Sporters in verzet

Even dimmen, heren sportbestuurders, de vrouwen zijn aan zet

Naomi Osaka kondigde deze week aan de verplichte persconferenties tijdens Ronald Garros te zullen boycotten. Toen de toernooileiding dreigde met boetes verliet ze het toernooi.  Beeld AFP
Naomi Osaka kondigde deze week aan de verplichte persconferenties tijdens Ronald Garros te zullen boycotten. Toen de toernooileiding dreigde met boetes verliet ze het toernooi.Beeld AFP

Deze week kreeg Naomi Osaka veel kritiek toen ze aankondigde op Roland Garros de persconferenties te zullen boycotten. Ze staat niet alleen. Meer sportvrouwen verzetten zich tegen de dictaten van de witte sportbestuurders in hun torens.

Is Naomi Osaka een verwende miljonair die zich wenst te onttrekken aan de alom gerespecteerde regels van de tennissport? Of is ze is juist het boegbeeld van een nieuwe generatie sportvrouwen, die het geld, de macht en de durf hebben om de regels te veranderen van een door witte mannen gedomineerde sport?

Die laatste optie wint terrein, enkele dagen nadat Osaka zich terug trok uit Roland Garros nadat ze een stortvloed aan kritiek over zich heen kreeg omdat ze niet met de pers wou praten. ‘Vrouwen durven zich sinds #MeToo vaker uit te spreken’, zegt Agnes Elling, als sportsociologe verbonden aan het Mulier Instituut. ‘Dat zie je terug bij sportvedettes zoals Osaka, die vanzelfsprekendheden ter discussie durven stellen.’

De Japanse nummer twee van de wereld besloot tot een persboycot op Roland Garros, omdat ze naar eigen zeggen mentaal onder de persconferenties gebukt gaat. Haar actie werd fel bekritiseerd, omdat mediaverplichtingen erbij horen in het tennis. Toch staat Osaka niet alleen. De Japanse tennisster sluit zich aan bij een groep sportvrouwen die heilige huisjes omver schopt.

Sprintster Allyson Felix brak met Nike toen het concern dreigde haar sponsorinkomsten te korten na haar zwangerschap. Beeld Getty Images
Sprintster Allyson Felix brak met Nike toen het concern dreigde haar sponsorinkomsten te korten na haar zwangerschap.Beeld Getty Images

Zwangerschap

Sprintster Allyson Felix, een van de meest succesvolle atletes ter wereld, verliet haar sponsor Nike toen bleek dat ze flink gekort zou worden als ze na haar zwangerschap minder wedstrijden zou lopen. Ze hoopte dat de sportkledinggigant haar zou steunen als ze in de maanden na de bevalling gas terug zou nemen. Maar ze moest zeventig procent van haar salaris inleveren en vertrok daarop naar Athleta, een sportmerk dat beter aansloot bij haar normen en waarden. Nike besloot pas nadat er enorme ophef was ontstaan de contracten aan te passen zodat sporters die een kind krijgen beter worden beschermd.

Ook olympisch turnkampioene Simone Biles verruilde Nike voor Athleta, een merk dat volgens haar staat ‘voor alles waar ik ook voor sta’, vertelde ze tegen The Wall Street Journal. Athleta staat voor duurzaamheid en gelijkheid en wil sportvrouwen in hun kracht zetten.

Simone Biles keerde zich tegen de Amerikaanse turnbond toen de organisatie volgens haar te weinig deed tegen misbruik van turnsters.  Beeld Getty Images
Simone Biles keerde zich tegen de Amerikaanse turnbond toen de organisatie volgens haar te weinig deed tegen misbruik van turnsters.Beeld Getty Images

Biles stak ook een middelvinger op naar de Amerikaanse turnbond, die grote fouten maakte in de misbruikzaak rondom teamarts Larry Nassar. De osteopaat kon zich jarenlang vergrijpen aan turnsters. Hij misbruikte honderden meisjes onder het mom van een medische behandeling. Biles is zelf één van zijn slachtoffers. Ze besloot eigenhandig na de Olympische Spelen van Tokio een exhibitietournee langs 35 steden te organiseren. De show leverde altijd een bak geld op voor de Amerikaanse turnbond. Maar die bond valt na alles wat er is gebeurd ‘niet te vertrouwen’, aldus Biles. Ze nam het heft in eigen handen en besloot de pot van de turnbond niet langer te spekken.

#Metoo-beweging

Het is niet toevallig dat sportvrouwen juist nu opstaan, zegt sportsociologe Elling. ‘Gelijkheid is een hot thema in de samenleving, jonge vrouwen zijn er veel mee bezig. Het woord feminist was een tijdje taboe, maar is nu weer een geuzennaam.’

Vrouwen zijn volgens Elling de laatste jaren mondiger geworden. In 2017 zorgde de #MeToo-beweging ervoor dat vrouwen overal ter wereld naar buiten kwamen met verhalen over seksueel grensoverschrijdend gedrag. ‘Het wordt geprezen om je kwetsbaar op te stellen en je punt te maken. Wat je in het maatschappelijk debat ziet, komt altijd iets later terug in de sport’, zegt Elling.

Ook in Nederland maakten sportvrouwen meer bewuste keuzes. Topvolleybalsters Celeste Plak en Lonneke Slöetjes namen een time-out van de sport omdat ze het plezier kwijt waren geraakt, onder meer door het overvolle speelschema. Slöetjes stopte definitief, Plak keerde terug na haar sabbatical.

Het Nederlandse handbalteam zag ook oude bekenden een pauze inlassen. En weer terugkeren. Vlak voor de Olympische Spelen in Tokio sloot Nycke Groot weer aan, net als Yvette Broch die zich in het voorjaar al meldde. De laatstgenoemde besloot de Spelen over te slaan. Broch gaat niet naar Tokio omdat ze zich niet wil laten vaccineren. Ook zij laat zich niet klakkeloos sturen van bovenaf.

Protest bij US Open

Tennisster Osaka streed al langer voor haar idealen. Ze kreeg veel lof voor haar steun aan de Black Lives Matter-beweging. In 2020 kwam ze op de US Open voorafgaand aan iedere partij met een mondkapje de baan op waarop een naam stond van een slachtoffer van politiegeweld.

Met haar nieuwe actie, de persboycot in Parijs, probeerde ze aandacht te vragen voor de mentale gezondheid van spelers. Haar boycot kreeg geen bijval, de verklaring die later kwam had wel het gewenste effect. Osaka vertelde dat ze worstelt met depressies sinds haar eerste grandslamtitel op de US Open in 2018. Zo krijgt ze toch wat ze voor ogen had. Er werd gesproken over haar probleem. Ze bleek niet de enige.

Serena Williams herkende zich in het verhaal van Osaka. ‘Ik weet hoe ze zich voelt’, zei de 23-voudig grandslamwinnares. Ook zij heeft strijd gevoerd op verschillende vlakken, tegen racisme bijvoorbeeld en, in navolging van haar zus Venus, voor gelijke betaling van mannen en vrouwen. Ook in haar kledingkeuze verkent Williams de grenzen. Toen ze in 2018 op Roland Garros met een zwart catsuit de baan op kwam, werd de outfit door de organisatie in de ban gedaan.

Dat is met de lichaamsbedekkende pakjes van de Duitse turnsters nog niet gebeurd. Op de EK turnen in april kwam turnster Elisabeth Seitz in een bodysuit tot de enkels de hal in. Ze was het hoog uitgesneden pakje, dat na inspanning wel eens verschuift, zat. Sommige turnsters gruwelen ook van de foto's waarin ze worden vastgelegd terwijl ze in wedstrijdoutfit een spagaat maken.

Céline van Gerner

Een prachtig voorbeeld van sportvrouwen die opkomen voor hun eigen belang, vindt sportsociologe Agnes Elling. Net als de stunt van turnster Céline van Gerner die op de EK turnen in Glasgow in 2018 een vloeroefening turnde op muziek van de musical Cats. Van Gerner was als kat geschminkt. Dat had nog nooit iemand gedaan in het turnen. ‘Céline nam daar echt de regie door iets anders aan te doen. Helaas was de turnwereld daar nog niet aan toe’, zegt Elling. Het bleef bij een eenmalige show. De internationale turnfederatie FIG verbood turnen met schmink daarna.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden