INTERVIEW

'Eigenlijk is de Mount Everest gewoon een lelijke berg'

Nepal overweegt bergbeklimmers onder de 18 en boven de 75 jaar te verbieden de Mount Everest te beklimmen. De regering wil zo een einde maken aan een reeks ongelukken de afgelopen jaren op de 8.850-meter hoge Mount Everest. Lees hier het verhaal dat Toine Heijmans en Rolf Bos schreven bij de 50ste herdenking dat Edmund Hillary en Tenzing Norgay als eersten de top van 's werelds hoogste berg bereikten.

Klimmers rusten bij het basiskamp van de Mount Everest.Beeld ap

Twee keer eerder poogde Ronald Naar de top van de Mount Everest te beklimmen, en tweemaal, in 1982 en 1986, greep hij mis. Maar toen het de derde keer, op 12 mei 1992, wel lukte was het toch niet wat hij er zich vooraf van had voorgesteld.

'Eigenlijk was het een deceptie. Ja, we staan ontspannen op de topfoto, en ik was op het moment zelf ook heel blij, maar op de dag dat ik de top haalde stond ik er met bijna dertig andere bergbeklimmers. Iedereen stond te zwaaien en te schreeuwen, dus dat was wel mooi. Maar eenmaal beneden dacht ik: dit was niet wat ik me ervan had voorgesteld.'

Tien jaar lang had Naar een 'haat-liefde-relatie' met de berg. 'Ik wilde de top beklimmen, maar ik had een godgruwelijke hekel aan het soort klimmen dat ervoor nodig was. Die drukte, de haat en nijd onder de Everest-beklimmers, de dodelijke ongevallen die ik er heb zien gebeuren. Ik zag het bereiken van de top dan ook vooral als de afsluiting van een periode in mijn leven. Dat ik iets had afgemaakt waaraan ik ooit was begonnen.

Lelijke berg

'Terug in Kathmandu belde ik mijn vrouw, die zei dat ik nu niet moest gaan zeiken. ''Je hebt jarenlang lopen lullen dat je die Everest wilde beklimmen'', zei ze, ''als je straks op Schiphol terugkomt, en je kijkt niet blij, dan krijg je echt problemen met me''.'

Naar: 'Dus op Schiphol keek ik blij. Maar eerlijk gezegd, in de topvijf van mijn beklimmingen vind je de Everest niet terug. Toen ik van de K2 terugkwam (de op een na hoogste berg ter wereld, in Pakistan, red.) had ik het idee: shit, wow, dit is het. Het gevoel dat je het onmogelijke had gerealiseerd. Bij de Everest had ik dat gevoel in het geheel niet. Eigenlijk is de Mount Everest gewoon een lelijke berg.'

Naar klom vanaf de zuidkant, Frits Vrijlandt bedwong de berg in het jaar 2000 vanaf de noordkant, vanuit Tibet. 'Nou, gezien vanuit het noorden is het best wel een mooie berg, hoor. Maar de mooiste berg is het natuurlijk niet. De K2 en de Matterhorn zijn veel mooier.'

Mount Everest.Beeld epa

Waarom dan toch voor de Everest gekozen?

Vrijlandt: 'Omdat-ie de hoogste is.'

Bovengekomen kon Vrijlandt met zijn radio een live radio-interview geven. Hij belde via de satelliettelefoon naar het thuisfront. 'Ze feliciteerden me, ik was de eerste Nederlander die de berg vanuit Tibet had beklommen. Dank je zei ik, maar ik moet eerst nog wel naar beneden. Naar Nederland bellen op de top is idioot, maar als je de verbinding verbreekt sta je weer helemaal alleen.'

Volgens Edmund Hillary, de eerste beklimmer van de berg, is het tegenwoordig allemaal 'bullshit' rond de Everest. Het is er te druk, commerciële expedities brengen voor veel geld onervaren klimmers naar boven, kortom, de glans is eraf.

Naar: 'Gezeur van een mopperende oude man. Hillary klom op zijn manier, tegenwoordig wordt het gedaan op onze manier. Nu zijn er commercieel geleide beklimmingen, met nadelen, maar vooral veel voordelen: in Hillary's tijd hadden expedities een in mijn ogen vaak ongezond nationalistisch karakter, compleet met allerlei vlagvertoon. Dat is gelukkig voorbij.

'Het verhaal over de eerste beklimming vind ik trouwens behoorlijk slaapverwekkend. Het maakt geen emotie in me los. Geef mij dan maar het boek van Maurice Herzog, die als eerste de Annapurna beklom (de eerste berg hoger dan achtduizend meter ooit beklommen, red.): dat heb ik als jochie van twaalf steeds opnieuw gelezen.'

Vrijlandt: 'Ik ben het gedeeltelijk met Hillary eens. Die berg trekt tegenwoordig veel idioten aan. Mensen die niet omhoogkomen, waarvan je denkt: wat dóen ze hier. Hebben ze een jeep in het basiskamp en rijden ze naar beneden om ergens te gaan poolbiljarten.'

Naar: 'Dat spreekt mij wel weer aan. Ik vind al dat gedoe rondom Himalaya-expedities veel te serieus, veel te zwaarmoedig. Ik houd er wel van als een paar mallotige buitenstanders die wereld opvrolijken.'

Vrijlandt: 'Er liepen in het basiskamp mensen rond in de kleding van Mallory en Irvine (Everest-beklimmers in de jaren twintig, red.). Die waren bezig met een soort remake van de eerste pogingen om de berg te beklimmen.

The overwinnaars van Mount Everest: Edmund Hillary (R) en sherpa Tensing Norkey.Beeld anp

Het lijk van George Mallory is in 1999 gevonden. Daar is een hele cultus uit ontstaan. Er is nu sprake van archeologie op de Everest, een zoektocht naar het Kodakboxje van Mallory bijvoorbeeld, waarop een foto van een geslaagde toppoging zou kunnen staan.

Naar: 'Voor een aantal mensen komt dat voort uit serieuze interesse. Voor anderen is het de enige mogelijkheid om nog een expeditie gefinancierd te krijgen. Ik vind het allemaal niet zo opwindend, dat gespeculeer of Mallory in 1924 nou wel of niet op de top is geweest. Wat me trouwens echt stoort zijn al die zogenaamde milieu-expedities. Die de berg beklimmen onder het mom er een ''grote schoonmaak'' te houden.'

Vrijlandt: 'Terwijl het er helemaal geen rotzooi meer is.'

Naar: 'De tweede keer dat ik op de Everest was, in 1986, was er al veel weggehaald. Wij hebben in 1992 onze lege zuurstofflessen ook allemaal naar beneden genomen. Dat was de deal met de sherpa's.'

Op deze foto uit 1909 de Britse klimmer George Mallory. Mallory kwam in 1924 om tijdens een poging om de Everest te beklimmen. Zijn lichaam werd pas in 1999 gevonden.Beeld anp

Toch hoor je af en toe dat het te vol wordt op de Everest. Dat de berg een paar jaar rust gegund moet worden.

'Naar: 'Wat een onzin. Als je er niet van houdt om met veel mensen tegelijkertijd op zo'n grote berg te zitten, dan staat het je toch vrij om een andere, minder bezochte top te kiezen. Ik vind dit allemaal zo'n gejammer.'

Vrijlandt: 'Misschien moet je het iets beter reguleren, net als bij Mount McKinley (in Alaska, red.), waar je een vragenlijst moet invullen over je klimervaringen. Je moet als het ware solliciteren naar die berg.'

Naar: 'Dus sneuvelen ze daar nu mét gids. Mag ik een stelling poneren? Ik vind dat de Everest nog veel meer vercommercialiseerd moet worden.'

Met skiliften op de hellingen?

Naar: 'Leuk bedacht, maar de berg is niet geschikt om vanaf te skiën. Nee, ik heb de Nepalese minister van toerisme ooit voorgesteld om de hele Nepalese kant van de berg te monopoliseren. Zorg voor voldoende kampen, zet daar zuurstofflessen neer, laat sherpa's er koken. Je hangt de normaalroute vol met vaste touwen. Op de Matterhorn hangen die er toch ook? Het is goed voor het land, levert geheid meer inkomsten op. En afval wordt afgevoerd.'

En als die klimtoeristen dan doodgaan?

Naar: 'De lijken worden keurig opgehaald door de sherpa's. Dat is dan een soort wegenwacht van de Everest.'

Vrijlandt: 'Zie jij sherpa's lijken weghalen? Dat druist toch in tegen hun religie?'

Naar: 'Dan huren ze daar andere mensen voor in. Ik ben liberaal, hup, iedereen die het wil, allemaal die berg op. En als je extreem wilt klimmen, dan zoek je andere routes op, over de moeilijke Kanchung Face van de Everest bijvoorbeeld, of je gaat naar de K2.'

Opnieuw is er in Nederland discussie over de vraag of je bewijs moet leveren van een topbeklimming. Bart Vos claimt dat hij in 1984 als eerste Nederlander op de top stond, maar wordt onder meer door voormalig expeditiegenote Mariska Mourik van leugens beschuldigd. Ronald Naar heeft iets dergelijks aan de hand; ex-vriend en klimmaat Frank Moll beschuldigt hem ervan zijn succes op de Nanga Parbat te verzinnen. Met rechtszaken tot gevolg.

Op deze foto uit 2010 een sherpa die afval op de Everest, achtergelaten door klimmers, opruimt.Beeld epa

Moet een klimmer bewijs leveren van een topbeklimming?

Vrijlandt: 'Dat heeft mij tijdens mijn beklimming op de Everest erg beziggehouden, dat gedoe rond Bart Vos. Ik wilde dus absoluut een topfoto. Mijn klimpartner wilde vanaf de top meteen naar beneden, maar ik zei: Foto's!'

Naar: 'Het mee terugnemen van een topfoto levert ook geen waterdicht bewijs. Vos had een topfoto van de Dhaulagiri (een 'achtduizender in Nepal, red.), maar toch klopte het niet. René de Bos beklom de Everest, maar verloor tijdens de afdaling zijn camera. Ik bedoel: er kunnen omstandigheden zijn dat je niet kúnt fotograferen. Door bevriezingen bijvoorbeeld, of doordat de camera het begeeft.

'Tegenwoordig - zeker de laatste paar jaar - zijn er echter andere ''bewijsmiddelen'': het satellietsysteem GPS bijvoorbeeld, en horloges met een ingebouwde hoogtemeter. Dat heeft de zaak veranderd. Ik vind dan ook dat je vandaag de dag van dit soort beroemde en statusgevende bergen eigenlijk niet meer zonder een dergelijk digitaal bewijs kunt terugkeren.'

Vrijlandt: 'Ik heb altijd zo'n wegwerpcameraatje bij me. Werkt altijd. Zelf Reinhold Messner, die de Everest in 1980 solo beklom, maakte met de zelfontspanner foto's.'

Messner was de eerste die zonder gebottelde zuurstof naar boven klom. Jullie gebruikten wel. Een vorm van doping?

Naar: 'Dat heeft Messner ooit gezegd, natuurlijk vooral om zijn eigen verrichting te positioneren ten opzichte van anderen. In 1986 heb ik zonder zuurstof geprobeerd de Everest te beklimmen, maar ik ben omgekeerd omdat ik niet wist of ik anders 's middags nog wel levend zou terugkeren. Ik merkte dat mijn waarnemingsvermogen door het zuurstoftekort te sterk afnam.

'Met of zonder zuurstofapparatuur klimmen is geen kwestie van kunnen, maar van al of niet willen overleven. Zonder zuurstof klimmen heeft grote gevolgen; je hersenen werken boven de achtduizend meter niet meer adequaat, het uithoudingsvermogen neemt af, je krijgt het kouder.'

Vrijlandt: 'Je gaat dan vrij snel dood, hoor. Trouwens, ook mét zuurstof houd je het daarboven niet lang vol.'

Naar: 'Maar als je het zonder doet, zoals Messner, dan lever je absoluut een grotere prestatie dan wij deden.'

Reinhold Messner in 2003.Beeld epa

Messner wordt gezien als de grootste alpinist van de vorige eeuw.

Naar: 'Hij heeft veel grenzen verlegd. Niet alleen boven de achtduizend meter. Ook als jongeman in de Alpen, als rotsklimmer, heeft hij nieuwe standaards neergezet.'

Vrijlandt: 'En hij loopt nog rond.'

Naar: 'Ja, hij leeft nog.'

Vrijlandt: 'Dat vind ik ook een grote verdienste.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden