Een hartstochtelijk tijdverdrijf

March Madness is dit weekeinde weer in volle hevigheid losgebarsten. 64 Universiteitsploegen strijden in de Verenigde Staten via een afvalsysteem om de nationale basketbaltitel....

Het is in wezen niet meer dan een broze illusie. Desondanks, zo gaat in de Verenigde Staten de mare, getuigt college-basketbal van een unieke onschuld. Puur amateurisme geldt er als hoogste streven. Gespeeld wordt om de eer van de universiteit, en de wet van de dollar doet in de studentenarena!'s geen opgeld. Zegt men.

Zo op het eerste gezicht lijkt dat inderdaad het geval. Neem het onderkomen van de Universiteit van North Carolina, waar de Nederlander Serge Zwikker voor de Tar Heels uitkomt. Het Dean Smith Center, vernoemd naar de legendarische en huidige coach van de basketbalploeg, is elke thuiswedstrijd met 22.500 toeschouwers tot de nok toe gevuld.

Reclameborden zijn er niet. En waar in NBA-stadions elke gelegenheid wordt benut om commerciële boodschappen uit te dragen, blijft het in de basketbaltempel van Chapel Hill in dat opzicht opmerkelijk stil. Lawaai wordt er tijdens onderbrekingen volop gemaakt. De schoolband speelt zich de longen uit het lijf, en gymnasten imponeren onophoudelijk met salto!'s en andere capriolen.

College-basketbal biedt in tegenstelling tot de professionals van de NBA veel minder een gelikte show. Het publiek is er veel enthousiaster, en hoeft niet tot de slotfase te wachten voordat het echt spannend wordt. Bij het college-basketbal wordt het eerste punt begroet alsof het de winnende score betreft, en zorgt een treffer van de tegenstander voor massale wanhoop. College-basketbal is voor alles een hartstochtelijk tijdverdrijf.

De Universiteit van North Carolina vaart wel bij de successen van haar basketballers. Het jaarlijkse budget bedraagt twee miljoen dollar. !'En onze inkomsten zijn jaarlijks zeven miljoen dollar!', zegt athletic director John Swofford met een begrijpelijke glimlach. Behalve basketbal is ook American Football een winstgevende tak van sport. !'De winst wordt gebruikt om de overige 25 sporten te financieren.!'

Sport is een onmisbare pijler in het bestaan van vele Amerikaanse universiteiten. De naamsbekendheid die wordt ontleend aan nationale sportprestaties is van onschatbare waarde. Namen als UCLA, Northwestern, Michigan, Duke en Kentucky liggen op de lippen van iedere Amerikaan bestorven, en niet vanwege de studieresultaten.

Het is de sport die het hem doet. Ook North Carolina hoort onmiskenbaar in het rijtje illustere universiteiten thuis. De palmares mogen er dan ook wezen. Viermaal wonnen de Tar Heels het nationale kampioenschap. Twaalf keer werd de Final Four bereikt. Dat finaleweekeinde vormt de climax van March Madness, de landelijke gekte die in de maand maart het college-basketbal omgeeft.

Vanuit Chapel Hill stroomden de afgelopen decennia liefst 79 basketballers door naar de professionals, van wie Michael Jordan (Chicago Bulls) veruit de beroemdste is. Serge Zwikker staat ook op de nominatie om eind juni door een NBA-organisatie te worden ingelijfd. Alleen Rik Smits (Indiana Pacers) en Geert Hammink, die inmiddels in Griekenland speelt, gingen hem voor.

Zwikker (25) speelde twee weken geleden zijn laatste thuiswedstrijd in het lichtblauwe shirt van de Tar Heels. Het is zijn vijfde en laatste seizoen. Zoals de traditie voorschrijft, werden de uit Maassluis overgekomen ouders vlak voor het begin van Serge!'s laatste optreden aan het publiek voorgesteld en werd de afscheid nemende senior met oorverdovend gejuich bedankt voor zijn verrichtingen.

Op het thuishonk in Chapel Hill wordt sinds die wedstrijd niet meer gespeeld, terwijl het seizoen na afloop van de reguliere competitie in feite pas echt op gang is gekomen. North Carolina maakt deel uit van de Atlantic Coast Conference, en slaagde er na een teleurstellende start (drie nederlagen) in op te stomen naar een favorietenrol voor het allesbepalende NCAA-toernooi. Daarin spelen vertegenwoordigers van de sterkste conferences uit het hele land.

Deelname aan dit donderdag begonnen evenement mag voor North Carolina gesneden koek zijn, voor menig kleinere universiteit geldt een plekje tussen de elite van 64 deelnemers als een prachtige bekroning. En lucratief, dat vooral. !'Jaarlijks houden we zo!'n half miljoen dollar over, en het maakt niet uit of we al in de eerste ronde worden uitgeschakeld!', aldus sportdirecteur Swofford.

Die stevige bonus is mogelijk dankzij exorbitant gestegen prijzen voor uitzendrechten. Televisiemaatschappij CBS betaalde 1,2 miljard dollar voor zeven exclusieve jaren universiteitssport op de buis. Dat is ruim twee miljard gulden. In dat bedrag zitten nog veel meer sporten inbegrepen. Maar het gaat CBS puur en alleen om het populaire basketbal, waarmee de fikse investering kan worden terugverdiend.

North Carolina kan ook jaarlijks rekenen op een stevige donatie uit het miljoenenfonds van de Atlantic Coast Conference, dat een apart televisiecontract heeft met een regionale zender en sportkanaal ESPN. Daarnaast worden wereldwijd petjes, shirts en andere souvenirs van de universiteit verkocht, en uit de afrekening blijkt telkens weer dat de naamsbekendheid van North Carolina in de buurt komt van Chicago Bulls.

En behalve de opbrengst uit thuisduels wordt North Carolina ook nog eens apart gesponsord door sportartikelenfabrikant Nike. Dat neemt kleding en schoenen voor zijn rekening, plus de kosten van de internationale trips die de universiteit geregeld maakt. De totale waarde van het contract bedraagt twee miljoen dollar op jaarbasis.

Zo amateuristisch ingesteld is het Amerikaanse college-basketbal dus ook weer niet. Al schudt Serge Zwikker namens alle spelers mismoedig het hoofd wanneer financiële compensatie aan de orde komt. Los van de volledige vergoeding van de studiebeurs, wat per kalenderjaar toch al snel neerkomt op 25 duizend dollar, verdedigen de spelers de eer van hun universiteit voor noppes.

Het is dat Zwikker naar eigen zeggen een lieve verloofde heeft, bij wie hij tevens kost en inwoning heeft gevonden, anders zouden zijn laatste jaren in North Carolina onder armoedige omstandigheden hebben plaatsgevonden. !'Elke maand heb ik 450 dollar tot mijn beschikking, waarvan de huur, telefoon, gas, licht en mijn eten moeten worden betaald. Dat lukt gewoon niet. Als ik op de campus zou wonen, kreeg ik helemaal niks.!'

De krampachtige wijze waarop de overkoepelende sportbond National Collegiate Athletic Association (NCAA) vasthoudt aan de meest absurd ogende regeltjes die de schijn van professionalisering moeten vermijden, is ingegeven door de vrees dat een versoepeling ervan onherroepelijk tot misbruik en scheefgroei leidt. Het resulteert jaarlijks in onderzoeken naar ongeoorloofde betalingen en bijbehorende schorsingen.

!'Honderd dollar per week!', zegt Zwikker, zou een kleine maar welkome tegemoetkoming zijn. Zeker als je bedenkt welke bedragen achter die maskerade van zogenaamd amateurisme verborgen gaan. Hoewel steeds meer geluiden de kop opsteken die pleiten voor een beperkte kostentoelage voor topsporters op universiteiten, lijkt de NCAA vooralsnog geen strobreed te willen wijken.

Zwikker werd onlangs geconfronteerd met een frappant voorbeeld van een situatie waarin hij de strakke regels zou overtreden. !'Een goede vriend van me is onlangs afgestudeerd. Dat maakt hem een alumnus, en van zo iemand mag je als sporter niets aannemen. We gingen naar een restaurant, en hij pakte als vanzelfsprekend de rekening. Maar zoiets is dus illegaal.!'

Het zijn gekkigheden die tot op de letter zijn vastgelegd in een lijvig NCAA-handboek. Dat is er niet voor niets. Ieder jaar blijkt immers een universiteit het niet zo nauw te nemen met de geldende restricties. En excessen zijn niet eens zo uitzonderlijk. Met name het recruteren van nieuwe spelers geeft aanleiding tot het wapperen met bankbiljetten en heimelijke financiële privileges.

Nederlands beste basketballer Rik Smits kreeg er in 1984 mee te maken, toen de Eindhovenaar een uitnodiging van Marist College accepteerde. Hoofdcoach Mike Perry had hem vastgelegd en vervolgens een enkele reis naar Poughkeepsie in de staat New York geregeld. Dat was in strijd met de reglementen, die voorschrijven dat een universiteit alleen een retourvlucht mag betalen om een potentiële speler rond te leiden.

Besluit de sporter om de studiebeurs te accepteren, dan moet hij vervolgens zelf de reis betalen. Smits had geen benul van die regels, en toen na een langdurig onderzoek ook enkele andere, op zich kleine, overtredingen aan het licht kwamen, werd Marist College gedurende twee seizoenen deelname aan het lucratieve NCAA-toernooi onthouden. Dat gold als een bijzonder zware sanctie.

Kwalificatie voor dat evenement is voor een aantal scholen immers net dat laatste zetje om te marchanderen met de regels. Het is een soort vicieuze cirkel. Wie het NCAA-toernooi onverhoopt niet haalt, loopt die stevige bonus mis, verliest aan allure en slaagt er vervolgens steeds moeizamer in om goede spelers aan te trekken. Een overtreding is dan snel gemaakt.

De college- en (nog meer) beroepscarrière van Smits is voor vele Nederlandse basketballers inmiddels een bron van inspiratie gebleken. In 1988, het jaar dat de 2,24 meter lange center de overstap naar de profs maakte, verhuisde Serge Zwikker als vijftienjarige basketbalbelofte naar de Verenigde Staten. !'Smits gold zeker als voorbeeld. Het was ook mijn droom om eventueel naar de NBA te kunnen gaan.!'

Zwikker verkoos een langere weg af te leggen dan Smits en menig andere Nederlander hebben gedaan. Aangemoedigd door zijn ouders speelde hij eerst een jaar aan een high school in New York. Dat middelbare school-diploma haalde hij uiteindelijk aan Harker Prep nabij Washington. !'In Nederland was ik vast en zeker een schoffie zonder diploma geworden.!'

De naam van elk Amerikaans basketbaltalent is in diens tienerjaren al lang en breed in een kaartenbak verdwenen. Scouts reizen stad en land af om colleges opmerkzaam te maken. Volgens North Carolina!'s athletic director Swofford is het gebruikelijk dat jongetjes van elf, twaalf jaar al scherp in de gaten worden gehouden. Dagelijks melden internationale scouts telefonisch nieuwe ontdekkingen in de meest uiteenlopende contreien.

Zwikker: !'Ik hoorde pas veel later dat ik in mijn eerste high school-jaar al een brief van een universiteit had gekregen.!' In zijn laatste schooljaar beschikte hij over liefst negentig aanbiedingen voor een volledige studiebeurs. Het duurde niet lang voordat Zwikker besloot het gereputeerde North Carolina de voorkeur te geven. !'Het is de beste opleiding wil je het tot de NBA brengen.!'

Sinds jaar en dag combineren Nederlandse basketballers sport en studie aan een Amerikaanse universiteit. Naar schatting vertoeven momenteel tussen de veertig en vijfig Nederlanders in de Verenigde Staten, onder wie spelers van zeer bescheiden kaliber die toch een heuse beurs hebben weten los te peuteren.

Die massale leegloop wordt mede gezien als verklaring voor de verarming van het Nederlands basketbal. Het is dan ook een schril contrast met de situatie waarin Kees Akerboom in 1971 bijvoorbeeld verkeerde. Als negentienjarige student excelleerde hij in het eerste van Flamingo!'s uit Haarlem.

!'Ik gold in die tijd al als een arrivée!', aldus Akerboom, een der beste Nederlandse spelers aller tijden. Hij ontving vierduizend gulden per seizoen en had de beschikking over een auto. !'Dus wat had ik in Amerika te zoeken?!' Hij ging er toch even kijken, toen de Universiteit van Tennessee hem ongevraagd een vliegticket opstuurde.

Het was niks voor hem, en toen Akerboom bij terugkeer bovendien onder druk werd gezet door zijn clubcoach, belde hij op naar Amerika. Hij kwam niet. Acht jaar later zou de Universiteit van San Francisco nog eens vergeefs proberen hem in te lijven. !'Volgens mij had ik toen mijn eerste grijze haren al.!' Het jaar erop werd datzelfde college geschorst wegens overtreding van de recruiting-regels.

Het was Akerboom die Rik Smits niettemin aanspoorde naar Amerika te gaan. !'Hup, meteen het vliegtuig in. Hier zal het altijd een lange lul blijven. En daar zal het een lange lul zijn met veel geld.!' Akerboom kreeg gelijk. Als Smits er volgend jaar zijn tiende seizoen als profspeler op heeft zitten, zal hij welgeteld 25 miljoen dollar bijeen hebben gebald.

De kwaliteiten van Smits, die pas in Amerika de werkelijke kneepjes van het vak onder controle kreeg, heeft Serge Zwikker bij lange na niet. Alom wordt verwacht dat hij in de NBA mogelijk tot een goede back-up center zal kunnen uitgroeien. Vanzelfsprekend wil hij zelf meer. !'Net als bij North Carolina zou het goed zijn om een paar jaar te leren als back-up. Maar daarna zou ik graag de kans willen krijgen om meer te spelen.!'

Een speler van zijn formaat heeft het echter niet voor het zeggen. Het is puur afhankelijk van de ploeg die hem na afloop van het seizoen zal draften. Alle 28 NBA-ploegen mogen uit het beschikbare arsenaal studenten kiezen, die - al dan niet in het bezit van een diploma - een profloopbaan nastreven. Zwikker is naar alle waarschijnlijkheid een plekje in de tweede ronde van de draft toebedeeld.

Daarmee zou hij zich met het minimumsalaris tevreden moeten stellen, dat nog altijd 260 duizend dollar bedraagt, een half miljoen gulden. Het Bosman-arrest heeft extra mogelijkheden op de Europese markt geopend, met soms hogere salarissen, maar indien mogelijk maakt Zwikker zijn profdebuut op Amerikaanse bodem.

!'Je bent er jarenlang mee bezig geweest. Misschien dat het voor mijn ontwikkeling niet verkeerd zou zijn om een paar jaartjes in Europa te spelen. Maar de NBA is en blijft het grote doel.!' Het NCAA-toernooi vraagt momenteel alle aandacht, maar af en toe droomt Zwikker al hardop van een profbestaan. !'Het maakt niet uit welk team mij straks kiest. Geef mij de kans, en ik bied 110 procent inzet.!'

Zwikker heeft het maximale aantal jaren nodig gehad om sportief te rijpen, waar anderen vroegtijdig college onderbreken en de sprong wagen. Het grote geld is te verleidelijk.

!'Als je echt goed genoeg bent, moet je het doen. Maar niet iedereen is er klaar voor. Vorig jaar werd mijn oud-ploeggenoot Jeff McInnis als 37ste gekozen, en na enkele maanden bij Denver Nuggets vertrok hij naar Griekenland. Dat is niet ideaal. Als hij een jaar had gewacht, was hij in de top-tien van de draft geëindigd. Dat scheelt miljoenen.!'

Een andere center van North Carolina, Joe Wolf, heeft inmiddels een decennium als prof achter de rug die elke NBA-speler als het even kan hoopt te vermijden. Wolf speelde als back-up center voor Los Angeles Clippers, Denver Nuggets, Boston Celtics, Portland Trail Blazers, Charlotte Hornets, Orlando Magic, vertoefde een jaartje in Spanje, en komt nu uit voor Milwaukee Bucks.

Niet dat Serge Zwikker zich zegt te spiegelen aan Wolf, maar alles bij elkaar genomen is diens loopbaan niet eens zo heel dramatisch. De Hollandse prof-in-spe: !'Hij draait toch al een tijdje mee. En als je een beetje slim bent, en netjes al die jaren het minimumsalaris hebt verdiend, dan heb je het aan het eind van de rit toch heel netjes gedaan.!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden