EK in voorlaatste ronde beslist

Hoewel er ook op de slotdag nog meerdere scenario's denkbaar waren, valt er achteraf toch veel voor te zeggen dat het toernooi om de Europese titel in de veertiende en voorlaatste ronde werd beslist....

Met de ontmoetingen Wiersma-Gantwarg en Sijbrands-Aliev op het programma, mocht ik een voorzichtige hoop koesteren de slotronde met een punt voorsprong in te zullen gaan. Het liep evenwel totaal anders. Wiersma won verrassend van Gantwarg (verrassend omdat hun laatste acht onderlinge partijen alle in remise waren geëindigd), en zelf zag ik een huizenhoog gewonnen stelling tegen Eldar Aliev uit Azerbajdzjan op wonderbaarlijke wijze in remise verzanden.

Wiersma's overwinning op Gantwarg heeft eergisteren al in deze krant gestaan. Daarom geef ik, mede op aanraden van die trouwe Volkskrant-redacteur die twee van zijn vakantiedagen opofferde om van de dramatische ontknoping getuige te kunnen zijn, het verloop van mijn duel met Aliev.

Sijbrands-Aliev (EK 1999)

1.33-29 19-23 2.35-30 17-22 3.39-33 11-17 4.30-25 6-11 5.34-30 23x34 6.30x39 13-19 7.31-26 9-13 8.37-31 22-27 9.32x21 16x27 10.31x22 18x27 11.41-37 1-6 12.46-41 4-9 13.40-35 19-23 14.35-30 27-32(?) 15.37x19 13x35

Aliev wisselt de voorpost op 27 in voor een opgedrongen randschijf op 35. Die houdt echter, zeker gezien het feit dat een toekomstige bezetting van veld 24 onvermijdelijk is, een potentiële zwakte in.

16.41-37 8-13 17.45-40 2-8 18.38-32 20-24 19.43-38 12-18 20.32-28 7-12 21.37-32 14-20 22.25x14 10x19 23.40-34 5-10 24.47-41 10-14 25.41-37 17-21 26.26x17 12x21 27.36-31 21-26 28.34-29 8-12 29.29x20 15x24 30.31-27 18-23 31.49-43!

Met dit tussenzetje stelt wit de dreiging 32.44-40!, 33.27-21 en 34.28-22 enz. + aan de orde. Die kan zwart niet pareren met 31...13-18? wegens een andere standaard-combinatie: 32.27-22!, 33.32x21, 34.21-17, 35.42-37 en 36.38x7 +. Dus:

31...12-18 32.39-34! 14-20 33.37-31 26x37 34.42x31 20-25 35.31-26 9-14 36.44-39 3-8 37.28-22!

De inleiding tot wat de beslissende slotaanval had moeten zijn. Voor zover ik momenteel kan overzien, mankeert er niets aan de tekstzet. Maar een andere thematische aanvalsmanoeuvre: 37.27-22! 18x27 38.32x21 23x32 39.38x27, had eveneens gewonnen. De meest plausibele spelgang luidt 39...8-12 40.21-16! (zonder vrees voor 41...24-29? 42.16x20 29x49 43.26-21! en 44.21-16 +) 13-18 41.16x7 12x1 42.33-28! 18-23 43.26-21 23x32 44.27x38 6-11 (of 44...24-29 45.34x23 19x28 46.21-17! 1-7 47.39-33! 28x39 48.43x34 +) 45.38-33! 1-7 46.33-28! 14-20/24-30 47.28-22! en wit snijdt door de vijandelijke defensie heen.

Het gespeelde 37.28-22 mag zwart niet met 37...8-12?? beantwoorden wegens 38.32-28! enz. Voorts verliest 37...11-17 38.22x11 6x17 door 39.33-28! 8-12 40.39-33!, waarna 40...23-29 41.34x23 18x29 immers van de baan is (42.27-22 +) en zwart na bijvoorbeeld 40...24-30 41.43-39! 14-20 42.50-44 20-24 43.48-42/43 hopeloos vastloopt.

Zwarts hardnekkigste verdediging lijkt dus uit 37...24-29 38.33x24 19x30 te bestaan. In dat geval volgt er echter 39.38-33! (dit is nog sterker dan 39.26-21 14-19 40.21-17 11-16! enz.) en nu zijn er twee varianten:

1) 39...14-19 40.33-28! 8-12 41.50-44! (het nauwkeurigst) 12-17 42.43-38 en wit gaat altijd winnen, zowel na 41...17-21 42.27x7 18x27 43.32x21 23x43 44.7-1! (bijvoorbeeld 44...13-18 45.1x5 43-49 46.21-17! 49x21 47.26x17 35-40 48.5-28 30-34 49.39x30 25x34 50.28-50 40-45 51.48-43! 34-40 52.17-11! 6x17 53.50x6 +) als na 41...19-24 42.28x8 17x37, waarop de rondslag 43.27-22! 18x27 44.38-32!! gevolgd door 45.44-40 en 46.8-2 enz. het efficiëntst is.

2) 39...11-17 40.22x11 6x17 41.33-28! 13-19 (behalve 41...14-19 verliest ook 41...14-20 42.28x19 13x24 43.43-38 18-23 44.38-33 +) 42.43-38 8-12 43.38-33 14-20 44.50-44 19-24 (of 44...20-24 45.48-43 +) 45.28x19 24x13 46.32-28! 20-24 47.34-29! en zwart kan het opnieuw opgeven.

Eén en ander verklaart waarom Aliev zijn toevlucht neemt tot het nu volgende offer:

37...25-30 38.34x25 35-40 39.48-42!

Pareert op simpele wijze de dreiging 39...40-44? en vlecht en passant de tactische wending 39...40-45? 40.32-28!! + in de stand. Bovendien zou datzelfde 40.32-28! enz. ook op 39...8-12 aan alle onzekerheid een einde maken.

39...11-17 40.22x11 6x17 41.33-28 8-12 42.39-33

Hiermee is het zwarte tegenspel voor de geofferde schijf grotendeels geneutraliseerd.

42...23-29 43.42-37 40-45 44.43-39!

Dit leek mij veiliger dan 44.37-31 18-23! (44...29-34? 45.43-39! 34x43 46.38x49 18-23 47.33-29 +) 45.27-22 29-34 46.22x11 12-17 47.11x22 34-40, waarna ik, ondanks een voorsprong van drie en spoedig vier(!) schijven, geen duidelijke winst zag.

44...29-34 45.39x30 24x35 46.33-29!

De genadeklap: op 46...35-40 roept wit met 47.29-24! 19x30 48.25x34 40x29 49.28-22 17x28 50.32x34 de zwarte tegenaanval een halt toe. Maar Aliev probeert tot (letterlijk!) elke prijs alsnog op dam te komen:

46...19-24 47.29x9 13x4 48.25-20 35-40 49.20-14??

De twee vraagtekens staan er omdat wit met de tekstzet de winst uit handen geeft. Maar het is goed te bedenken dat het, in de weinige seconden die mij op dit moment nog restten, menselijkerwijs gesproken onmogelijk was te voorzien waarom 49.20-14 fout was.

Wit hàd echter het eveneens door mij overwogen 49.27-22! 18x27 50.32x21 moeten doen, bij voorbeeld 50...4-9 51.28-23! 17-22 52.23-19 en de vangstelling 37/26 blijft gehandhaafd. En volgens mijn voorlopige analyses was ook 49.38-33 of zelfs 49.37-31 ruimschoots toereikend geweest.

49...40-44! 50.50x39 45-50

Pas nu de tijdnoodfase achter de rug was, drong het tot mij door welke ramp zich aan het voltrekken was. Maar het tij viel al niet meer te keren: ook het 3x3 schijveneindspel dat wit met 51.27-21 50x31 52.26x37 17x26 53.37-31 26x37 54.32x41 12-17 55.41-37 op het bord kan brengen, blijkt op de millimeter remise na 55...18-22! 56.28-23 22-27! (56...17-21? 57.23-18! 22x13 58.14-9 +) 57.23-18 17-21! (57...17-22? 58.14-9! 4x13 59.18x9 22-28 60.9-3 +) 58.18-12 21-26 59.12-7/8 27-32! 60.37x28 26-31 61.7/8-2 31-37 62.28-22 4-9! 63.14x3 37-41/42 =.

51.38-33

Toen ik drie zetten terug over deze stelling nadacht, had ik - begrijpelijkerwijs - uitsluitend aandacht aan het kansloze 51...18-23 52.28x19 geschonken. Inmiddels was mij evenwel duidelijk geworden dat zwart nog over een heel andere, bepaald diabolische verdediging beschikte. Ook Aliev, die bij de analyse na afloop ruiterlijk van 'groot fortuin' sprak, was het buitenkansje niet ontgaan:

51...17-22!! 52.28x8 18-23!

Ongelooflijk maar waar: ondanks een voorsprong van vijf schijven kan wit niet meer winnen! Er dreigt 53...23-29 +/=, op 53.14-10 4x15 54.8-3 doet zwart eerst 54...15-20! en dan pas 55...23-29 =, en na 53.14-10 4x15 54.27-21 23-29 55.33x24 50x3 56.21-16 (56.32-28 3-8! =) 3-8 57.16-11 8x30/35 brengt wit het niet eens meer tot een 4x2 dammeneindspel omdat 32 en 37 op de tocht staan.

Daar - ten slotte - ook 53.32-28 23x41 = geen serieuze optie is, berustte ik in remise. De hoop op een (al dan niet gedeelde) toernooizege was daarmee definitief vervlogen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden