FC Twente in de eerste divisie: en toen?

Stel: FC Twente speelt straks echt in de eerste divisie. Hoe erg is dat? Een scenario voor het seizoen 2016/2017, gebaseerd op bestaande cijfers en aan de hand van ervaringsdeskundigen.

Beeld Ronald Bonestroo

Op vrijdag 28 april 2017, even na kwart voor tien, vallen Jari Oosterwijk en Joachim Andersen elkaar in de armen. FC Twente is kampioen van de eerste divisie. Elf punten voorsprong op Volendam. Duizenden fans huilen. De Grolsch Veste is een bastion van geluk.

Daar is de schaal, uitgereikt door technisch directeur Louis van Gaal van de KNVB. Nee, algemeen directeur Bert van Oostveen van de bond hoeven ze hier niet te zien. Die staat model voor het 'westen', voor onrecht. Joop Munsterman kijkt thuis. Gordijnen gesloten. De oud-voorzitter van FC Twente wrijft door het geverfde haar en balt een vuist. De koran, waarin hij graag leest, ligt op tafel. Hij, de bouwer van het fort dat een luchtkasteel bleek, is tegenwoordig een paria, maar hij blijft supporter.

Vervolg

Dit verhaal is het vervolg op de opkomst en ondergang van FC Twente. Het is de opkomst, deel 2. Een piepjonge ploeg met een paar gelauwerde routiniers heeft de eerste divisie ­beheerst, gesteund door een stadion vol hunkering.

Ja, ze waren in beroep gegaan bij FC Twente, toen de licentiecommissie de club verraste in mei 2016, door de vergunning voor de eredivisie in te trekken en in te ruilen voor een licentie van de eerste divisie. Een truc. Jarenlang was financieel wanbeleid gevoerd en de KNVB was nog misleid ook. Door de vorige generatie bestuurders, maar toch. Critici spraken van een polderoplossing. Anderen zeiden: wees jullie achterban dankbaar. Had het een clubje als Fortuna betroffen, dan was de licentie ingetrokken.

Twente huilde nochtans. Voetballen op ­vrijdagavond, meestal op kunstgras. Twente verloor dus het beroep, doch ontliep het zelf voorspelde faillissement. Daarna bleef het even afzien. Achilles-uit, op sportpark de Heikant, pfffff. In 2010 voetbalde de club nog tegen Inter Milaan in de Champions League. Dan thuis. In de eredivisie, op zaterdag of zondag, waren ­altijd vijftig, zestig bussen met supporters uit de regio naar de Veste gereden. Ze namen een biertje in hun dorp en stapten in de bus, op naar het voetbal. Op vrijdag of maandag, de avonden van de eerste divisie, was alles anders. Dan werkten ze nog. Tradities waren bruut verstoord. Bij Twente waren ze woedend op het land, op de KNVB. Op iedereen. Ze voelden zich genaaid.

Lees verder

Vier redenen waarom FC Twente er zo belabberd voor staat

Grote schoonmaak

Ze zeiden dat die grote schoonmaak onder leiding van Onno Jacobs was gebaseerd op een licentie in de eredivisie. Dat ze nu dus failliet zouden gaan, na degradatie. Krokodillentranen.

De gemeente stond ook in de eerste divisie ­garant voor 32 miljoen, al was het maar omdat de gemeente bij een faillissement sowieso 17 miljoen kwijt was. Wat was het belang bovendien van een leeg stadion, een rode burcht, met een club die bij de amateurs zou spelen?

Het volk ging massaal achter volksclub FC Twente staan. Sponsors: idem dito. Wat is steun immers waard als je die intrekt in moeilijke tijden? Dus zaten er elke week 25 duizend fans in de Veste, ook al werd er nu gevoetbald tegen Fortuna, Oss en Telstar. Boze fans rolden elke week hun spandoek uit, met satanisch genoegen: 'Uit gouden korenaren schiep God de Twentenaren. Uit het kaf en de resten, de mensen uit het westen.'

Beeld anp

Wat waren ze boos geweest. Over die geëiste betaling aan de andere clubs in de eredivisie, ter compensatie van hun supporters. Alsof die andere clubs bij het graf stonden en schepjes zand op de kist gooiden, waarna de KNVB met zijn voorgestelde degradatie het gat dichtsmeet. Schande. NSB-gedrag. Zelfs miljardair Dik ­Wessels, op de achtergrond de financier van het nieuwe Twente, zag dit als een strijd tussen het westen en het oosten. Zielig, pathetisch gedrag, vonden ze in de rest van het land. Grappenmakers op Twitter stelden voor een standbeeld van Calimero op te richten voor het stadion, naast dat van oud-topschutter N'Kufo.

Maar Twente glorieerde dus in de eerste ­divisie. Logisch. FC Twente gaf in het seizoen 2014-2015 nog 14 miljoen euro uit aan spelerssalarissen. Dat bedrag nam snel af, hoe moeilijk dat ook was met al die doorlopende topcontracten. Technisch manager Ted van Leeuwen huiverde als hij dacht aan doelman Daniel Fernandes met zijn verbintenis van 4,5 jaar, een keeper die bijna nooit iemand had gezien.

Zo'n hoog spelersbudget zegt niet alles. 'Het was kijken in de mist', oordeelde hij na de uitspraak van de licentiecommissie. Clubs konden beweren dat ze Ziyech, Gutierrez en Mokotjo wilden kopen, maar lange tijd was niemand concreet, terwijl er soms meer dan vijftig scouts op de tribune zaten in de eredivisie. Van Leeuwen kon pas serieus werken na de definitieve uitspraak. Het was moeilijk handelen met aasgieren boven de Veste. Moest hij bij wijze van spreken gaan voor Sjoerd Ars, een topper in de eerste divisie, maar net te min voor de eredivisie? Al die onzekerheid vrat aan de club.

Maar bij FC Twente bleef in 2016-2017 bijna 5 miljoen over voor spelerssalarissen, van de 10 miljoen een jaar eerder. Toch best veel, 5 miljoen. In 2014-2015 bijvoorbeeld, toen NEC fluitend kampioen werd in de tweede profklasse, had de club uit Nijmegen 3 miljoen beschikbaar voor spelers, Roda 2 miljoen en Sparta 1,5 miljoen. Trainer René Hake had dus een behoorlijke selectie. In de eredivisie zou Twente hebben gestreden rond plek 15. In de eerste divisie was de ploeg kampioenskandidaat nummer 1.

Ja, de overlevingstocht was moeilijk geweest. De opbrengsten uit mediagelden waren gekelderd van pakweg 7 miljoen, bijna evenveel als Ajax, naar 2 ton, net zo weinig als Oss. Met veel moeite was een begroting van 20 miljoen gerealiseerd. Nog steeds drie keer zo veel als ­andere topclubs in de eerste divisie.
De speelwijze was ook even wennen geweest. Dat opportunisme van de eerste divisie waren ze niet gewend in tijden van Ziyech, die altijd was blijven voetballen. Bovendien wilde elke club winnen van FC Twente

Maar op 28 april 2017 is Twente dus kampioen. En gezond. En gelouterd na boetedoening. Op zaterdag 29 april wordt het stadion geopend voor publiek: de kampioensschaal hangt naast de schaal van 2010, die van de eredivisie. De schaal van 2017 blinkt mooier.

Ard de Graaf, directeur Cambuur, gedegradeerd in 2016

'We hebben nu nog een minieme kans op handhaving als FC Twente daadwerkelijk wordt teruggezet naar de eerste divisie. Maar Cambuur is laatste geworden met 18 punten, ons past bescheidenheid. Ik zal met gebogen hoofd door Leeuwarden lopen als we het nog redden.

'Wij bereiden ons voor op een verblijf in de eerste divisie. Onze begroting gaat van ruim 7 miljoen terug naar rond de 5 miljoen. Het heeft vooral gevolgen voor het spelersbudget, al behoren we daarmee in de eerste divisie meteen tot de grotere clubs. We willen dus zeker in de topdrie eindigen en spelen om promotie. Toch moeten we realistisch zijn. Cambuur bestaat 52 jaar, waarvan we 45 jaar in de eerste divisie hebben gespeeld.

'Met onze achterban en sponsoring zijn we eredivisiewaardig, dat geldt niet voor ons stadion. Bij de gemeente Leeuwarden ligt nu een concreet voorstel voor een nieuw stadion aan de rand van de stad. Als dat er niet komt, blijft het afwachten hoe lang we het volhouden in de eredivisie. Een, twee of drie jaar: eens gaat Cambuur er weer uit. In deze accommodatie blijven we steken op een budget van maximaal 7 miljoen euro. Dan doe je niet mee in de eredivisie.'

Bart van Ingen, directeur NEC, gedegradeerd in 2014

'We hebben Emma Geelen van de Universiteit Utrecht in samenwerking met de KNVB onderzoek laten doen naar de culturele en emotionele effecten van degradatie. Er zit een rationele kant aan het degraderen, maar bij de supporters telt vooral de emotie. Zij schamen zich voor de club, je moet het vertrouwen herstellen.

'Onze begroting ging in 2014 terug van 12 miljoen naar 9,2, vooral de inkomsten uit de televisiegelden liepen fors terug. 'Je kunt na een degradatie blind gaan saneren, maar je moet dan juist de achterban mobiliseren. De inzet was: we hebben deze strijd verloren, maar de oorlog niet. Vervolgens hebben we de fans en de leden van de businessclub betrokken bij ons beleidsplan.

'We hebben de toegangsprijzen verlaagd voor de eerste divisie. Die competitie is nu eenmaal minder waard. Lopen er bovendien drieduizend seizoenkaarthouders weg, scheelt het je direct 7 ton op de begroting. Iedereen wil supporter zijn als je derde of vierde wordt en Europees voetbal speelt. Onder de fans ontstond een beweging met als motto: clubliefde kent geen divisie.

'Het doel was dus om kampioen te worden en direct terug te keren naar de eredivisie. Vanuit die kracht moesten we een team formeren dat om de titel kon spelen en waarmee de fans zich konden identificeren. Dat is gelukt, met 101 punten en 100 doelpunten.

'Het werd uiteindelijk een historisch jaar voor NEC, een seizoen van eerherstel. Achteraf heeft de degradatie een zelfreinigende werking gehad. We moesten opnieuw onze identiteit formuleren. Vanaf de eerste thuiswedstrijd tegen Eindhoven heerste een bijzondere sfeer in de Goffert, het rouwproces na de degradatie was voltooid. Daardoor keerden we vorig jaar gelouterd terug in de eredivisie.'

Beeld Pro Shots

Peter Bonthuis, directeur Sparta (van 2003 tot 2011), gedegradeerd in 2010

'I het play-offduel met Excelsior in 2010 kwam Sparta in blessuretijd op voorsprong. Ik liep vanaf de tribunes naar beneden en werd al door diverse mensen gefeliciteerd. We hadden ons gehandhaafd in de eredivisie! Toen ik op een beeldscherm keek, zag ik de verkeerde spelers juichen. Ik dacht even dat het oude videobeelden waren. Daarna drong het tot me door dat Fernandez in de 95ste minuut had gescoord voor Excelsior: 1-1 en we lagen eruit.

'De gevolgen waren desastreus. We zaten op een begroting van ruim 9 miljoen en moesten terug naar 5 miljoen. Ik moest de dag na de degradatie mensen ontslaan. Zo hadden we in de eerste divisie geen fulltimeperschef meer nodig. Ze was net bevallen van een kind en ik moest haar vertellen dat ze geen baan meer had. Het was een hartverscheurend gesprek.

'Je moet bij een degradatie vooral geen overhaaste besluiten nemen. Ondanks de sanering hebben we niet bezuinigd op de jeugdafdeling, de levensader van Sparta. Sponsors bleven ons aanvankelijk trouw, maar je moet niet zes jaar in de eerste divisie spelen. Op een gegeven moment is het krediet op. 'Willem Bröcker werd voorzitter van de raad van commissarissen, een topman uit de financiële wereld, maar een nitwit in de voetballerij. Het was bepaald geen verbetering voor de club. Bröcker schreef een rapport, waarin Europees voetbal als doelstelling voor Sparta werd omschreven.

'Na een half jaar moest ik weg, voelde ik me dubbel in de steek gelaten. Ik ben blij dat Sparta weer terug is in de eredivisie, maar het was de zwaarste periode uit mijn bestuurlijke loopbaan. Ik zie nu wat het doet met Twente-directeur Onno Jacobs. Ik herkende hem eerst niet, die man is in vijf maanden tijd twintig jaar ouder geworden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden