Een invasie van geld

De helft van de Engelse topclubs is al in handen van buitenlandse zakenlieden. Maar het wantrouwen groeit, vooral in Manchester....

Aan tumult, geruchten en spektakel nooit gebrek in het Engelse voetbal. Maar dit jaar is de activiteit wel erg koortsachtig in de hoogste divisie. En afgaande op de ruwe cijfers gaat het beter dan ooit in het land waar in 1815 de eerste spelregels werden vastgelegd.

De Premier League is uitgegroeid tot best bekeken sportcompetitie ter wereld, en – het één hangt samen met het ander – binnen het voetbal de lucratiefste. Honderden miljoenen mensen in 195 landen bekijken wekelijks de verrichtingen op de Engelse velden.

Dat betekent kassa. De jongste deal voor de wereldwijde televisierechten – de bulk is gekocht door BSkyB – levert de komende drie seizoenen 4,1 miljard euro op, een record. Het geld gaat naar de Premier League, een bedrijf waarin de 20 clubs aandeelhouder zijn.

In financieel opzicht moet de liga alleen nog zijn meerdere erkennen in de Amerikaanse honkbal-, football- en basketbalcompetities, maar het gat slinkt. Voor de Italiaanse, Spaanse en Duitse competities is de kloof al onoverbrugbaar.

De populariteit van Engels voetbal trekt ook de aandacht van buitenlandse rijkaards, die een eigen club zien als tijdverdrijf, of, steeds vaker: een investering. De overname van Chelsea door Roman Abramovitsj in 2003 is intussen een oud voorbeeld.

Sindsdien is een uitverkoop op gang gekomen. Het zal niet lang duren, of meer dan de helft van de Engelse topclubs is in buitenlandse handen. De teller staat nu op negen van de twintig, en nummer tien volgt binnenkort. Onlangs kocht de Chinees Carson Yeung 30 procent van Birmingham City, met de toevoeging dat hij ook de rest begeert.

Nummer elf is mogelijk Arsenal, waarin de Amerikaanse miljardair Stan Kroenke een belang heeft opgebouwd. Volgens geruchten aast ook Formule 1-baas Bernie Ecclestone op de Noord-Londense club, hoewel de bijzondere aandeelhoudersstructuur een hindernis kan blijken.

Als die overname slaagt, is de topvier van de ranglijst in vreemde handen. Naast Arsenal zijn dat kampioen Manchester United, Chelsea en Liverpool. Nummer vijf, Tottenham, is in meerderheid Engels, hoewel bijvoorbeeld de Griek Stelios Haji-Ioannou bijna 10 procent van de aandelen heeft.

Wanklanken waren tot dusver amper te horen. Want hoe Engels is de Premier League überhaupt nog, met liefst 340 buitenlandse spelers (onder wie 15 Nederlanders)?

Neem de aanhang van Liverpool, die dit jaar niet protesteerde toen de Amerikaanse miljardairs Hicks en Gillett de legendarische club kochten. Ook al werd direct duidelijk dat het tweetal niets van voetbal begrijpt.

Want ze beloven veel. Zo meldden ze deze week dat het nieuwe stadion geen 60 duizend, maar 78 duizend plaatsen gaat tellen (tweeduizend meer dan Old Trafford van Manchester United). De ‘Kop’, waar de fanatiekste supporters zitten, wordt met de helft uitgebreid tot 18 duizend plaatsen.

Voor in totaal 65 miljoen euro werden onder anderen Ryan Babel (Ajax) en Fernando Torres (Atletico) deze zomer binnengehaald. Steven Gerrard, aanvoerder en publiekslieveling, gaf toe dat de Amerikaanse plannen reden waren om vijf jaar bij te tekenen.

Maar als de voortekenen niet bedriegen, gaan Liverpool-fans ooit de rekening betalen. De schuld van de club is omhooggeschoten, en iemand zal de rente moeten opbrengen. De twee zakenlieden zien de club vooral als merk waaruit wereldwijd veel geld te persen is.

Vijftig kilometer oostwaarts, in Manchester, ondervindt men intussen dat het grote geld een gemengd genoegen is. Zo is er verwarring onder fans van Manchester City, zojuist gekocht door een Thaise politicus (zie kader). Hij redde hun club, maar mogelijk kleeft er bloed aan zijn handen.

Maar het rommelt vooral bij grote broer Manchester United, de populairste voetbalclub ter wereld. Sinds die werd gekocht door de Amerikaanse familie Glazer, groeit de onvrede.

‘Het is droevig’, zegt Sean Bones, vice-voorzitter van Manchester United Supporters’ Trust (MUST), met 32 duizend leden in 85 landen de grootste supportersvereniging. ‘We waren ooit de rijkste club, nu zijn we de armste.’

Hij doelt op de schuld waarmee de Glazers de roodwitten opzadelden. Die bedraagt ruwweg een miljard euro, aangezien de overname vooral met leningen van de club zelf is gefinancierd, waarvoor jaarlijks 100 miljoen euro rente is verschuldigd – ruim tweemaal de jaaromzet van Ajax.

Bovendien komen de Glazers hun beloften over aankopen niet na, zegt hij. Per saldo worden bijna net zoveel spelers gekocht als verkocht. ‘De club is in groot gevaar’, meent Bones. ‘Nu gaat alles goed, we zijn kampioen, we genieten van het voetbal. Maar je kunt erop rekenen dat dit ooit mis gaat.’

Hij wijst op de geldzucht van de Glazers, die fans doet afhaken. ‘Er was tot voor kort een jarenlange wachtlijst voor seizoenskaarten, waarop minstens 14 duizend mensen stonden. De wachtlijst is nu nul. Kijk op de website, je kunt de kaart direct krijgen.’

Want de rek is er uit. De afgelopen jaren werden kaartjes fors duurder, komend seizoen opnieuw 14 procent. Daarbij komt dat vaste kaarthouders voortaan verplicht zijn ook tickets te kopen voor cupduels, waardoor ze honderden euro’s extra kwijt zijn.

Bones, zelf fabrieksarbeider, voorspelt dat trouwe fans thuis zullen blijven. De banken zullen dat niet waarderen – een thuiswedstrijd levert nu nog 4,5 miljoen euro op. Hij wijst naar Leeds United. ‘Dat was ooit een topclub. Maar hun leningen hadden de kaartverkoop als onderpand, en ze gingen failliet.’ Leeds speelt nu in de derde divisie.

Andere clubs proberen een opstand te voorkomen. De meerderheid in de Premier League heeft, geholpen door campagnes zoals in The Sun, de prijzen bevroren.

Volgens Dan Jones, hoofd van het analistenteam dat de voetbalmarkt volgt bij adviesbureau Deloitte, is er echter geen reden tot zorg. ‘De schulden zijn fors toegenomen. Maar als je het vergelijkt met de hypotheekmarkt, hebben we het over leningen van tweemaal het inkomen. Niet echt schokkend.’

Manchester is een van de uitzonderingen, beaamt hij. ‘De Glazers moeten de balans bewaren. Maar de club is een ijzersterk merk en heeft een briljant marketingapparaat. De meeste clubs zouden direct met United willen ruilen.’

Jones noemt de ophef over buitenlandse eigenaren onterecht. ‘Je kunt ze bovendien niet over één kam scheren. Het is een mix van investeerders op zoek naar rendement, en daarnaast degenen die het ook als hobby zien.’

Tot die laatste categorie behoort Abramovitsj. Hij redde Chelsea, en stak sindsdien meer dan 700 miljoen in de Londense club. Op puur economische gronden niet te rechtvaardigen, maar dat zal de introverte Rus worst zijn; zijn vermogen bedraagt 15 miljard euro. Hij heeft alleen geleerd dat bekers niet te koop zijn: Chelsea vist in de Champions League steeds achter het net.

Waarom is de Engelse competitie zoveel lucratiever dan andere liga’s? Jones: ‘Het is een spiraal. Ten eerste zijn clubs vroeg begonnen met investeren in mooiere en grotere stadions, waardoor er meer publiek kwam. Dat betekent meer geld voor spelers, die weer extra aandacht genereren. Cruciaal is bovendien dat tv-rechten eerlijker worden verdeeld dan elders. Ook kleintjes profiteren.’

Van de vier miljard euro, 60 procent meer dan voorheen, wordt de helft gelijkelijk verdeeld over de clubs. De andere helft wordt gesplitst naar rato van zendtijd en plaats op de ranglijst. Zelfs bij degradatie volgt een fikse ‘parachute-betaling’.

Een gevolg van deze geldregen is dat er nog nooit zoveel transfers zijn gedaan als dit jaar. Een ander effect: de salarissen schieten omhoog. De gemiddelde Premier League-speler verdient al 1,6 miljoen euro. Gebruikelijker is in Engeland het loon per week te noemen. Topspelers, zoals Cristiano Ronaldo en Andrej Sevtsjenko, verdienen tussen de 150 en 200 duizend euro bruto per week.

Deloitte voorspelt dat binnen drie jaar de grens van 300 duizend euro zal worden doorbroken (15 miljoen per jaar). Het gevolg: nog meer topspelers zullen zwichten voor ‘the home of football’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden