkantoor daar is gevestigd, is niet kansloos, zegt hoogleraar internationaal recht aan de UvA Geert-Jan Knoops, die niet betrokken is bij deze zaak. 'Ontwikkelingen in het internationaal recht hebben ertoe bijgedragen dat bedrijven en organisaties als de FIFA medeverantwoordelijkheid kunnen dragen bij mensenrechtenschendingen die uit hun investeringen in andere landen voortkomen. Duidelijke precedenten ontbreken nog.'

In de kampen

Midden in de woestijn, buiten het zicht van de wereld, leven in Qatar honderdduizenden buitenlandse arbeiders. Ze zijn veelal onder valse voorwendselen naar het oliestaatje gelokt. De Volkskrant duikt in een wereld vol dwangcontracten, angst en verklikkers (+).

Bezit van de werkgever

Volgens Ruud Baars van de FNV had de FIFA bij de toewijzing van het WK moeten eisen dat arbeiders goed zouden worden behandeld. 'Dat hebben ze nagelaten, nu ondervinden tienduizenden mannen daarvan de ellende.'

Advocaat Liesbeth Zegveld, die de zaak mede heeft voorbereid, zegt dat werknemers in Qatar min of meer het bezit zijn van de werkgever. 'Hij bepaalt of en wanneer een arbeider komt, werkt, eet, slaapt, geld krijgt en gaat. Dat zijn inderdaad kenmerken van slavernij.' Zegveld verwacht dat meer gedupeerde arbeiders zich in de loop van dit jaar bij de aanklacht zullen aansluiten. 'Het kan een massaclaim worden.'

De Volkskrant sprak in Qatar met 31 gastarbeiders in zes verschillende kampen. Van hen zeggen 27 dat ze niet naar het oliestaatje zouden zijn gekomen als ze hadden geweten wat hun te wachten stond. Twintig arbeiders betaalden malafide uitzendbureaus en tussenpersonen geld om aan hun baan te komen. Sommigen weten nu al dat ze hun investering nooit zullen terugverdienen, omdat het loon veel lager is dan toegezegd.

Moderne slaven

Deze moderne slaven bouwen de WK-stadions De Volkskrant sprak met vier arbeiders die werken onder erbarmelijke omstandigheden, lees hier hun verhalen.

In een reactie op de internationale kritiek gaat Qatar de wet in december aanpassen, waardoor werknemers hun 'exit-visum' voortaan bij de overheid kunnen aanvragen. Daarmee worden volgens het land veel misstanden voorkomen. Het organisatiecomité zegt dat het WK voor 'een erfenis van verbeterde omstandigheden voor arbeiders in Qatar en de regio' moet zorgen.

Samen met de internationale koepelvakbond BWI, waarbij 326 vakbonden zijn aangesloten, verzet de FNV zich al langer tegen de misstanden voor laaggeschoolde arbeiders in Qatar. Omdat BWI nog onderhandelt met Qatar over het doen van stadioninspecties, is ervoor gekozen de aanklacht onder naam van de FNV in te dienen. Met de rechtszaak willen de bonden blijvend de aandacht vestigen op de misstanden in Qatar.

Over de toewijzing van het toernooi aan de woestijnstaat werd de afgelopen jaren schande gesproken. Naar alle waarschijnlijkheid liet een aantal FIFA-bestuursleden zich omkopen. Omdat een WK in Qatar in de zomer vanwege de hitte gezondheidsrisico's zou opleveren voor spelers en fans, besloot de FIFA vorig jaar het toernooi naar de winter te verplaatsen.

Een Indiër hing zich in september op aan een hijskraan. Foto genomen door een collega.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.