Eenzame strijd tegen beschuldigingen

Floyd Landis is geen man die woede en ‘al die andere emoties’ met de wereld wenst te delen. Maar nu versnelt zijn woordenstroom en leunt hij voorover: ‘Waarom zou ik midden in de Tour de France steroïden gebruiken?...

‘Belangrijker, als je een etappe wint of de gele trui draagt, dan word je getest. Je hebt geen keuze. Dus door te zeggen dat ik op dat moment doping gebruikte, noem je me een idioot, want je moet wel gek zijn om dat risico te nemen. Dat is in feite de beschuldiging: die gast is de domste van het peloton.’

De Amerikaanse Tourwinnaar staat bekend als een slimme, tactische wielrenner. In gesprek met Landis komt een intelligente, welbespraakte man van 31 naar voren, iemand die nadenkt voordat hij spreekt. Daarom maakt het Landis kwaad dat hij door de antidopingautoriteiten en media wordt geportretteerd als ‘zo ongeveer brain dead’.

Het moment waarop hij volgens de Tour-organisatie doping tot zich nam, was 19 juli 2006, na de zestiende etappe. Landis begon de rit, in dit eerste Lance Armstrong-loze jaar, in de gele trui. Nadat favorieten Ivan Basso en Jan Ullrich nog vóór de proloog waren afgehaakt vanwege een ander dopingschandaal, leek alweer een Amerikaan de sterkste te zijn.

Maar Landis stortte in. Hij verloor acht minuten op de Spanjaard Oscar Pereiro en was het geel kwijt, vernederd en afgeschreven.

De volgende dag was Landis’ wraak weergaloos. De kleingebouwde, roodharige renner kwam terug. In z’n eentje reed hij zijn tegenstanders op minuten achterstand, waarmee hij de weg voor zijn eindoverwinning plaveide.

Drie dagen na het slot van de Tour werd bekend dat er een te hoge concentratie testosteron in zijn lijf was gevonden. De buitenwereld wist genoeg. De bovenmenselijke, onnatuurlijke prestatie op 20 juli was inderdaad niet natuurlijk. En als de Tour van 2006 iets bewees dan was het dat de wielersport een poel van verderf was, een horrorshow van illegale middelen.

Tot zijn schuld of onschuld komend voorjaar tijdens een openbare zitting in Californië wordt bevestigd, heeft de Tour geen winnaar. Ook de nummer twee, Pereiro, weet niet waar hij aan toe is.

Landis heeft beloofd dat hij zijn onschuld zal aantonen. Het moet een einde maken aan de reeks tegenslagen. Kort nadat zijn overwinning werd afgepakt, pleegde zijn schoonvader en vriend David Witt zelfmoord. Even later werd zijn kapotte, aan elkaar geschroefde heup vervangen tijdens een zware operatie.

Met gevoel voor understatement noemt Landis het afgelopen najaar ‘een nogal moeilijke tijd’. Maar de sportman houdt moed. Vanuit zijn riante huis in Murietta, een plaatsje in de bergen tussen San Diego en Los Angeles, coördineert hij de tegenaanval. Met vrienden, advocaten en zijn vrouw Amber aan zijn zijde vecht Landis terug.

Hij wil de sport veranderen. Hij wil zijn reputatie terug, alsmede het recht om als prof te rijden. Landis won de Tour van 2006 en de mennoniet uit Pennsylvania wil de Tour opnieuw winnen. Komend jaar is te vroeg, vreest hij, maar 2008 is mogelijk. Dan is hij 33, het kan nog net.

‘Dit is mijn heup.’ Landis overhandigt een replica van het kobalt-stalen gewricht dat nu in zijn lijf zit. ‘Lastig bij de veiligheidscontrole op het vliegveld’, zegt hij.

Je loopt normaal. Hoe voelt de nieuwe heup?

‘Goed. Onlangs heb ik voor het eerst zes uur gefietst. Mechanisch gesproken is deze beter dan de oude, die deed altijd pijn. Ik ben blij dat ik de operatie nu had. Het gaf me iets om me op te richten. Fysiek kan ik wedstrijden rijden.’

Maar het mag niet?

‘Technisch gesproken wel. Mijn vergunningen van de internationale wielerunie (UCI) en de Amerikaanse bond zijn geldig. De UCI gebruikt politieke druk om ploegen ervan te weerhouden me in te huren.’

Daar is een reden voor. Twee tests lieten zien dat je steroïden gebruikte.

‘Ik heb niks gebruikt. Ik reed de Tour clean. Je hoort nu dat ik niets te verliezen had. Dat snap ik niet. Ik verloor erg veel. Ik had bijzonder veel te verliezen. En er was weinig te winnen door zoiets te doen.’

Leg uit waarom het niet ‘bovenmenselijk’ was om de 17de etappe op die manier te winnen.

‘Het is moeilijk voor te stellen als je het niet meegemaakt hebt. De 17de etappe viel op omdat ik de dag ervoor zo slecht was. Maar daar buiten was ik elke dag goed. Ik had geen slechte dagen. De 16de was de uitzondering.

‘Als ik dat zou zien, zou ik ook denken: hoe doet hij dat? Ik snap dat ik verdacht ben voor het publiek. Wat moet je anders denken als de voorzitter van de UCI, de gast die de Tour organiseert en elke ander persoon die zijn mond opendoet, zegt dat ik schuldig ben?’

Landis keert zich onverveerd tegen de instituties die over zijn lot beslissen. De UCI en haar voorzitter, Pat McQuaid, volgden blind het vlugge oordeel van de mondiale organisatie, WADA, en haar voorzitter Dick Pound, die zijn opvatting over Landis’ schuld met de media deelde voordat Landis wist waarvan hij was beschuldigd.

Maar Landis’ positie werd recentelijk ondersteund door de vrijspraak van een andere renner die steroïden zou hebben gebruikt in 2005. De schorsing van de Spanjaard Inigo Landaluze werd door het internationaal sporttribunaal opgeheven vanwege procedurefouten, gemaakt in het laboratorium van Châtenay-Malabry.

Hetzelfde Franse laboratorium testte in juli de stalen van Landis. ‘Dit lab moet dicht en de zaak tegen mij moet van tafel’, zo reageerde Landis in een opgetogen verklaring. Volgens de wielrenner maakten de Fransen ook in zijn zaak fouten. Daarbij zou het gemeten testosterongehalte in veel andere laboratoria helemaal niet ‘illegaal’ zijn.

Deze maand kwam bovendien The Los Angeles Times met een vernietigend stuk over WADA. De in 1999 in het leven geroepen organisatie ‘legt zware straffen op voor onbedoelde of technische schendingen, beroept zich geregeld op aanvechtbaar wetenschappelijk bewijs en verzet zich tegen extern toezicht’, zo schreef de krant, na 250 dopingzaken te hebben onderzocht.

De omkering in een beroepszaak van een besluit van WADA is in Amerika nog nooit voorgekomen, en wereldwijd zelden. Volgens WADA is het scoringspercentage van bijna 100 procent een bewijs van succes. Volgens beschuldigde sporters en buitenstaanders is het echter een bewijs van een ‘gesloten systeem’ dat niet fair is.

‘Zeer weinig mensen weten wat de wetenschap is, en het systeem zelf heeft er belang bij dat de bevindingen worden bevestigd’, zei David Black van het onafhankelijke laboratorium Aegis Sciences in Nashville. ‘Het lab zou slechts een verzamelaar van feiten moeten zijn. Maar in het WADA-systeem zijn ze onderdeel van de aanklagers.’

Hoe schat je je kansen in de strijd tegen WADA in?

‘De schade aan mijn reputatie zal moeilijk te herstellen zijn. De hoorzitting winnen en weer mogen racen, zou mooi zijn. Het lijkt erop dat ik zeker een jaar van mijn carrière verlies, of ik nou schuldig of onschuldig ben.

‘De reden dat het zo lang duurt, is dat ze mij geen documenten geven op basis waarvan ik ben beschuldigd. Ik heb kennelijk geen recht om het bewijs tegen mij te zien. Dat kan toch niet in een democratisch systeem?’

De antidoping-autoriteiten zijn aanklager, jury en rechter?

‘Iemand van buiten zou toezicht moeten houden. Ze hebben zo veel macht, maar geen overheidstoezicht. Terwijl ze (USADA, het Amerikaanse antidopingbureau dat onder WADA valt) door het Congres worden betaald.’

Het idee is zero tolerance, geen uitzonderingen. Ook niet voor Floyd Landis.

‘Oké, maar dat moet dan ook voor de andere kant gelden. Ik kan niet verantwoordelijk zijn voor mijn én hun fouten. Dat is oneerlijk. Het beschermt de sportlieden niet en het biedt ons geen enkel vertrouwen in het systeem.

‘Voor mij is het nu extreem dat snap ik. Maar de anderen zijn bang. En terecht. Zodra je urine overhandigt, kan alles gebeuren. En je kunt niets doen. Ik heb me twee maanden lang moeten verdedigen zonder informatie.’

Is het proces corrupt?

‘Absoluut. Het doel is dat een sporter nooit kan winnen, zodat de antidopingautoriteiten positief in beeld komen en meer belastinggeld krijgen. Als ze geen mensen vangen, of niet voldoende mensen lijken te vangen, neemt hun geldstroom niet toe.

‘Er zit een tegenstelling in: ze roepen dat alle wielrenners doping gebruiken, maar ze pakken er slechts een paar. Ze gedragen zich alsof ze boven ons staan, boven de wet. Of je mij nou schuldig of onschuldig acht, ik hoop dat er mensen naar het systeem willen kijken, en zien dat er iets mis is.’

Maar doping is toch een probleem in het wielrennen en in andere sporten? ‘De grootste bedreiging van de sport’, zegt Dick Pound.

‘Het motief van WADA was eerbaar. Als ze het systeem eerlijk zouden maken, zou niemand ontkennen wat er gaande is. Maar je kunt niet zeggen dat de sport eerlijk moet zijn, en mensen vervolgens geen eerlijke kans geven.

‘Ik zeg niet dat er geen systeem moet zijn. Ik zeg dat dit systeem niet werkt. Dit gaat tegen het belang van het wielrennen in.’

Nogmaals. Is doping een probleem in de wielersport?

‘Als één persoon gebruikt en zo de uitkomst van een wedstrijd beïnvloedt, dan is het een probleem. Ik weet niet wie het doen. Maar ik denk bij lange na niet zo veel mensen als wordt gesuggereerd.

‘Volgens de controleurs doet iedereen het. Ze maken zichzelf belachelijk en ik stel voor dat ze daarmee stoppen. Maar ze kunnen zeggen wat ze willen. Zij hebben geen financieel of ander belang bij het voortbestaan van de wielersport.

‘Als het wielrennen zou verdwijnen, is dat geen punt voor WADA. Dat is een deel van het probleem. Nee, de sport zal niet ophouden te bestaan. Ze bestaat al honderd jaar. Maar er moet een situatie komen waarbij alle betrokkenen een duidelijk belang hebben in de sport en het imago.’

Na Lance Armstrong was jij de volgende Amerikaan die domineerde in een overwegend Europese sport. Speelde dat een rol in hoe je bent behandeld?

‘Niet in de sport zelf. Ik heb alleen maar positieve ervaringen met renners uit alle landen. Over de behandeling door WADA kan ik alleen speculeren. Ik weet wel dat mijn zaak anders dan andere is behandeld.

‘Luttele minuten nadat ik van de eerste positieve test hoorde, wisten de media het. Met de b-staal wist de pers het éérder dan ik. Het was alsof ze blij waren. Ze konden niet wachten om het nieuws met de wereld te delen.

‘Ik kan alleen maar gissen waarom het zo ging. Dan zou ik moeten kijken naar wie profijt trekt. Dat zijn de antidopingautoriteiten. Zo lijkt het immers alsof ze de wereld redden.’

Beroep aantekenen kost geld. Is dat een reden dat zo weinig sportlieden WADA’s uitspraken aanvechten?

‘De meerderheid is er gewoon niet toe in staat. Stel dat ik 150 duizend dollar zou hebben en dacht dat dat genoeg was om mezelf te verdedigen. Nu zijn we halverwege, maar het geld is op. Dan kun je beter je geld houden en de klap incasseren.

‘Dat is nog een reden waarom ze eens moet ophouden met roepen dat ze nooit verliezen. Natuurlijk niet. Het is als een volwassene die door de kleuterschool loopt en kinderen in elkaar trapt. Natuurlijk win je dat, jij bent groter. De meeste sporten die ze controleren zijn amateursporten. In de wielersport zijn tenminste een paar mensen die terug kunnen vechten.’

Stop je als er niets verandert?

‘Ik zal niet meer fietsen in het huidige systeem. Als ik schuldig word bevonden, dan is het over. En als mijn onschuld wordt bewezen, dan zullen er dingen moeten veranderen. Dat is het scenario waarbinnen ik terugkom. Voor alle duidelijkheid: ik wíl fietsen. Ik geniet ervan. Ik hou van de sport, ik heb er veel vrienden.’

Ben je voor je gevoel nog steeds de Tour-winaar?

‘Ik denk er niet vaak aan. Ja. Ik heb de gele trui, ik ga hem inlijsten. Ik ben trots, ik heb er hard voor gewerkt. Als de trui aan de muur hangt, kunnen we misschien een feestje houden en kan ik me een kampioen voelen.

‘Dat heb ik nog niet gehad. De twee maanden na de Tour sliep ik niet echt. De eerste weken, dat gedoe met doping. Toen pleegde David zelfmoord. Hij was een belangrijk deel van mijn leven. Een van mijn beste vrienden en een van mijn grootste supporters.

‘Ik denk niet dat hij zelfmoord pleegde vanwege de dopingtoestand. Maar het zal David niet vrolijker hebben gestemd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden