Eensgezind Oranje strijdt niet langer tegen zichzelf

Het Nederlands elftal bekoorde in Frankrijk met aanvallend voetbal. Maar nadat Brazilië de weg naar de finale had afgesloten, miste Nederland tegen Kroatië ook nog het brons....

EÉN DAG eerder dan gehoopt keerde het Nederlands elftal gisteren Frankrijk de rug toe, met opgeheven hoofd en rechte schouders. Voor schaamte was geen reden: Oranje werd in Parijs verslagen door Kroatië, in een ronduit naargeestige wedstrijd, maar won eerder de harten van vele voetballiefhebbers.

Als het oordeel van de duizenden journalisten uit alle delen van de wereld die de eindronde hebben gevolgd maatgevend is, heeft Oranje deze zomer louter zeges geboekt. Uitbundig is de wijze geprezen waarop propaganda werd gemaakt voor aanvallend voetbal.

Nooit eerder werden tijdens een toernooi zoveel shirts en aanverwante artikelen verkocht van het Nederlands elftal. Het waren voor de eerste keer niet alleen Nederlanders die met een oranje shirt door het land reisden.

Volgens fabrikanten en de organisator van het WK neemt Nederland op de verkooplijsten de derde plaats in, achter Brazilië en Frankrijk, maar vér voor landen als Italië en Duitsland. Ook in de ogen van het bedrijfsleven heeft Oranje een overtuigende triomf geboekt.

De manier waarop werd afgerekend met het verleden, het EK van 1996 toen roddel en achterklap de nationale ploeg deed verstijven, is weldadig. Nederland staat voor het eerst sinds vele jaren niet meer bekend als een ploeg die in de eerste plaats tegen zichzelf strijdt.

De aanvallende speelwijze, de strategie in de geest van Johan Cruijff, spreekt wereldwijd tot de verbeelding. Ook omdat de tegenstelling met het merendeel van de andere deelnemers aan het WK zo groot was, is oranje zo'n felle, uitdagende kleur geworden.

Er is echter geen enkele reden om aan te nemen dat Nederland in Frankrijk school heeft gemaakt. Daarvoor is het lot van avonturiers doorgaans te voorspelbaar. De tragiek die in de speelstijl ligt besloten, werd zaterdag in scherpe contouren zichtbaar. Wie aanvalt, roept altijd de schijn van naïviteit op en zal nooit kampioen van de wereld worden.

Nederland legde Kroatië zijn wil op, animeerde de wedstrijd en domineerde het spel, maar verloor. Waarmee maar weer werd bewezen dat in het moderne voetbal allang niet meer de aanvallende, technisch rijke ploeg wordt beloond, maar bijna altijd de verdedigende.

Het was daarom dat bondscoach Hiddink zaterdagavond zei dat hij niet wenst te worden beschouwd als de apostel van het aanvallende voetbal. Indirect verwoordde hij daarmee het dilemma van de Nederlandse bondscoaches die voortdurend moeten laveren tussen twee uitersten, schoonheid en resultaat.

Nederland werd op het veld het best vertegenwoordigd door Frank de Boer en Davids. Niet voor niets werden zij, plus Bergkamp, door een jury waarin onder anderen de (oud-) bondscoaches Michels, Houllier, Venglos en Tabarez zitting hadden, gekozen in de zestien spelers tellende sterrenploeg van het WK. Van der Sar is een van de zes reserves. De duurste verdediger ter wereld, Stam, werd over het het hoofd gezien.

Alleen Frankrijk is er in geslaagd meer spelers af te vaardigen, vijf. Brazilië wordt door drie spelers vertegenwoordigd, Ronaldo, Rivaldo en Roberto Carlos, Italië (Vieri), Engeland (Owen) en Kroatië (Suker) door één. Gerenommeerde voetballanden als Duitsland en Spanje stelden niet één speler op die tot de verbeelding sprak van de technische werkgroep van de FIFA.

Drie Nederlandse spelers kwamen in alle (zeven) wedstrijden van begin tot eind in actie. Van der Sar, Stam en Frank de Boer speelden 660 minuten mee. Cocu (615) miste alleen het slot van de wedstrijd tegen Kroatië en Davids (570) verdween niet meer uit het elftal na het openingsduel met België.

Uit het slotrapport wordt duidelijk dat Oranje aan kracht heeft gewonnen en met meer hartstocht dan voorheen duelleert. Nederland maakte in zeven duels 126 overtredingen, de tegenstanders in totaal 105.

Met een grote voorsprong beging Davids de meeste overtredingen, 24. Stam is tweede op die lijst (16), Bergkamp (12) derde. De meeste overtredingen werden gemaakt tegen Overmars (14), Bergkamp (13) en Cocu (11).

Alle genoemde spelers, ook Frank en Ronald de Boer naar alle waarschijnlijkheid, dienen het komend seizoen buitenlandse clubs. Van de 22 spelers die deel uitmaakten van de selectie, zijn na de zomer vermoedelijk alleen Van der Sar, Ooijer en Jonk nog in Nederland werkzaam.

De ontmanteling van het Nederlandse clubvoetbal wordt in snel tempo vervolgd. Zelfs jonge en betrekkelijk onervaren spelers als Van Bronckhorst en Zenden hebben de buitenlandse clubs voor het uitkiezen, vanwege hun goede scholing en technische en tactische vaardigheden.

Zonder de beste spelers van het land begint over ruim een maand de Nederlandse competitie, een van de meest voorspelbare van Europa. De jeugdopleidingen staan onder grote druk, buitenlandse spelers worden in grote getale aangetrokken en de topclubs leggen steeds meer de nadruk op de Europese competities. Of de KNVB zich van de gevaren bewust is, is zeer de vraag.

Op de valreep gaf Hiddink nog een voorzet door te pleiten voor een structureel ander beleid en een nieuwe manier van opleiden, geïnitieerd door de KNVB. Vermoedelijk zal hij er zelf geen bijdrage aan leveren en zijn loopbaan bij Real Madrid vervolgen.

Ook de bondscoach is deze zomer meegevoerd op de golven van het succes. Nederland was in Frankrijk een opvallende gast. Jammer genoeg zal straks het contrast met de competitie des te schriller zijn.

Paul Onkenhout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.