Eerste Nederlandse winnaar Super Bowl leeft nu - 50 jaar oud - in blessuretijd

Harald Hasselbach koestert zijn zeges, maar betaalt hoge prijs met een rot brein

Harald Hasselbach leeft in blessuretijd. Twintig jaar geleden won de American footballspeler als eerste Nederlander de Super Bowl. Nu blijken zijn hersenen aangetast door het harde spel. 'Je was wel eens duizelig, maar je speelde door.'

1994: Hasselbach (96) wordt bij zijn helm gepakt. Beeld Getty Images

Steeds vaker staat Harald Hasselbach vertwijfeld voor zijn koelkast, vergeten wat hij wilde pakken. Halverwege een wandeling heeft hij soms geen idee wat zijn bestemming is. Twintig jaar geleden won hij als eerste Nederlander de Super Bowl, het belangrijkste sportevenement van Amerika. Nu leeft hij in 'over time', extra tijd. Hasselbach: 'De gemiddelde leeftijdsverwachting van iemand die speelde op mijn positie is 50 jaar. Ik ben in september 50 geworden.'

Hersenschuddingen zijn onlosmakelijk verbonden aan American football, zeker op de verdedigende posities waarop Hasselbach speelde. Die hebben een fataal effect op het brein, blijkt uit recent wetenschappelijk onderzoek. De medische universiteit van Boston onderzocht vorig jaar 111 hersenen van overleden spelers uit de topcompetitie NFL. In 110 exemplaren werd CTE gevonden, een progressieve hersenziekte veroorzaakt door het herhaaldelijk en in relatief korte tijd oplopen van hoofdletsel.

Sinds enkele jaren kampt Hasselbach met concentratie- en geheugenproblemen. Het wordt erger. 'Ik heb twaalf jaar professioneel gespeeld, maar er is nooit een hersenschudding bij me vastgesteld. Ik speelde ook nog eens op de meeste fysieke positie van het veld. Had ik hersenschuddingen? Absoluut. Minstens tien. Tegenwoordig genoeg om het advies te krijgen te stoppen. De populaire term in mijn tijd was: 'You got your bell rung'. Je was weleens duizelig, daarna ging je weer het veld op. Wie dat niet deed, werd vreemd aangekeken.'

Beangstigend

Hasselbach voelt dat hij verandert. Hij praat er vooral met zijn vrouw over, 'want ik wil mijn kinderen niet bangmaken'. Het is niet te voorspellen op wat voor manier en hoe snel zijn symptomen verergeren.

Hasselbach: 'Een jaar geleden ben ik naar de NFL gegaan om een diagnose te krijgen. De test die ze deden was belachelijk. Veel vragen die ze stelden waren IQ-gerelateerd. Die kon ik prima beantwoorden, op dat vlak heb ik geen problemen. Voor hen was er niets met mij. Voor mij is het anders. Er zijn gewoon dingen die ik niet meer oppak, zeker als ik het vergelijk met toen mijn brein optimaal werkte.'

Het enige referentiekader dat hij heeft als het gaat om zijn gezondheid zijn de mannen met wie hij speelde. 'En de gasten die op mijn positie speelden, hebben allemaal CTE. Ja, dat is extreem beangstigend.'

CV Harald  Hasselbach

1967 geboren in Amsterdam.
1992 wint de Grey Cup, het American footballkampioenschap van Canada. Hasselbach is een van de acht spelers die zowel de Grey Cup als de Super Bowl won.
1994 tekent contract bij NFL-club Denver Broncos. Hij blijft er tot 2000 en speelt 112 duels.
1998 wint Super Bowl 32. Broncos verslaan Green Bay Packers met 31-24. 1999 wint opnieuw de Super Bowl met Broncos na 34-19 overwinning op Atlanta Falcons.

President Obama

Sinds de wetenschap het causale verband tussen hersenschade en hersenschuddingen aantoonde, verslechtert het imago van American football in rap tempo. Jonge, talentvolle NFL-spelers stopten. Zij verkozen hun gezondheid op lange termijn boven de miljoenen dollars zij konden verdienen. Oud-president Barack Obama zei dat hij zijn kinderen geen American football zou laten spelen.

Dat was in de jeugd van Hasselbach anders. Zijn vader was landbouwkundige in dienst van de overheid. Het gezin (Nederlandse vader, Surinaamse moeder) woonde onder meer in Nederland, Suriname, Kenia, Indonesië en Canada, in een plaatsje nabij Vancouver. Daar werd hem op de middelbare school aangeraden American footballer te worden.

Coaches zagen in hem het prototype van een verdediger aan de frontlinie dankzij zijn indrukwekkende postuur (1.98 m, 130 kilo). Hasselbach: 'Ik was een kop groter dan iedereen. Was sterk, omdat ik veel in de sportschool zat en ik kon goed rennen. Dat zeg ik trouwens niet om op te scheppen, hoor.'

Harald Hasselbach (nummer 96) in achtervolging op Tim Couch, quarterback van Cleveland Browns. Beeld Getty Images

Hasselbach moet lachen. Dat doet hij vaak tijdens het gesprek via Facetime. Hij zit in zijn huis in een voorstad van Denver. Achter hem een donkerbruine boekenkast. Om zijn lijf een rode tanktop. Zijn gespierde bovenarmen tonen dat hij nog steeds het machtige lijf bezit dat hem zijn successen bracht.

Hasselbach: 'In American football draait het om lichaamstypen. Zeker op de positie waar ik speelde, als defensive lineman. Zo begon het. Ik kon gewoon andere jongens goed opzij duwen. Pas toen ik in Canada een profcontract tekende bij Calgary Stampeders, leerde ik echt hoe te spelen.'

Zijn voornaamste taak op het veld: andere spelers tegenhouden en als het mogelijk was de spelverdeler (quarterback) tegen de grond werken.

Denver Broncos

In Canada werd Hasselbach in 1992 kampioen. Een jaar later klopte NFL-club Denver Broncos op zijn deur. Met de Broncos won hij in 1998 de Super Bowl. Hasselbach speelde een bijrol in die wedstrijd. Een jaar later won hij de Super Bowl opnieuw, nu als basisspeler. 'Daarom is die tweede specialer, al was de wedstrijd minder spannend.'

Hij praat openhartig over de sport die hij gedurende de jaren negentig professioneel beoefende. Niet geremd door een roze bril of weemoed. Geregeld ziet hij andere Super Bowlwinnaars van zijn leeftijd op tv of elders pronken met hun prestaties of kampioenschapsringen.

'Walgelijk. Ze hebben het recht verdiend dat te doen, maar het past niet bij mij. Dat is toch de Nederlander in mij. Be humble', zegt Hasselbach, die tijdens het gesprek geregeld wisselt tussen Engels en Nederlands. Ja, hij kreeg weleens een upgrade in het vliegtuig of voorrang in een rij als hij werd herkend. Het hoort bij de roem van Super Bowlwinnaars.

Super Bowl

De 52ste Super Bowl gaat zondag tussen New England Patriots en Philadelphia Eagles. De Patriots zijn regerend kampioen en kunnen met winst recordkampioen Pittsburgh Steelers (zes titels) evenaren. De Eagles staan voor de derde keer in finale. Ze wonnen nog nooit. De Super Bowl is het grootste eendaagse sportevenement van de wereld met naar verwachting 110 miljoen Amerikaanse tv-kijkers. Adverteerders betalen ruim 5 miljoen dollar per 30 seconden zendtijd. Popster Justin Timberlake treedt op tijdens de rust. Aftrap: zondagnacht, 00.30 uur.

Wedge buster

Als het kan, blijft hij incognito. Hij draagt zijn kampioenschapsringen nooit. Ze zijn door zijn vrouw veilig weggestopt in een kluis. Het neemt niet weg dat hij trots is op zijn prestaties. 'Ik was een soldaat en ben mijn team altijd trouw gebleven', zegt hij. Die soldaten zijn anno 2018 volgens hem verdrongen door 'huurlingen': spelers die geld verkiezen boven loyaliteit of eer.

Het is de zakelijke kant van de NFL. Hasselbach noemt het de lelijkste kant. Hij weet waarover hij praat. Na zijn tweede Super Bowlzege belandde hij na zeven seizoenen bij de Broncos op het tweede plan. Hasselbach koos eieren voor zijn geld en vertrok naar een andere club: Green Bay Packers. 'De slechtste ervaring uit mijn leven', zegt hij.

De club wilde dat hij wedge buster werd: de speler die met gevaar voor lijf en leden als eerste op de tegenstande afrent na een aftrap. Vrij vertaald: een hondenbaan. 'Ik belde mijn vrouw en zei dat als ik dit ging doen, er tien jaar van mijn leven af zou gaan. Achteraf hoorde ik dat ze niet eens wisten hoe oud ik precies was. Ze behandelden me dramatisch.'

Gedesillusioneerd stopte Hasselbach. Zes jaar keek hij geen NFL-wedstrijd meer. De liefde keerde terug toen zoon Terran (22) American football ging spelen bij de middelbare school. Hasselbach werd er verdedigerscoach. 'Op dat niveau is alles nog puur. Die jongens spelen uit liefde voor de sport. Ik probeer dat bij ze te cultiveren.' Terran speelt nu aan de universiteit van Colorado. Hasselbach is nog steeds coach op de middelbare school. Daarnaast stoomt hij talenten klaar die op de drempel staan van de NFL.

Harald Hasselbach met links zijn zoon Terran die nu football speelt. Beeld Rechtenvrij

De hersenschuddingproblematiek heeft de sport veranderd. Hasselbach ziet op zijn middelbare school de populariteit van de sport afnemen: 'Jongens die met hun lichamen football horen te spelen, doen dat niet'. Bij trainingen krijgt hij steeds vaker te maken met bezorgde ouders die hun kind verbieden football te spelen.

Scholen en universiteiten nemen maatregelen. Er zijn protocollen en als een speler drie hersenschuddingen heeft gehad, is het einde seizoen. Dat is volgens Hasselbach niet voldoende: 'Als er niets rigoureus gebeurt - andere regels of uitrustingen - zul je het einde van de sport zien. Misschien nog wel tijdens mijn leven, als ik het geluk heb er nog twintig jaar te zijn.'

Spijt?

Hasselbachs oudste zoon Terran is ook een verdediger en speelt net als zijn vader met nummer 96. Dit seizoen liep hij twee hersenschuddingen op. Senior ziet hem liever zijn masters halen dan de NFL. Hij heeft nog een tweeling van 7. 'Ik twijfel of ik hen wil laten spelen als de sport niet verandert', zegt hij.

Spijt dat hij voor football koos, heeft hij niet. De hersenproblematiek speelde nog niet en de sport heeft hem veel gebracht. 'Ik heb de genen gekregen dit te doen. Dankzij de sport heb ik mijn familie ontmoet en veel geld verdiend.'

Hij koestert zijn twee Super Bowlzeges, hoogtepunten die hij 'voor niets' zou willen inruilen. Hij heeft zijn lot 'soort van geaccepteerd', zegt hij: 'Ik hoop dat ze iets ontdekken om het proces af te remmen. Want hoe voel ik me op mijn 60ste als ik op mijn 50ste dit al ervaar? In feite is je brein aan het rotten. Ik heb mijn lichaam altijd getraind om fit te blijven en ben er trots op dat ik dat nog steeds kan doen. Ik kan alleen niets doen om mijn brein te repareren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.