Interview

'Een coach moet bereid zijn iets duizend keer uit te leggen'

Kijken, luisteren, afpellen en opbouwen. Ook bij zijn onverwachte rentree als coach van Heerenveen is Foppe de Haan in de eerste plaats geïnteresseerd in de speler. Dan pas de tactiek. Een coach is een leraar.

Foppe de Haan. Beeld Klaas Jan van der Weij

De 72-jarige voetbaltrainer zou in de talkshow van Jeroen Pauw komen praten over zijn opmerkelijke rentree bij Heerenveen. Nu zat Foppe de Haan tussen experts, die de terreuraanslagen in Parijs en de afgelasting van de interland Duitsland - Nederland in Hannover analyseerden. De Haan, van 26 juni 1943, voelt zich niet opnieuw kind in oorlogstijd. 'Ik ervaar het niet zo dat we in oorlog zijn. Ik voel wel dat de dreiging dichterbij komt.'

In het Abe Lenstra Stadion vertelt De Haan dat zijn vader Reinder tijdens de mobilisatie in 1939 werd opgeroepen voor het leger. 'Hij zat in een bollenschuur, mijn moeder woonde tijdelijk bij mensen in Sassenheim. Na de capitulatie voor de nazi's keerden ze terug naar Friesland. Naast ons in Lippenhuizen zaten Joodse onderduikers, dat wist iedereen in het dorp. Aan de andere kant woonde Gosse B, zo werd hij genoemd, omdat hij lid was van de NSB. Na de oorlog heeft die man gevangen gezeten, maar hij bleef voor ons Gosse B.

'De terreur houdt me bezig, al ben ik er niet bang voor. Toch gaat het leven niet automatisch verder. Het is een verwarrende tijd, alles staat op zijn kop. En het voetbal is onveiliger geworden. Ik vond het logisch dat Duitsland - Nederland werd afgelast. De politie mocht geen enkel risico nemen. Ik kan me voorstellen dat de Franse voetbalbond zich grote zorgen maakt over het EK in 2016. Hoe moet je straks al die speelsteden beveiligen?'

Kan de sport nog verbroederen?

De Haan: 'Als coach van Jong Oranje gaf ik ooit training aan veertig hangjongeren in Amsterdam. Ze leefden op straat, kwamen amper thuis. Je merkte aan alles dat ze veel aandacht nodig hadden, voor hen is niks vanzelfsprekend. Je moest met ze in contact komen, invloed op ze krijgen. Na afloop van die training bedankte een vader me met tranen in zijn ogen. Voor het eerst had hij gezien dat zijn zoon meer kon dan rotzooien op straat.

'Voetbal kan verbinden, ik heb in Zuid-Afrika bij Ajax Cape Town gezien hoe Tulani Serero een rolmodel werd in de townships. Het probleem is dat deze moslimjongeren niet meer te raken zijn. Ze glippen zo weg, zei Farid Azarkan, voorzitter van het samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders bij Pauw. Dan wordt het een sekte en krijg je die jongens niet meer te pakken. Dan ben je al te laat.

'Het begint ermee dat die jongeren zich achtergesteld en gediscrimineerd voelen. Je zag het aan Hakim Ziyech, toen hij nog bij Heerenveen speelde. Hij heeft zich fantastisch ontwikkeld, maar het kostte moeite om hem het levenspatroon van de topsporter bij te brengen. Hakim zat in een goed gastgezin, langzaam maar zeker kwam hij los. Toen kon je hem ook prikkelen om beter te gaan trainen. Maar als je opgesloten zit in jezelf, lukt het niet.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Hakim Ziyech in het shirt van zijn voormalige werkgever Heerenveen. Beeld anp
Beeld Klaas Jan Van der Weij

De misvormde mens heeft een natuurlijk afweermechanisme opgebouwd, constateert De Haan. 'Zegt zo'n jongen over de trainer of de leraar: hij moet me niet. Ik ben anders, ik moet ook anders worden behandeld. Ze denken ook vanuit een achterstand. En vergis je niet, die begint al tussen 0 en 4 jaar. Daar wordt het karakter van het kind gevormd.

'Het begint als coach met observeren, luisteren en vooral ook vragen. Veel coaches beginnen hun betoog met: ik vind. Nee, jij moet alleen iets vinden als het de kern raakt. Dat gaat dus niet over een walkman, een hoed of een tattoo. Wie ben je, wat wil je en wat heb je ervoor over om het te realiseren? En hoe kan ik je dan helpen?

'Dat moeten de spelers eigenlijk zelf aangeven. De coach die het beter zegt te weten, loopt ook bij Nederlandse spelers tegen een muur op. Je moet het niet opleggen. Het is de kunst om de waarheid samen met de spelers te ontdekken. Je maakt ze niet zelfstandig door ze klein te houden.'

Had u de strijd met de jongere generatie al verloren, toen Royston Drenthe tijdens de Spelen in Peking de spelersbus liet wachten, omdat hij een horloge kocht van 10 duizend dollar?

De Haan: 'In de aanloop naar het EK in 2006 en 2007 kon ik met Royston lezen en schrijven. Toen had ik hem enkele weken onder mijn hoede. Na zijn transfer van Feyenoord naar Real Madrid zag ik een ander mens. Ging ik met hem zitten, kwam er geen woord uit. Daarvoor sprak Royston honderduit. Nu proefde ik wantrouwen. Ik vroeg hem nog hoe hij zijn leven had ingericht in Madrid, maar ik stond voor een gesloten deur. Zelfs ik kwam niet meer binnen bij Royston.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Royston Drenthe met Foppe de Haan na het winnen van het Europees Kampioenschap onder 21. Beeld anp

Hij glipte door uw handen.

'Royston had zijn eigen werkelijkheid gecreëerd. In zijn tijd bij Jong Oranje bracht mijn assistent Remy Reynierse hem een keer naar huis. Toen ze in de buurt kwamen, keek Royston op zijn horloge. Hij belde zijn broer en zei: over tien minuten ben ik thuis. Wat bleek? Zijn broer stond onderaan de trap, pakte zijn tassen en sjouwde ze naar boven. Royston werd in alles ontzien. Als dat de hele dag zo doorgaat, weet je dat het fout gaat.'

Die strijd voert u ook nu weer bij Heerenveen met eigenzinnige jongens als Mitchell te Vrede?

'Dat klopt. Maar eigenzinnig moet hij zijn en Mitchell staat er ook voor open. Hij dacht de spits van Feyenoord te worden en dat is niet gelukt. Nu heeft Mitchell besloten dat hij het wel gaat redden bij Heerenveen. Toen ik begon, dacht ik: die jongen moet ik bij de kloten pakken, anders kan ik het schudden. Je kunt je ook vergissen in de buitenkant, die moet je eraf pellen. Anders bereik je die jongens nooit.'

U zou zich dus niet druk maken om de hoed van Memphis Depay?

'Die hoed is voor mij niet zo belangrijk. Ik zou me er wel aan kunnen storen, maar het gaat erom dat Memphis zich binnen het team aan de afspraken houdt. Als ik dan contact met hem krijg, zou ik vragen: waarom kom jij zo binnen? Misschien zegt Memphis na een goed gesprek wel dat hij het anders had kunnen doen. Misschien ook niet.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Memphis Depay van Manchester United met zijn in opspraak geraakte hoed. Beeld anp

Zijn generatie wil zich onderscheiden, zei PSV-directeur Toon Gerbrands.

'Deze spelers zijn erg op de buitenkant gericht, sociale media als Twitter en Facebook versterken dat gevoel. Ze willen opvallen. Ik zeg altijd: val op door goed te voetballen. Dat is de beste manier. Overal zie je te jonge teams, in het Nederlands elftal staan de meeste talenten ook nog eens in de verdediging. Dan kun je wachten op onnozele fouten. Rinus Israël speelde ook niet als tiener in Oranje. We vinden een speler ook te snel een talent.'

De Haan begon al dertig jaar geleden als trainer bij Heerenveen. In 1992 volgde hij Fritz Korbach op en leidde de club zelfs naar de Champions League. De Fries stopte in 2004 en keerde vorige maand terug bij de club, die hij reeds als adviseur diende. De Haan trof bij Heerenveen na de afgang tegen Feyenoord ('het had bij rust al 0-10 kunnen staan') een gedemoraliseerde groep.

Hij wil zijn voorganger Dwight Lodeweges niet afvallen. Toch verlegde De Haan meteen de accenten. De spelers kregen meer individuele training en zijn wekelijks terug te vinden in het Epke Zonderland Turncentrum naast het Abe Lenstra stadion. Hier wordt tevens hun mentale weerbaarheid vergroot. En beleving komt weer voor tactiek, het toverwoord van Lodeweges.

De Haan, lachend: 'Ik kom van het platteland. Ik heb de spelers vergeleken met een stel koeien die vanuit de stal het land opgaan. Ze lopen achter elkaar aan, altijd in dezelfde volgorde. Voetballers gedragen zich net zo monotoon. Doorbreek die kuddegeest nou eens, hield ik ze voor. Wijk af van je vaste patronen. Daarom stuurde ik de jongens naar turncoach Tjalling van de Berg. In de turnhal leren ze anders naar hun vak te kijken.'

Moet de coach een leraar zijn?

'Per definitie, je bent een onderwijzer als trainer. Hoe ga je met de spelers en jezelf om? Elke dag ben je docent. Je moet bereid zijn om iets duizend keer uit te leggen. Niet iemand afschrijven als hij iets niet meteen begrijpt. Foar dizze in frisse, voor jou een ander zeggen ze in Friesland. Nee, je moet blijven volharden als coach.

'Als ik me stoor aan het gedrag van een speler, zeg ik er wat van. Thuis ben je ook vader voor je kinderen, in het voetbal moeten we meer opvoeden. De coach laat zich te vaak beïnvloeden. Hij denkt: laat ik maar niks zeggen, want zondag heb ik die speler weer nodig. Dat moet je een rotzorg zijn.'

Uw generatiegenoot Guus Hiddink werd afgeserveerd door de KNVB. Ontbrak bij hem de spirit?

'Het ligt niet aan de leeftijd. Toen Guus begon, had ik mijn twijfels. Zijn start was ongelukkig en daarna liep een gesprek bij de NOS uit de hand. Toen was de toon gezet. Volgens mij had Guus het zelf ook in de gaten. En net toen hij het weer voor elkaar leek te hebben, werd hij eruit gegooid. Vond ik een rare move van de KNVB.

'Ik begrijp niet dat bij de aanstelling van Hiddink al werd afgesproken dat Danny Blind het na twee jaar van hem zou overnemen. Niet handig. Je mag het wel denken, maar dat moet je nooit naar buiten brengen. Blind kon bijna niet slechter beginnen. Als ik Hongarije, Zweden en Oekraïne zie voetballen, is het beschamend dat Nederland zich niet heeft geplaatst voor het EK. We hebben er te gemakkelijk over gedacht.'

Is Blind nu al mislukt?

'Voor de buitenwereld wel ja. Blind is zwaar beschadigd en moet nu elke wedstrijd winnen. Anders heeft hij een probleem. Bovendien mist hij het EK. Op een toernooi heb je namelijk invloed als bondscoach, heb je de spelers een maand bij elkaar en kun je ergens aan werken. Het is zo moeilijk om een negatief patroon te doorbreken in de paar dagen rond een interland.'

Bondscoach Danny Blind. Beeld anp

In Volkskrant Magazine schetste de 73-jarige Leo Beenhakker de tragiek van het afscheid. Zijn telefoon rinkelt nooit meer.

'Leo denkt anders over het leven dan ik, hij heeft het zwarte gat ontdekt. Ik vergeleek het leven altijd met een toeter, je perspectief wordt steeds wijder. Tot je ouder wordt en de wereld weer kleiner is. Ik ben nog niet aan het einde. Ik heb geluk, ik ben nog fit. Ach, ik ben wat stijver geworden. Als het koud wordt, beginnen mijn knieën te piepen. Maar ik geniet van mijn vak. Dat moet ook op mijn leeftijd, anders glijd je snel weg.'

Interview Leo Beenhakker

'Voetbal is mijn leven niet meer', zei Leo Beenhakker een aantal geleden in een interview met de Volkskrant. Lees hier het uitgebreide interview. (+)

Dan blijf je toch nog drie jaar bij Heerenveen?

'Ik ben 72 jaar, ik heb misschien nog tien jaar voor ik dood ben. Nu kan ik nog kan leuke dingen doen. Ik ben niet alleen op de wereld. Nu moet mijn vrouw zich verantwoorden op straat. Zeggen mensen tegen haar: jij bent ook een kenau dat Foppe maar een paar wedstrijden mag coachen. We zijn al bijna 50 jaar bij elkaar, natuurlijk overleggen we samen of ik tot de Kerst bij Heerenveen blijf of eventueel het seizoen afmaak. Maar ze is niet lastig hoor!'

U bent toch coach voor het leven?

De Haan, na een korte stilte: 'Ja. Daar komt het wel op neer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden