Eerste ingeving lang niet altijd de beste

Je hoort of leest weleens dat het voor een grootmeester eigenlijk helemaal niet nodig is veel varianten uit te rekenen....

Dat is misschien een aantrekkelijke theorie (zeker voor hen die voorstander zijn van bedenktijdverkorting!), maar ik ben bang dat er weinig van klopt. Daarvoor heb ik te vaak meegemaakt – niet alleen als analysator, maar helaas óók als speler – dat die zet die mij op het eerste gezicht het kansrijkst leek, bij nader inzien juist een vol punt bleek te kosten!

De vraag naar de rol die de eerste ingeving speelt, kwam weer bij mij op toen ik het slot van de laatste competitiepartij tussen Harm Wiersma (Damcombinatie Fryslân) en Wieger Wesselink (Dammers uit Oost) onder ogen kreeg. Daarin had de oud-wereldkampioen dankzij ragfijn positiespel eerst belangrijk voordeel naar zich toe getrokken. En nadat zijn tegenstander op de 43ste zet, in kritieke doch analytisch houdbare positie, een fout had gemaakt, was er een 4x3-eindspel ontstaan dat onmiskenbaar gewonnen stond voor Wiersma.

Maar op de vijftigste zet, de laatste zet dus voor de (eerste) klokcontrole, ging het mis. Geplaatst voor de keuze tussen twee voortzettingen die er beide veelbelovend uitzagen, koos Wiersma, die naar ik aanneem in hevige tijdnood zal hebben verkeerd en derhalve op zijn intuïtie was aangewezen, precies de verkeerde. Het gevolg was dat Wesselink anderhalf uur later alsnog een puntendeling kon laten aantekenen.

De ruimte ontbreekt om het duel in zijn geheel te behandelen. Maar om de lezer tóch een bescheiden indruk te geven van wat er aan het eindspel voorafging, komen we er na 42 zetten in. Vanuit de volgende cijferstand: vijf zwarte schijven op 9, 11, 16, 18 en 19; vijf witte schijven op 25, 29, 34, 41 en 42; luidde het verloop:

43.25-20! 19-24? (de beslissende fout) 44.20-15 24x33 45.15-10 9-14 46.10x19 11-17 47.19-14! 18-23 48.14-10 23-29 49.34x23 33-39

Zie diagram 1

50.42-38?

Een dramatische misgreep die de winst vergooit. Door zwart van veld 43 af te houden en zelf op veld 5 te promoveren, wil wit zijn tegenstander het damhalen beletten. Dat plan heeft evenwel twee bezwaren. Om te beginnen komt er altijd een moment waarop hij de vangstelling tóch zal moeten verbreken. De andere schaduwzijde is dat zwarts achterste schijven nu te veel activiteiten ontplooien, lees: contact aanknopen met de witte schijven...

50...39-44 51.10-5 16-21! 52.23-19 21-27! 53.19-13 (zie boven) 53...27-31

Zelfs met 53...27-32(!!) kon zwart al remise forceren, bijvoorbeeld 54.5x37 44-49 55.38-33 49-27 56.13-8 27-36 =. Maar de tekstzet is eveneens goed.

54.13-8 44-50! (inmiddels wél de enige!) 55.8-2 50-22! 56.2-16 22-4!

Vlecht dreigingen als 57...31-37 annex 58...17-21 = dan wel 57/58...4-15 = in de stand. Zonder de overgang naar een 3x1 af te wachten, berustte Wiersma in remise.

Terug naar de eerste diagramstand. Daarin had wit niet 50.42-38? of 50.10-5? maar 50.10-4! moeten spelen, om zich na 50...39-44 met 51.23-19! 44-50(!) 52.19-14! (zonder vrees voor 52...50-28??) op weg naar een tweede dam te begeven. Ongetwijfeld zal ook Wiersma die mogelijkheid hebben overwogen. En ik sluit evenmin uit dat hij – voor zover zijn bedenktijd dat toeliet – óók zal hebben berekend dat zwart zich niet aan 52...17-22? mag bezondigen wegens 53.4x31! 50-28 54.31-37! 28x5 55.42-38 16-21 56.38-32/33 +. Ik zou mij echter levendig kunnen voorstellen dat de twijfel toesloeg toen zijn oog op de verdediging 52...50-33(!) 53.42-37 33-15(!) viel.

Zie diagram 2

Dergelijke blokkades (54.14-10? 17-22! =) zijn namelijk niet slechts ‘vervelend’ - onder omstandigheden kunnen zij zelfs (en een ervaren grootmeester als Wiersma wéét dat!) een permanente hindernis op het pad naar de winst vormen. Alleen: níet in dit geval. Want de analyse wijst uit dat wit overtuigend gaat winnen wanneer hij alle benodigde tempi uitspeelt. Men zie: 54.37-32! 16-21 (op 54...17-21 kan al 55.14-10! enz.) 55.41-37! 21-26 (55...15-29?? 56.4-22! +) 56.32-28! 17-21 57.37-32! (na 57.28-23 15-33 58.4-36* 33-15 zou de witte opmars iets trager verlopen) en zwart moet de blokkade opgeven, waarna wit 14 op 5 laat promoveren en spoedig de felicitaties in ontvangst kan nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden