Eindelijk weet de kampioen wie hij is

Jochem Uytdehaage was voorbereid op een loopbaan als schaatser. De rol van kampioen overviel hem. De plotselinge roem heeft de meest besproken rijder van de afgelopen vier jaar gevormd....

Door Mark van Driel

Hij kreeg de rekening op een dag thuis gestuurd, per post,onaangekondigd - met de kosten voor het vervangen van het stukopenbare weg dat hij, strikt genomen, had vernield.

Het bericht viel Jochem Uytdehaage rauw op de maag. Betalenvoor de paar vierkante meters vluchtstrook waarop hij vorig jaarzijn leven bijna verloor toen zijn sportwagen uitbrandde? '8500Euro kost dat stukje vluchtstrook. De verzekering dekt het, maarvia het kenteken kwam de rekening bij mij terecht.'

Uytdehaage schudt zijn hoofd als hij aan het voorval denkt.Kwaad wordt hij niet meer. Het ongeluk heeft hij achter zichgelaten, al mijdt hij soms, als het hard regent, de snelwegwaarop hij crashte. Zijn herstel is voorspoediger verlopen dande reparatie van het wegdek, zegt hij spottend: 'Dat is nogsteeds zwartgeblakerd.'

Uytdehaage zit er fris en fit bij in de verlaten kantine vanhet hoofdkantoor van kledingfabrikant Nike. Hij drinkt water enthee. Zojuist heeft hij een training afgewerkt in het krachthonk.Eerder op de dag heeft hij het nieuwe schaatspak gepast waarinhij, als hij zijn ambities waarmaakt, over vier maanden deelneemtaan de Olympische Spelen.

'Het is', zegt hij monter, 'op een dag na een jaar geleden dathet ongeluk gebeurde.'

Hij dacht dat de kortstondige confrontatie met de dood hemblijvend zou veranderen. Vorig seizoen sprak hij hardop zijntwijfels uit over de zin van topsport. Nu is hij tot een anderinzicht gekomen. 'Je verandert niet radicaal door zo'ngebeurtenis, ook al is het ingrijpend.

'Je karakter is gevormd. Na een ongeluk stijgt jerelativeringsvermogen enorm, schaatsen lijkt volstrektonbelangrijk. Maar dat gevoel ebt weg.'

Als het ongeval hem iets duidelijk heeft gemaakt, dan is hetdat hij niets liever wil dan hard schaatsen. Hij is 29 jaar.Vermoedelijk krijgt hij deze winter zijn laatste kans op eenderde olympische gouden medaille. Daar moet alles voor wijken.'Je krijgt soms maar een kans. Als je ergens voor gaat, moet jehet goed doen. Voor je het weet kan het voorbij zijn.'

Uytdehaage is teruggekeerd naar af. Vijf jaar geleden, nogvoor zijn goldrush in Salt Lake City, formuleerde hij zijnultieme doel: goud winnen bij de Olympische Spelen van Turijn.'In mijn agenda staan nu twee data aangekruist met zes potloden,acht pennen en drie viltstiften: 27 december, de dag waarop de5 kilometer op het olympische kwalificatietoernooi wordtverreden, en 11 februari, de olympische wedstrijd.'

Hij gelooft in zijn kansen, al heeft slechts één schaatser(de Zweed Gustafson) de olympisch titel 5 kilometer met succesverdedigd. De concurrentie op zijn favoriete afstand is bovendiensterk toegenomen.

Maar Uytdehaage heeft lering getrokken uit de afgelopen vierjaar, waarin hij tot zijn verbazing de meest besproken schaatservan Nederland werd. Aanvankelijk maakte hij naam met zijnprestaties. In 2002 trad hij, schijnbaar uit het niets, in devoetsporen van Ard Schenk door in een seizoen Europees, wereld-en olympisch kampioen te worden. Daarna trok Uytdehaage vaak deaandacht, omdat hij de hoge verwachtingen zelden wist in telossen.

'Publiciteit heb ik wel gehad', constateert hij met eengrijns, zich bewust van de cynische ondertoon van zijn opmerking.

Op een loopbaan als schaatser was de voormalige studentwerktuigbouw voorbereid, toen hij vier jaar geleden doorstoottenaar de top. In de schaduw van de toenmalige vedetten had hijgestaag vooruitgang geboekt, zonder op te vallen. Op deAdelskalender, de wereldranglijst aller tijden, was hij zelfsstilletjes geklommen naar de eerste plaats.

Maar hij was alleen in kleine kring bekend. 'Ik ben in dietijd eens op een zondagmorgen gebeld door iemand van de radio.Die zei live in de uitzending: ik heb hier een boek overschaatsen waarin ene Jochem Uytdehaage nummer een staat op dewereldranglijst. Maar wie is Jochem Uytdehaage? Ik dacht: wauw,wat is dit?'

In het olympische seizoen veranderde zijn status op slag. Hijwerd wereldberoemd in Nederland en kreeg de rol van kampioenopgedrongen. Daar was hij niet op voorbereid. 'Praten over deconsequenties van winnen doe je niet. Je praat over hoe je kuntwinnen. In die prestaties ben ik gegroeid. Al die andere dingenkwamen, boem, van het ene op het andere moment.'

Aanvankelijk genoot hij van zijn faam onder het motto:herkenning is erkenning. Nog steeds waardeert hij de aandacht vanschaatsliefhebbers meestal. Maar stilaan is hij er ook vandoordrongen geraakt dat een leven in de schijnwerpers gevolgenheeft. Hij is met zichzelf geconfronteerd, zijn karakter is ondereen vergrootglas gelegd, hij heeft door schade en schande ontdektwat zijn gaven en beperkingen zijn.

Uytdehaage kende momenten waarin hij zichzelf in tweeën leekte splitsen. Hij sprak over Jochem Uytdehaage, deschaatskampioen, alsof het een andere persoon betrof. Het is eengevoelig punt, dat de inwoner van Blaricum liever vermijdt.

'Je moet jezelf niet observeren. Ik denk dat het met mij hetbeste gaat als ik niet praat over Jochem, maar gewoon 'ik' zeg.Maar ik wil er niet veel over kwijt in de krant. Dat komt tedichtbij.'

Hij verhult niet dat hij veel over zichzelf heeft nagedacht.'Ik heb de laatst drie, vier jaar ontdekt wie ik ben en wat ikdoe. Dat is goud waard. Meer dan een wereldtitel eigenlijk. Dieervaring, die geestelijke bagage, ontdekken wat je goed hebtaangepakt en misschien fout hebt gedaan, is interessant.Zelfkennis is onontbeerlijk in de topsport. Je moet weten hoe jein elkaar zit en daar naar handelen.'

Uytdehaage heeft ontdekt dat een van zijn karaktertrekkenjuist een kampioen slecht van pas komt. Hij wil iedereen tevriend houden. Hij vindt dat topsport tegenwoordig meer is danhard schaatsen. Bekendheid schept verplichtingen. Maar het kosthem moeite zijn eigen belang niet uit het oog te verliezen, zijnenergie niet te verspillen aan zaken die ten koste gaan van zijnprestaties.

'Mensen gaan je dingen vragen. Of je hier een praatje wilthouden, of je daar een training wilt geven, of je misschien ineen comité van aanbeveling wilt, een winkel wilt openen. Ik vindhet moeilijk die mensen teleur te stellen, dat heeft met mijnperfectionisme te maken. Maar het is niet handig. Ik was op eengegeven moment druk om het niet druk te hebben. Dat is verspildeenergie.'

In zijn plichtsgetrouwheid overschreed hij geregeld zijn eigengrenzen. Het meest treffende voorbeeld daarvan is misschien eenopenbaar optreden met premier Balkenende in Hamar, tijdens de WKvan 2004. Zijn gezicht betrekt als hij eraan terugdenkt. Diemislukte titelstrijd is de zwarte bladzijde uit zijn loopbaan.

Op zaterdag werd Uytdehaage door de scheidrechters uit dewedstrijd genomen. Hij had zich volgens hen schuldig gemaakt aanhet gangmaken van zijn ploeggenoot Carl Verheijen door tijdensdiens 5 kilometer in de uitrijbaan gedurende een paar honderdmeter net voor hem te gaan rijden. Tal van schaatsersbeschuldigden hem op hoge toon van vals spel. Toen hij een daglater wilde trainen, werd hem de toegang tot de baan ontzegd. Hijverliet in tranen het ijs.

Toch liet hij zich even later door de premier toespreken ineen sponsortent. Hij kreeg voorgehouden dat sport 'ups en downskent, net als de politiek', waarna hij door de zaal werdtoegejuicht alsof hij de wereldtitel had gewonnen. Uytdehaagegruwt nog van zijn besluit de bijeenkomst te bezoeken. 'Je maakteen keuze waarvan je denkt dat hij goed is. Het was fout. Ik hader niks te zoeken, ik had er niet moeten zijn.'

Om te voorkomen dat hij nog ingaat op voorstellen waarvan hijlater spijt krijgt, laat Uytdehaage zich adviseren. Hij heeft eenaantal vertrouwenspersonen om zich heen verzameld: een mentalcoach, een bureau dat zijn publiciteitsstrategie bepaalt, eenfinancieel adviseur. Zij schermen hem af, voorkomen dat hij teveel nadenkt over keuzes die andere mensen mogelijk onplezierigvinden.

'Ik wil de boeman niet zijn. Mijn hart is echt wel goed. Ikmoet soms keuzes maken die als mens niet mijn keuzes zouden zijn.Maar als schaatser, als olympisch kampioen die nog een keer zijndoel wil bereiken, moet ik anderen soms teleurstellen. Niet omdatzij iets onmogelijks vragen. Maar omdat ik iets voor ogen heb.'

Zijn olympische droom heeft tot gevolg gehad dat hij in deaanloop naar deze winter bijna alleen met schaatsen bezig isgeweest, net als in de periode tot aan de Spelen van Salt LakeCity.

Hij heeft baat bij die overzichtelijkheid. Hij weet dat hijgeen natuurtalent is. Hij moet het hebben van hard werken en veelrusten. 'Het komt mij niet aangewaaid. Ik moet geconcentreerdtrainen en bewust ontspannen. Bij mij gaat het stap voor stapvoor stap voor stap voor stap. Ook als kampioen moet je al diestappen maken. Je kunt er niet plotseling een paar overslaan.'

Zijn voorbereiding is vlekkeloos verlopen. Vanaf 18 april ishij bezig. Zijn trainingsarbeid is gestaag opgeschroefd, zijnlichaam heeft de belasting beter verwerkt dan vorig jaar toen hijna zware zomertrainingen wekenlang rust moest houden vanwegepijnlijke knieën. 'Veel mensen denken dat schaatsers eindseptember uit een soort zomerslaap komen en zeggen: zo, genoegsoftijs gegeten, later we maar eens gaan trainen. Dat is echtniet zo.'

Uytdehaage is ervan overtuigd dat hij zijn vorm kan plannen,zoals in 2002, toen hij zijn rondetijden kon controleren als eennauwkeurig afgestelde robot. Hoewel hij nooit meer zo dominantis geweest als in dat succesjaar ziet hij geen reden te twijfelenaan zijn mogelijkheden. Hij staat al vierenhalf jaar eerste opde wereldranglijst aller tijden. Zijn wereldrecords op de 5 en10 kilometer hebben stand gehouden.

En hij heeft de afgelopen jaren structureel tot de Nederlandsetop behoord, ondanks de fysieke tegenslagen, zijn auto-ongevalen de tol die zijn bekendheid eiste. De afgelopen vijf jaar heefthij aan acht van de tien allroundtoernooien meegedaan, een scoredie vergelijkbaar is met die van Rintje Ritsma en Ids Postma inhun hoogtijdagen.

'Kijk, het is irreëel om te denken dat ik vier jaar langalles had kunnen winnen. Er zijn ook weinig mensen die twee keerachter elkaar de loterij winnen. Maar ik heb mezelf verbeterd.En ik kan nog beter. Het enige dat ik niet onder controle hebzijn de tegenstanders. Wat gaan zij doen? Hoeveel harder gaan zijrijden? Dat is de ongewisse factor.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden