Faas Wilkes Held in Valencia

Faas Wilkes in Valencia: een nooit vergeten grootheid

Faas Wilkes was een vedette in Valencia, waar Ajax woensdag voetbalt in de Champions League. Over de opgaande lijn van professionalisme, van toen naar nu.

Faas Wilkes bij Valencia. Beeld Spaarnestad Photo

Ook de zoon van Faas Wilkes kent zijn momenten van voetbalglorie. Als topper in het footgolf speelde hij tot dit weekeinde het EK in Oxford. Voetballen van hole naar hole op een golfbaan. Michael Wilkes is 52 jaar en één van de toppers in het footgolf. ‘Een goede traptechniek gaat je helpen’, zegt hij over zijn sport. ‘Maar je moet vooral het koppie erbij houden. Ik zeg altijd dat ik een betere footgolfer ben dan mijn vader. Daarna zeg ik er altijd bij dat mijn vader nooit aan footgolf heeft gedaan.’

Want meestal vragen ze Michael Wilkes naar zijn vader, en hij praat graag over de voormalige dribbelaar, want hij was ‘een heel goede voetballer en een geweldige vader.’ Faas Wilkes, overleden in 2006, is een van de beste Nederlandse voetballers in de historie. Dribbelaar. Stijlvol, rechtop lopend. Knap, met een prachtige kap. Voetballer van het jaar in Spanje in 1954, met als uitslag: 1. Faas Wilkes. 2. Alfredo di Stéfano. 3. Ladislao Kubala. Het is als een hedendaagse top-3 met: 1. Frenkie de Jong, 2. Lionel Messi, 3. Antoine Griezmann.

Valencia, stad van sinaasappels en veel meer, zag hem op zijn allerbest, tussen 1953 en 1956, met 38 doelpunten in 62 duels, leidend tot legendevorming. Later keerde hij nog even terug in de stad bij de tweede club Levante.  Hij wilde het leven in Nederland weer inruilen voor de zon en zaligheid van Valencia, waar Ajax woensdag zijn tweede duel in de Champions League speelt – de wedstrijd tussen de winnaars van de eerste speelronde tegen Lille en Chelsea.

Faas Wilkes met Johan Cruijff Beeld Hollandse Hoogte / Bert Verhoeff

Spaanse Burgeroorlog

Wilkes leeft voor eeuwig voort. Wie oplet, ziet hem overal, of hoort de nooit opdrogende verhalen. In paella-restaurant La Pepica bij het strand hangt hij in een eregalerij van beroemde gasten naast de vroegere schrijver Ernest Hemingway, die na de Spaanse Burgeroorlog bleef hangen. ‘Hemingway mag naast mijn vader hangen’, zegt zoon Michael met een lach. Met familie zijn ze nog geregeld in Valencia geweest. ‘Mijn zus is geboren in 1954, toen onze vader in Valencia voetbalde. Toen ze 54 werd, in 2008 dus, zijn we ook nog geweest. Telkens kun je dan weer beleven hoe groot de indruk is die hij als eerste buitenlandse voetballer van Valencia achterliet. Als we gaan eten bij La Pepica, krijgen we een tafel in het midden.’

Guus Hiddink was in de jaren negentig trainer van Valencia. Hij weet het nog goed: ‘Overal begonnen ze ongevraagd over hem te praten.’ Hiddink herinnert zich dat Wilkes eens op bezoek was in het stadion, dat het volk zich toen omdraaide van de wedstrijd en met de ogen zocht naar de oude vedette op de tribune. ‘Hij had ook een hele mooie kop.’

Sierd de Vos, commentator bij Ziggosport, kenner van Spaans voetbal en de horeca aldaar: ‘Met Guus Hiddink bezocht ik weleens een restaurant in die tijd. Guus zei dan tegen het personeel: ‘Vertel eens over Wilkes.’ Dan hielden ze niet meer op. Faas was overal te zien in van die grote zilveren lijsten waarin anderen hun trouwfoto’s ophangen. Voor hen was hij Maradona. Als hij ging dineren bij La Pepica of ergens anders had hij een eigen ober, een eigen tafel.’

De Vos is een causeur, het ene verhaal volgt het andere op. Dat de zoon van de vroegere eigenaar nog steeds de matchbox-autootjes koestert die Faas als cadeaus meenam uit Nederland. Overal zijn verhalen, aangelengd met fantasie of overdrijving. Of misschien is het allemaal echt zo gegaan. Zo is er de mythe dat supporters Wilkes na een duel met Atlético Madrid (4-1) eens van het stadion naar zijn huis droegen, nadat hij drie keer scoorde, geheel naar traditie van de verering voor de beste matadors in het stierenvechten. Verzonnen? Ach, Wilkes zelf zegt in een uitgave van het toenmalige blad Sportief dat ze hem alleen tot de auto droegen. Voor de overlevering is dat al mooi genoeg.

Faas Wilkes (l.) met Abe Lenstra en Kees Rijvers Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Polygoon-commentaar

Het zijn verhalen uit tijden dat mystiek nog om het voetbal hing, avontuur. De tijden van zeldzame beelden. In zwart-wit, met Polygoon-commentaar, kun je Wilkes nog zien dribbelen. Tegenstanders vallen om als hij kapt en draait. Hij was ook een pionier, want in Nederland was betaald voetbal verboden. Waarom zou hij zo goed voetballen en niets verdienen, was zijn logische gedachte. Daar ging hij dus, naar Internazionale, Torino en Valencia. Hij was een van de eerste grote profs, tot woede van de KNVB, die hem zes lange jaren uitsloot van het Nederlands elftal, waarvoor hij nochtans jarenlang topschutter was, met 35 doelpunten in slechts 38 interlands.

Hoe veranderd zijn de tijden. Tegenwoordig is voetballen bij een topclub in het buitenland bijna een garantie voor een plek in Oranje. Zie welk een vlucht het voetbal heeft genomen. De Champions League is de aanjager van het superprofvoetbal. Elke omwenteling van de bal is op tv. De Europese competitie is uitgesmeerd over het seizoen, met tal van voorronden en een apotheose op zaterdag. Met prijzengeld dat het voorstellingsvermogen te boven gaat, dat Ajax door het superseizoen in staat stelde de begroting ruim te verdubbelen tot bijna 200 miljoen. Reizen is de gewoonste zaak van de wereld, met vliegschaamte als nieuw verschijnsel. Destijds reisde de voetballer veelvuldig per trein, op zoek naar het geld. Nu reist het geld de voetballer overal achterna en komt het geld overal vandaan.

Terwijl Wilkes de eerste buitenlander was, in een tijd dat een buitenlander als bijzonder gold, is Valencia tegenwoordig eigendom van zakenman Peter Lim uit Singapore, die eigenlijk liever Manchester United had gekocht. Hij is bijna nooit aanwezig. De bouw van het nieuwe stadion ligt al jaren stil omdat de subsidiestromen mede door Europese druk zijn opgedroogd, terwijl Valencia in seizoen 2021-2022 voor het laatst in het legendarische Mestalla mag voetballen.

Cillessen

Lim is een apart type. Bevriend met Jorge Mendes, de machtigste spelersmakelaar van allemaal, bekend als Mendes is van Cristiano Ronaldo. Valencia won vorig seizoen de Copa del Rey in de finale tegen Barcelona, maar dat is geen toernooi dat goud geld oplevert. Lim was weinig enthousiast. Hij wil miljoenen verdienen met de handel in spelers. Valencia, met doelman Jasper Cillessen als Nederlander, begon het seizoen matig. De immens populaire trainer Marcelino is inmiddels vervangen door Celades. Protest van de supporters is geregeld te horen, maar de club is verstrikt geraakt in het netwerk van internationale voetbalgeldstromen.

Geen enkele speler van de huidige selectie heeft de faam van Wilkes destijds. Journalist Jurriaan van Wessem ontdekte de grootheid van de Nederlander pas echt toen hij Gianni Rivera, een andere legende, interviewde in Italië. Die was zo lovend over Wilkes’ Italiaanse jaren, dat hij zelf op onderzoek uitging. Kinderen in Spanje kregen de naam Servaas. Van Wessem leerde van Valencia houden, van de stad en van de club. Hij is een fervent volger van romantische voetbalverhalen over vroeger, ook over de Nederlander Faas Wilkes dus, over wie Johan Cruijff eens zei: ‘Faas Wilkes was de elegantie ten top. Kwaliteit, techniek en snelheid zijn bij hem in één lichaam gebundeld. Als ik een idool zou moeten noemen, is het Faas Wilkes.’

Wilkes was een moderne voetballer in de oude tijd, ook door zijn commercieel inzicht. Hij maakte reclame voor onder meer bier, mode en scheermessen. Al die verhalen van verering zijn mooi, maar footgolfer Michael Wilkes wil vooral benadrukken wat voor een fijne vader hij was. Zoals hij het ook laat optekenen in het voorwoord van een recent verschenen Scheurkalenderboek voor 2020, met een jaar Wilkes. ‘Als voetballer fantastisch, magistraal en nog veel meer. Maar als vader was hij on-be-schrijf-lijk minstens zo goed.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden