Reportage WK zwemmen

Estafette leunt nog steeds op gouden generatie van Kromowidjojo en Heemskerk

De gouden tijden van het 4 x 100 meter estafettezwemmen bij de vrouwen lijken voorbij, getuige de vierde plek bij de WK. Maar gangmakers Kromowidjojo en Heemskerk houden de moed erin.

Slotzwemster Veldhuis, Dekker, Heemskerk en Kromowidjojo (met de klok mee) vieren hun triomf in de finale 4 x 100 meter op de Olympische Spelen in Beijing in 2008. Beeld Klaas Jan van der Weij / Sportstation

Zes WK-toernooien op rij stonden de Nederlandse zwemsters op het erepodium van de estafette 4 x 100 meter vrije slag. Tweemaal werd het team, met in de machinekamer Ranomi Kromowidjojo en Femke Heemskerk, in die gouden jaren zelfs wereldkampioen. Ze hielden het wereldrecord en droegen zelfs de geuzennaam Golden Girls. Zondag in Gwangju, een universiteitsstad in het zuiden van Korea, bleek het abonnement op succes verlopen.

Het nationale viertal, tussen die fraaie WK-bedrijven door ook olympisch kampioen (2008) en Europees kampioen (2008 en 2016), herbergde deze keer op positie drie en vier te weinig kwaliteit om mee te dingen naar eremetaal. Startzwemmer Kim Busch, twee jaar geleden in Boedapest de vrouw die de Nederlandse ploeg met 54,03 op gang trok, kwam nu te traag van het blok en tikte na 55,23 seconden aan in achtste (en laatste) positie.

Daarna werd er verdienstelijk teruggeknokt door de vertrouwde krachten, de buffelende Kromowidjojo en de halve seconde snellere meermin Heemskerk, maar invalkracht Kira Toussaint, van origine rugslagzwemster, kon niet mee in het geweld. De vierde plaats van het stel, goed voor ‘best of the rest’ en Europa’s nummer één, was niet eens een moedgevende plaats. Het verschil met de nummer drie, Canada, bedroeg in het enorme Nambu-zwemstadion 3,5 seconde. ‘We waren dik vierde, niet eens close vierde’, analyseerde Femke Heemskerk fijntjes.

Zij, de 31-jarige veteraan, had, als slotzwemmer, in een groot vacuüm liggen zwemmen – niemand in de buurt om zich aan op te trekken. Er was op baan 7 geen connectie met de banen 4, 5 en 6, waar de topfavorieten (Australië, VS en Canada) ver voor lagen. Heemskerk signaleerde dat reeds toen ze overnam van de zevende liggende Toussaint die haar mindere verrichting afsloot met een huilbui voor de camera van de NOS.

‘Ja, wat kan ik nog doen, dacht ik op dat startblok. Ik zie dan alleen de VS naast mij en die lagen wel bijna vier seconden voor. Dat was niet een klein beetje achterstand’, zo beschreef de Nederlandse slotzwemmer haar gemoedstoestand. Het was heel veel. Heemskerk bezag het als een kanaal of sloot achterstand. Ze komt uit Roelofarendsveen, daar kennen de mensen zulk buitenwater.

Wie buiten het geweld om de titel ligt, mist net dat extraatje om het uiterste uit zichzelf te halen. Het gaat niet eens om een slipstream, maar om de adrenaline, het stroompje vanuit de hersenen dat je dit zeker niet wilt gaan verliezen.

De grote dagen zijn voorbij

In de analyse van Heemskerk ging het gek genoeg niet over het dichten van de kloof met de nummer drie Canada, dat olympisch kampioen Penny Oleksiak in de ploeg had. Zij zei wereldkampioen Australië op het oog te hebben. Dat leek ver verwijderd van realisme. De grote dagen van het Nederlandse estafettezwemmen zijn voorbij. Nieuwe bemanning is niet voorhanden. Het is elke keer weer Kromowidjojo en Heemskerk in de stuurhut.

‘Vergeet niet’, zo wilde Kromowidjojo (28) in Gwangju haar eigen prestatie nog wat glans geven, ‘Fem en ik stonden er twaalf jaar geleden ook al. Ik ben er nog steeds en Fem ook.’ Dat was Melbourne 2007, Nederland won WK-brons.

Het was een constatering die een zekere armoede in zich droeg. Inge Dekker en Marleen Veldhuis zijn moeders geworden, met kinderen om voor te zorgen. Echte opvolgers zijn nooit gekomen. Ze heetten Elise Bouwens, Maud van der Meer, Marrit Steenbergen, Kim Busch dan wel Kira Toussaint. Nooit konden die doordrukken naar de splittijden (tijd met overnamevoordeel, red.) in de 52. Kromowidjojo en Heemskerk zwommen op hun best zelfs 51,9 voor het estafetteonderdeel waarop Nederland een lijst met één olympische titel, twee wereldtitels en acht Europese triomfen kan overleggen.

Steenbergen leek in 2016 de echte aflosser, maar haar aangeboren snelheid is zij kwijt geraakt door schouderproblematiek. De Europees jeugdkampioen van 2015 mocht dit jaar niet eens naar de Universiade in Napels. Ze zwemt nu hoge 55’ers.

Heemskerk hield in de catacomben een soort peptalk voor de toekomst die voor haar nog een jaar ver reikt. In Tokio denkt zij dat Nederland nog in de buurt van een echte olympische oogst kan komen. Alsof de Spelen van Rio, een drama met 0-0-0 op de medailleranglijst, al geen kantelpunt in de zwemgeschiedenis zijn geweest. ‘Ik wil hier niet een negatief verhaal van maken. Ik geloof nog steeds heel erg in de potentie van Nederland. Met de meiden die hier niet gezwommen hebben (Maud van der Meer en Marjolein Delno, red.) en Marrit (Steenbergen, red.) die nog thuis zit. Ik twijfel geen milliseconde aan hun inzet.’

Een startzwemster als Busch dient volgens haar met de druk te leren omgaan. Onbevangenheid kan één WK een voordeel zijn. Het volgende toernooi ligt er druk op de schouders van zo’n mogelijk doorgebroken talent. Heemskerk deed er zelf een jaar of twee over; Kromowidjojo was er direct, in 2006.

De twee mogen rekenen op een standbeeld bij het KNZB-kantoor in Nieuwegein. Als teken van glorieuze tijden die intussen aan de horizon verdwijnen. Op optimisme, hoe lief ook, worden geen successen gebouwd.

WK-resultaten 4 x 100 vrij vrouwen sinds 2007

2007

Brons (3.36,81)

Dekker, Kromowidjojo, Heemskerk en Veldhuis.

2009

Goud (3.31,72 WR)

Dekker, Heemskerk, Kromowidjojo en Veldhuis

2011

Goud (3.33,96)

Dekker, Kromowidjojo, Veldhuis en Heemskerk

2013

brons (3.35,77)

Bouwens, Heemskerk, Dekker en Kromowidjojo.

2015

Zilver (3.33,67)

Kromowidjojo, Van der Meer, Steenbergen en Heemskerk

2017

Brons (3.32,64)

Busch, Heemskerk, Van der Meer en Kromowidjojo.

2019

Vierde (3.35,32)

Busch, Kromowidjojo, Toussaint en Heemskerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden