Een spoedcursus Super Bowl: over de wedstrijd, bijzaken en teams

Meer dan 100 miljoen Amerikanen zitten vannacht (Nederlandse tijd) aan de buis gekluisterd voor de jaarlijkse finale van het American football-seizoen: de Super Bowl. Voor de Nederlander die onbekend is met de belangrijkste sportwedstrijd in de VS, hieronder een spoedcursus over het evenement.

Het University of Phoenix Stadium en het logo van Super Bowl 49. Beeld epa

Wedstrijd

Nummer XLIX
Vannacht wordt de 49ste Super Bowl in de historie van de NFL gespeeld. De Amerikanen gebruiken Romeinse cijfers om de Super Bowls te rangschikken. De Super Bowl van dit jaar heet dan ook officieel 'Super Bowl XLIX'. Het idee voor Romeinse cijfers ontstond begin jaren zeventig, toen Super Bowl V de eerste werd met een Romeins cijfer. Daardoor leek de wedstrijd volgens een marketingbewuste teameigenaar belangrijker dan wanneer een 'normaal' cijfer aan de wedstrijd zou worden gekoppeld. Simpelweg een jaartal achter de wedstrijd zetten zou volgens hem alleen maar verwarren, omdat de Super Bowl traditioneel in het voorjaar wordt gespeeld terwijl het seizoen grotendeels in het voorgaande jaar wordt afgewerkt. Volgend jaar worden overigens voor een jaar de Romeinse cijfers ingeruild voor de welbekende Arabische cijfers, omdat 'Super Bowl L' zelfs voor Amerikanen vreemd eruitziet.

Het logo van Super Bowl 49 in het centrum van Phoenix. Beeld afp

Historie
De Super Bowl is in de loop der jaren uitgegroeid tot een onofficiële feestdag in de VS en een van de grootste eendaagse sportevenementen ter wereld. Alleen de Champions League-finale en wedstrijden tussen Real Madrid en Barcelona trekken wereldwijd meer tv-kijkers.

De eerste Super Bowl werd gespeeld in 1967, na een fusie tussen de competities NFL en AFL. Zij besloten een kampioenswedstrijd tussen de competities te organiseren, waar een naam voor moest worden verzonnen. Een clubeigenaar stelde grappend voor de wedstrijd de werknaam Super Bowl te geven, geïnspireerd door speelgoed van zijn kinderen genaamd 'Super Ball'. Bij gebrek aan beter zou er ondertussen gezocht worden naar een betere naam. Maar Super Bowl werd al snel opgepikt door de media en kleefde als een magneet aan de wedstrijd.

Toch was Super Bowl III in 1969 pas de eerste seizoensfinale die ook officieel de nu overbekende naam kreeg. De eerste twee finales werden gespeeld onder de iets minder sexy naam 'AFL-NFL World Championship Game'. In de huidige Super Bowl wordt gespeeld om het kampioenschap van de overkoepelende competitie NFL tussen de kampioenen van de subcompetities NFC (dit jaar de Seahawks) en AFC (Patriots).

Nachtwerk

Tip: mocht u van plan zijn Super Bowl nummer 49 vannacht te kijken (kickoff rond 00.30 uur, uitzending vanaf 23.20 op open kanaal van FOX), zet dan alvast een kruis door uw maandagochtend. NFL-wedstrijden kunnen nogal lang duren: vaak minimaal drie uur. Reden? Blessures en spelregels, waardoor een wedstrijd vaak stilligt. Klik hier voor een beknopte uitleg van die spelregels.

Een Super Bowl XLIX-wedstrijdbal. Beeld ap

Stadion
De Seahawks en Patriots ontmoeten elkaar vannacht in het University of Phoenix Stadium in Glendale, Arizona. Het is de derde Super Bowl die in de omgeving van Phoenix wordt gehouden en de tweede in dit stadion. Het stadion biedt plaats aan een kleine 70 duizend toeschouwers, is geïnspireerd op onder meer het GelreDome (het heeft net als het stadion in Arnhem een schuifdak en een veld op wielen) en opende haar deuren in 2006.

Tijdens de vorige Super Bowl in het stadion, in 2008, stonden de Patriots ook op het veld in Glendale. Ongetwijfeld was het even slikken voor een aantal Patriots-spelers toen ze afgelopen week voor het eerst het stadion weer betraden in Super Bowl-sferen. De Patriots waren zeven jaar geleden namelijk de torenhoge favoriet voor de zege, hadden zelfs nog geen wedstrijd verloren in het seizoen, maar werden in extremis verslagen door de underdog, de New York Giants, met 17-14.

Interieur van het University of Phoenix Stadium, het gras ligt buiten in de zon. Beeld ap

Bijzaken

Reclames
Bijzaken zijn tijdens de Super Bowl eigenlijk net zo belangrijk als de wedstrijd zelf. En de belangrijkste bijzaak rond de Super Bowl zijn natuurlijk de reclames gedurende de wedstrijd en de bedragen die daar voor worden neergelegd. De prijs voor een Super Bowl-reclame stijgt mee met het toenemend aantal mensen dat de Super Bowl kijkt. Elk jaar worden records gebroken. Dit jaar is geen uitzondering.

Bedrijven leggen vannacht een recordbedrag van gemiddeld 4,5 miljoen dollar (4 miljoen euro) neer voor een reclame van dertig seconden. De beschikbare reclametijd was op 7 januari al volledig uitverkocht. Adverteerders trekken voor de reclames traditioneel alles uit de kast om op te vallen, met als doel hoog te eindigen in de ranglijst van beste Super Bowl-commercials. Kijk hieronder de volgens velen tien beste Super Bowl-commercials van vorig jaar terug.

Arie Elshout over American football

Er is weinig Amerikaanser dan American football. Lees hier hoe Volkskrantcorrespondent Arie Elshout na bijna vijf jaar New York naar de sport kijkt die draait om massa en kracht. 'Ik ben gefascineerd geraakt, maar het pakt me niet.'

Halftime show
Een ander fenomeen dat niets met de wedstrijd te maken heeft en vaak meer aandacht krijgt dan het duel, is de zogeheten halftime show. Het optreden tijdens de rust van de Super Bowl wordt dit jaar verzorgd door de Amerikaanse zangeres Katy Perry. Ze belooft een spectaculair optreden van 12 minuten met onder meer een gastoptreden van Lenny Kravitz.

Met meer dan 100 miljoen mensen alleen al in de VS voor de buis is de halftime show een ideaal promotiemiddel voor een artiest. Het maakt dan niet uit of de show goed gaat, of resulteert in een schandaal (lees hier nog eens over de befaamde nipple slip van Janet Jackson tijdens de halftime show in 2004). De NFL zou dan ook artiesten vragen te betalen om de show te mogen doen. Perry zou de eerste artiest zijn die dat heeft geweigerd. Het was graag of niet, aldus de Amerikaanse in een interview.

Katy Perry. Beeld photo_news

Teams

Seattle Seahawks
De Seahawks staan vannacht als regerend NFL-kampioen tegenover de New England Patriots. De ploeg uit Seattle wordt geroemd om haar verdedigende kracht en won vorig jaar mede daardoor de eerste Super Bowl in haar veertigjarige historie. Het kan het eerste NFL-team worden sinds de Patriots in 2004 die het lukt de Super Bowl-zege te prolongeren.

De club heeft met medeoprichter van Microsoft Paul Allen een steenrijke eigenaar en daarnaast haar basis in een echte sportstad: Seattle. De bakermat van de grunge heeft niet alleen een NFL-club, maar ook een honkbalorganisatie (Seattle Mariners) en voetbalclub (Seattle Sounders). De Seahawks staan verder bekend om hun fanatieke achterban. Tijdens thuisduels schreeuwen de fans vaak zo hard, dat bezoekende spelers moeite hebben met elkaar te communiceren.

Spelers
Normaal draait het bij NFL-ploegen om de ballengooiende spelverdelers, de zogeheten quarterbacks. Bij de Seahawks niet. Seahawks-quarterback Russell Wilson is de perfecte schoonzoon: hij is een braaf christen en bezoekt elke dinsdag een kinderziekenhuis. Goed natuurlijk, maar ook een beetje saai.

De bad boys van de Seahawks zijn boeiender. Zo groeide steraanvaller Marshawn Lynch op in armoede in Oakland, gebruikte American football als reddingsboei en heeft hij een gruwelijke hekel aan media. Hij weigert op alle mogelijke manieren met de pers te praten, ook al is hij verplicht dat te doen als NFL-speler. Dat leverde een aantal bizarre taferelen op om boetes te voorkomen:

Beker en ringen

Het team dat de Super Bowl wint krijgt op het veld de Vince Lombardi Trophy uitgereikt. Deze beker - een zilveren American football op een sokkel, 56 centimer hoog en zo'n 3 kilo zwaar - is vernoemd naar de legendarische American football-coach Vince Lombardi. Lombardi won met de Green Bay Packers Super Bowl I en II.

Verder krijgen de winnende spelers voor aanvang van het nieuwe seizoen van hun team een speciaal ontworpen ring met daarop het clublogo en inscriptie als herinnering aan de zege. Dat zijn vaak peperdure, met diamanten volgepropte sieraden waar een leger eksters jaloers op zou zijn.

Seahawks-quarterback Russell Wilson. Beeld afp

New England Patriots
De Patriots waren altijd een beetje het sufferdje van de NFL, laat staan het ondeugende jongetje van de klas dat met wedstrijdballen zou rommelen, tot de huidige coach Bill Belichick de touwtjes in handen kreeg in 2000. Belichick transformeerde de Patriots in een creatieve en geoliede aanvalsmachine. Onder hem won de club haar eerste drie Super Bowls en deed dat in vier jaar tijd. Ook verloor de ploeg er twee. Enige minpunt van Belichick? Hij is nogal nors. Daar staan wel weer grappige filmpjes over (het gebrek aan) de lach bij de coach tegenover. Amerikaanse media telden vorig seizoen liefst zeven glimlachmomenten bij Belichick.

Net als de Seahawks komen de Patriots uit de omgeving van een echte sportstad: Boston. In 2004 was het groot feest toen honkbalclub Boston Red Sox de World Series op haar naam schreef en de Patriots de Super Bowl wonnen.

Bill Belichick. Beeld reuters
Brady tijdens het duel tegen de Indianapolis Colts op 18 januari. Beeld afp

Spelers
Bij de Patriots-spelers draait het eigenlijk om een man: quarterback Tom Brady. De filmrechten van zijn sportcarrière zijn nog niet verkocht, maar verwacht Brady-films wanneer de inmiddels 37-jarige speler zijn pensioen aankondigt. In 2000 werd hij pas als speler nummer 199 gekozen door de Patriots tijdens de draft, waarbij universiteitsspelers instromen in de competitie. In 2001 verdiende hij bij toeval een plek in de basis door een blessure bij de quarterback voor hem in de pikorde. De rest is geschiedenis. Brady bezit drie Super Bowl-ringen, aast vannacht op zijn vierde en speelt in zijn zesde Super Bowl. Dat laatste is een NFL-record voor een quarterback.

Parallel aan de succesvolle opmars van 'Tom Terrific' groeide de 1 meter 93 lange topatleet uit tot favoriet bij veel Amerikaanse vrouwen, maar hij vond zijn geluk bij het Braziliaanse supermodel Gisele Bündchen. Met haar heeft hij twee kinderen.

Brady en Bündchen. Beeld ap
De helmen van de Patriots (links) en Seahawks met een Super Bowl-wedstrijdbal. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.