Een nieuwe atletiekregel weert vrouwen met te veel testosteron, tenzij ze hormoontherapie ondergaan

Met de aankondiging van een nieuwe regel heeft atletiekfederatie IAAF de complexe discussie over de grens tussen mannelijke en vrouwelijke atleten heropend. De atletiekfederatie stelt dat vrouwen met een te hoog testosterongehalte een oneerlijk sportief voordeel hebben. Vanaf 1 november mogen ze op drie olympische afstanden niet langer meedoen aan internationale wedstrijden: de 400, 800 en 1.500 meter. 

Caster Semenya. Beeld AFP

De regel heeft als consequentie dat tweevoudig olympisch kampioen Caster Semenya (27) waarschijnlijk hormoontherapie moeten ondergaan als ze wil blijven deelnemen aan internationale wedstrijden. Van de Zuid-Afrikaanse atleet wordt al jaren gedacht dat ze van nature een hoge testosteronspiegel heeft. Ze heeft dat zelf nooit erkend en haar medische gegevens zijn nooit gepubliceerd. 

De Zuid-Afrikaanse sportwetenschapper Ross Tucker, die zich intensief heeft bemoeid met de testosteronkwestie, verwacht dat Semenya door de nieuwe maatregel geen wedstrijden meer kan winnen. Hij denkt dat ze vijf tot zeven seconden langzamer zal zijn over 800 meter. Op die afstand klokte ze op de Zomerspelen van Rio in 2016 de winnende tijd van 1.55,28. Een tijd boven de twee minuten betekende destijds uitschakeling in de series.

Van alle drie vrouwen die in Rio op het erepodium van de 800 meter stonden, wordt vermoed dat ze een (te) hoog testosterongehalte hebben. Naast Semenya waren dat Francine Niyonsaba (zilver) uit Burundi en Margaret Wambui (brons) uit Kenia. Andere, minder gespierde atletes uitten openlijk hun frustratie over de naar hun idee oneerlijke concurrentie.

De IAAF heeft gekozen voor een limiet van 5 nanomol testosteron per liter bloed. De meeste vrouwen hebben een waarde tussen 0,12 en 1,79, bij mannen varieert het van 7,7 tot 29,4 nanomol. Sommige vrouwen maken uitzonderlijk veel van het mannelijk geslachtshormoon aan. Dat bevordert spiergroei en een zware stem. 

De discussie over vrouwen met hoge testosteronwaarden laaide in 2008 op toen Semenya als 18-jarige uit het niets toptijden noteerde. Haar uiterlijk zorgde voor twijfels over haar geslacht. In 2009, het jaar dat ze in Berlijn de wereldtitel op de 800 meter veroverde, dwong de IAAF haar tot een seksetest. Elf maanden later werd ze als vrouw aangemerkt.

Om mannen en vrouwen beter te kunnen scheiden, voerde de IAAF kort daarna een nieuwe seksemaatregel in. Vrouwen met meer dan 10 nanomol testosteron per liter bloed werden uitgesloten van competitie, tenzij ze maatregelen namen om het gehalte omlaag te brengen. De regel zorgde voor veel discussie, omdat sommige vrouwen de limiet van nature overschrijden.

In 2015 werd de regel afgeschaft, nadat de 18-jarige Indiase sprinter Dutee Chand haar uitsluiting van de Gemenebestspelen met succes aanvocht bij het internationaal sporttribunaal CAS. Ze kreeg gelijk, omdat niet kon worden vastgesteld dat vrouwen met een hoog testosterongehalte per definitie bevoordeeld zijn. Na recent onderzoek stelt de IAAF dat vrouwen met hyperandrogenisme, de hormonale afwijking waardoor veel testosteron wordt aangemaakt, wel degelijk voordeel hebben.

Tot de nieuwe regel op 1 november van kracht wordt, krijgen atletes de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat ze onder de limiet komen. Lukt dit niet of willen ze dit niet, dan worden ze uitgesloten van deelname aan internationale vrouwenwedstrijden. Ze kunnen eventueel wel starten bij de mannen.

Atlete Caster Semenya maakt als vrouw veel testosteron aan - en volgens nieuwe regels té veel

Haar verschijning veroorzaakt bij de argeloze atletiektoeschouwer steevast een schrikreactie. Tussen de frêle 800-meterloopsters lijkt Caster Semenya een ongewenste indringer.

De Zuid-Afrikaanse atlete is groter, breder en gespierder dan haar tegenstanders. Ze draagt andere kleding: een kniebroek en een t-shirt dat haar schouders bedekt. Haar manier van rennen wijkt ook af. Ze loopt rechtop, in een trage pas die de indruk wekt dat ze zich inhoudt. Misschien doet ze dat ook. Toch is ze de snelste van allemaal.

In 2016 schreef sportredacteur Mark van Driel dit artikel over het testosterongehalte van Caster Semenya. Nu de regelgeving over de indeling in sekses is aangescherpt door de internationale federatie IAAF wordt de Zuid-Afrikaanse gedwongen testosteronverlagende medicatie te nemen - of mee te doen met de mannen.

De positie waarin 'te mannelijke' atletes worden geplaatst is al langer moeilijk, de opties vaak beperkt: medicatie, of zelfs opereren, schreef Volkskrantredacteur Ellen de Visser in 2013. 'Hoe kijken deze vrouwen over tien jaar terug, als de medailles niet meer lonken?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.