Column

Elfstedentochtuitzendingen zijn oefeningen in nostalgie

Nu het er al enige tijd slecht voorstaat met de ijsomstandigheden, tracht de NOS de moed erin te houden met de integrale herhaling van oude Elfstedentochten. Vorig jaar konden we al genieten van de Tocht van 1986. Gisteren was het opeens weer 4 januari 1997 en was Henk Angenent op de Bonkevaart Erik Hulzebosch te snel af. Volgend jaar is geen jubileumjaar, maar in 2020 is het 35 jaar geleden dat de Elfstedentocht van 1985 werd verreden - maar misschien is er dan wel een echte.

Ook Mart Smeets is ooit jong geweest. Beeld anp

Zo'n uitzending is een tijdmachine die je moeiteloos terugslingert in de tijd. Vorig jaar was Mart Smeets in Leeuwarden nog geen 40, gisteren zagen we hem als bijna-vijftiger. Zulke confrontaties komen hard aan en niet alleen bij Mart zelf. Als de tijd de anchorman flink te grazen heeft genomen, dan ben je zelf vermoedelijk ook niet ongeschonden uit de strijd gekomen.

Dat de beelden details uit je eigen leven van 4 januari 1997 weer tot leven wekken, is ook een onprettige kant van de uitzendingen. Waar zijn, als die dag opeens weer zo kraakhelder op je netvlies verschijnt dat het gisteren leek, al die jaren erna gebleven? Is wel zuiver wetenschappelijk vastgesteld dat de 15de Elfstedentocht inderdaad in 1997 plaatsvond, en niet in 2007 of 2012? Er moet een snelheidslimiet op de tijd worden ingesteld. De Elfstedentochtuitzendingen zijn behalve ontwrichtende ervaringen ook oefeningen in nostalgie. Het is pas 20 jaar geleden, maar in Nederland was destijds iedereen nog erg tevreden. Het paarse kabinet neo-liberaliseerde er vrolijk op los en het geld klotste tegen de plinten. De enige kloven die er waren, zaten in het ijs. De mensen liepen rond met een Unox-muts en zongen vrolijke liedjes. Het was een onbekommerde tijd al wist je dat destijds niet, dat het een onbekommerde tijd was. Er was geen nepnieuws, geen Facebook en geen Twitter. Waarmee de mensen hun tijd dan wél vulden als er geen Elfstedentocht was, weet niemand. Er waren wel vluchtelingen, maar niet zoveel als nu, want in het Midden-Oosten zaten de dictators nog stevig in het zadel. Het was nog lang geen 9/11 2001.

Zou er gisteren écht een Elfstedentocht zijn verreden, dan was de grootste veiligheidsoperatie uit de geschiedenis opgetuigd en Friesland volgelegd met roadblocks. In 1997 was de enige terreurdreiging die van zatlappen op het ijs en ondersteboven gelopen schaatshelden. Je merkt het telkens wanneer het twee nachten 3 graden onder nul is geweest: een onbestemd verlangen steekt de kop op, een soort heimwee. Een Elfstedentocht zou dit land weer even verbinden voor een dag, maar toch. Helaas is er maar 5 procent kans op een Elfstedentocht, begreep ik uit Trouw. Volgens de krant zal die in 2050 op zijn best zijn gedaald naar 2 procent en op zijn slechtst naar 0,2 procent. Het is de vraag of de Vereniging De Friesche Elf Steden de leden enthousiast zal weten te houden wanneer er nog één keer in de 500 jaar een Tocht kan worden verreden. Gelukkig zijn er ook andere geluiden. Meteorologen, vermoedelijk Friese, verwachten deze eeuw nog 'acht of negen' Elfstedentochten. De winters van 2010, 2011 en 2012 behoorden tot de veertig koudste sinds 1900, dus er is nog hoop. Op de vraag hoe hij er tegenaan keek, zei de voormalige voorzitter van de Elfstedenvereniging Henk Kroes gisteren dit: 'Het hangt volledig van het weer af.' Sa is't en net oars.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden