Een kick van elke gift voor het monument

Het eerste hoofdstuk is voltooid maar het tweede zal volgens Piet Kranenberg nog de nodige hoofdbrekens kosten. Het behoud en de renovatie van het Olympisch Stadion zijn zo goed als veilig gesteld, nu nog de renovatie én het beheer op langere termijn....

HANS VAN WISSEN

Van onze verslaggever

Hans van Wissen

AMSTERDAM

'Wat is er aan de hand in Nederland? Wat moeten wij als gewone stervelingen denken van de Erasmus-brug, van de grasmat in de Arena, van het station in Leiden dat lekt, en van Sport 7? Is dat het Nederland van de Zuiderzee-drooglegging en de Deltawerken? Het is toch verbijsterend.'

De brouwer Kranenberg was jarenlang directeur van Amstel bier, hij richtte ook Heineken in op de Stadhouderskade, een project dat destijds op eenzelfde weerstand stuitte als het behoud van het Olympisch Stadion. Maar of het nu gaat om de aanleg van een metro naar Zuidoost of het behoud van 'n monument: sommige dingen moeten ondanks overlast en protest nu eenmaal gebeuren. En het was toch de gewoonte in Nederland dat die grote dingen ook góed gebeurden?

Toekomstgericht was Kranenberg altijd al. Maar daarnaast werd hij 'voorzichtig' opgevoed, met het adagium nooit onverantwoorde risico's te nemen. 'Waarom dacht je dat Heineken zo groot is geworden? Op dezelfde wijze natuurlijk: met scherp berekenen, met zuinigheid ook.' En daarom is zelfs Kranenberg er nog steeds niet geheel zeker van dat het Olympisch Stadion kan blijven voortbestaan. Hij heeft er alle vertrouwen in maar het hangt volledig af van hoe het gaat lopen met de onderhuur van de ruimtes onder het eventueel gerenoveerde stadion. Als daarvoor geen commerciële belangstelling bestaat, zal het momument alsnog tegen de vlakte moeten.

Toch is de eerste moeilijke fase in elk geval voorbij. En in hoofdzaak door zíjn inzet. Nadat alle partijen (provincie, gemeente, stadsdeel, rijk en sport) tot een compromis waren gekomen over het behoud van Wils' Olympisch Stadion uit 1928, restte nog één voorwaarde. Kranenberg, althans de nv Olympisch Stadion, die nu opgaat in een stichting, moest zelf vijf van de voor behoud en renovatie benodigde 23 miljoen gulden bijeenbrengen. Want de 'politiek' eiste dat het plan een maatschappelijk draagvlak zou hebben. In 1928 moest een publieksactie op touw gezet worden om de Olympische Spelen in Nederland te krijgen, nu diende hetzelfde te gebeuren om het (atletiek)stadion van destijds voor afbraak te behoeden.

Kranenberg kreeg er ondanks zijn gevorderde leeftijd elke dag een jeugdige 'kick van', als hij de giro-overschrijvingen zag; geen enkele ontging hem. Vorige week kwam het totaal aan giften boven de benodigde vijf miljoen. Kranenberg zou de donateurs allen persoonlijk willen opbellen om te vragen naar hun beweegredenen. De gevers en het gegevene intrigeren hem.

In doorsnee werd om vier redenen geschonken. Nostalgie speelde doorgaans een rol en het daarmee samenhangende argument dat Nederland niet het eerste land mag worden dat zijn eigen Olympisch Stadion sloopt.

Het heeft hem verbaasd hoe belangrijk de Olympische 'pisbak', de 'betonnen kolos' ('Alle nuances van de Nederlandse taal zijn er op losgelaten') wordt gevonden als monument. In 1992 werd het stadion door WVC-minister D'Ancona als monument bestempeld, zij het onder voorbehoud. 'Maar ik zou geen ander monument kennen waarvoor particulieren zo veel over hadden.'

Door een aantal hardnekkige tegenstanders van het stadionbehoud, de Buurtgroep Stadion Weg, wordt overigens zeer schamper gedaan over de ruim vijf miljoen die Kranenberg heeft ingezameld. Het geld zou volgens initiatiefnemer Jan Pestman niet bijeen zijn gebracht door burgers en buitenlui maar bijna louter door zakenrelaties van Kranenberg zelf. Niks geen maatschappelijk draagvlak dus.

Kranenberg bestrijdt dat hartstochtelijk, hoewel hij zich óók van fervent tegenstander Pestman, 'die meneer heeft hier geloof ik een bloemenstal', niet wil distantiëren. 'Maar we hebben uit 571 verschillende steden particuliere bijdragen gekregen, waarvan eenentwintig buitenlandse. Het sterft van de tientjes waarmee een steen wordt gekocht en waarmee de naam van de schenker in het gerenoveerde stadion zichtbaar wordt gemaakt.

'Maar natuurlijk heb ik ook gebruikgemaakt van mijn eigen netwerken. We konden nadat we in juni het plan hadden gelanceerd, door alle procedures niet eerder dan eind september starten met de pubiekscampagne. Dan kun je idealistisch worden en zeggen: die vijf miljoen vragen we helemaal aan het Nederlandse volk. Maar de tijd is daarvoor natuurlijk te kort. Ik moest gewoon naar het bedrijfsleven en wat is daar ook tegen? Dat is toch niets om je voor te schamen.

'We hadden geen rooie rotcent, zorg dan maar eens dat je in drie maanden vijf miljoen bij elkaar hebt. Het bureau Verdonk ontwerpt gratis een hele reclamecampagne, maar ook Freek de Jonge zet zich voor niets in, fantastische man. Ik kreeg Mart Smeets, ik zou haast zeggen Zijne Heiligheid Smeets, want zo belangrijk is sport kennelijk geworden, hiernaartoe. Hij gaf me twee minuten om mijn boodschap te brengen, en ik mocht het gironummer ook nog noemen. Wat verboden schijnt te zijn. Commissaris van de Koningin Van Kemenade had honderd gulden gestuurd en ik liet het afschrift zien. Ik heb hem wel meteen gebeld, of hij dat niet ongepast vond. Hij vond het best.'

Een mensen-veroveraar is Kranenberg. Zijn effectiefste wapen is dat hij niemand afstoot en toch een geheel eigen karakter en een grote doortastendheid bezit. Hij is de ouderwetse arrivé, die nooit zijn eenvoudige afkomst zal verloochenen en op zijn manier steeds is blijven knokken voor wat hij als betamelijk beschouwt. 'Alle bevolkingsgroepen, die ooit in Nederland zijn toegelaten of aangeworven, zul je ontplooiingsmogelijkheden moeten bieden. Dat is trouwens een oude Nederlandse traditie', zegt hij met het élan van een wijze wilde hond.

Als 'jochie van twaalf, dertien', kreeg hij als kostschool-leerling kaarten voor het Oympisch Stadion. Hij was meteen verknocht, zag bijna alle wedstrijden van het Nederlands elftal. Sinds onheuglijke tijden woont hij in de buurt ervan, in 1968 werd hij commissaris. Amstel Bier waar hij de leiding had, was toen al hoofdleverancier. 'De genegenheid voor het stadion is in een lange reeks van jaren verder opgebouwd. Daarnaast heb ik de laatste tien, twaalf jaar steeds sterker het gevoel gekregen dat we door het afbreken van het stadion een enorme kans zouden missen voor andere sporten. Met alle respect voor Hengelo, maar we moeten toch een atletiekstadion hebben met A-status. Het bestuur van de KNAU stond daar gelukkig ook geheel achter.'

Volgens Kranenberg zou bij afbraak ook een 'schitterend' casco worden vernietigd, een eigenlijk onverwoestbaar karkas, een architectonische rots. Die bovenste ring mag inderdaad verdwijnen maar het oorspronkelijke ontwerp moet intact blijven. Begin december gaf de Stuurgroep onder leiding van provinciaal gedeputeerde Tielrooij groen licht voor de tweede fase.

Kranenberg was in 1986 ook al fondsenwerver toen Amsterdam zich kandidaat stelde voor de Olympische Spelen van 1992. Achteraf erkent hij dat de stad kansloos was ten opzichte van Barcelona, de stad van IOC-preses Samaranch. Amsterdam ging bij de stemming 'af als een gieter', het was een 'bittere teleurstelling'. 'Ik zag een enorme kans voor Nederland, in het besef hoe de bevolkingssamenstelling veranderde en hoe we iedereen bij elkaar konden krijgen. We gingen met een brede delegatie in 1984 naar Los Angeles en ik werd aangestoken door het enorme enthousiasme. Daar zijn de problemen met heterogeniteit veel groter dan bij ons maar met het oog op die problemen leek het me een geweldig idee.'

Amsterdam bleek echter kansloos en Kranenberg kon zichzelf weinig verwijten. Hij was buitenstaander, gevraagd om geld in te zamelen, meer niet. Hij was eigenlijk de enige die in de Olympische campagne aan de gestelde opdracht voldeed. Ook toen ging het om een investering van ongeveer 23 miljoen en werd het ontbrekende deel van dat campagne-bedrag onder zijn leiding bijeengesprokkeld.

Tien jaar later lijkt zijn inzet wel gehonoreerd te worden met resultaten. Het kwam uiteindelijk tot een compromis tussen 'het stadion' en de aanvankelijke heftig protesterende stadsdeelraad, een compromis waarin de bouw van 800 woningen op en rond het terrein werd overeengekomen. Kranenberg is de eerste om te erkennen dat Amsterdam meer nieuwe woningen nodig heeft. 'Maar de ruimte daarvoor kan elders worden gevonden.'

Zijn grootste zorg is nu ondernemers te vinden die ruimte willen huren met het vooruitzicht op renovatie van het Olympisch Stadion. Het moeten 'ludieke ondernemers' zijn die niet per se achter torenhoog glas en rechthoekige ombouwing in een sjabloon-accommodatie gevestigd willen zijn. Voordat het behoud van het stadion echt gegarandeerd is, moeten zich voldoende huurgegadigden hebben gemeld. 'Het nieuwe Olympisch Stadion kan een verrijking zijn, ook voor de buurt, het is een heel aparte en aantrekkelijke optie, maar we kunnen het ten opzichte van alle sympathisanten niet maken dat we aan het tweede hoofdstuk beginnen met een onvoldragen plan en een ongewisse toekomst. Als et niet lukt, wordt het geld gewoon teruggestort.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden