Doping als geheime staatszaak

Dit gat is belangrijk. Het vormde de verbinding tussen een beveiligd dopinglab en de Russische geheime dienst. Het stond centraal in het geraffineerde staatsproject om Rusland in 2014 aan een minder beschamend aantal olympische medailles te helpen.

Mark van Driel
Het overdag met een afdekplaatje afgesloten gat waardoor de urinemonsters van Russische sporters in Sotsji 's nachts werden doorgegeven om ze te ontdoen van dopingsporen. Beeld Grigory Rodtsjenkov
Het overdag met een afdekplaatje afgesloten gat waardoor de urinemonsters van Russische sporters in Sotsji 's nachts werden doorgegeven om ze te ontdoen van dopingsporen.Beeld Grigory Rodtsjenkov

Op de Winterspelen van Vancouver in 2010 presteerden Russische schaatsers, skiërs en langlaufers ondermaats. Tot afschuw van hun politieke leiders bleef de eens zo trotse wintersportnatie steken op de elfde plaats in het medailleklassement (een plek achter Nederland). Er dreigde een blamage in Sotsji, de thuislocatie van de volgende Winterspelen.

Vladimir Poetin, toen premier van Rusland, benoemde een nieuwe onderminister van Sport, Joeri Nagornych. Deze ontwikkelde zich tot een sleutelfiguur in een doorwrocht systeem van staatsbedrog, waarbij minstens 312 sporters in vele zomer- en wintersporten, in vier jaar tijd een schorsing ontliepen. Hij had de zegen van zijn baas, minister Moetko.

Doortrapt systeem

Nagornych zette de dopingjacht volledig naar zijn hand. Het dopinglaboratorium van Moskou, dat onder leiding stond van Grigori Rodtsjenkov, moest zich schikken naar zijn orders. Het was verplicht elke positieve test, inclusief de naam van de betrapte topsporter, door te spelen.

De onderminister van Sport velde vervolgens het oordeel over de betreffende sporter: schorsen volgens de regels of negeren in staatsbelang. In tenminste 643 zaken sprak hij het definitieve verdict uit. 'Red' betekende: vernietig het dossier. 'Quarantaine' hield in: vervolg de officiële procedure. Ruim de helft van de Russen ontkwam aan de straf.

Het doortrapte systeem werkte slechts tot op zekere hoogte. Hoewel Rusland sportief succes kende, werden bij buitenlandse testen ook tientallen topsporters positief bevonden. Nagornych beseft dat de methode niet geschikt zou zijn voor de Winterspelen van Sotsji, het sportfestijn waarmee Poetin internationaal respect hoopte af te dwingen (kosten: 40 miljard euro). Onafhankelijke, buitenlandse waarnemers in het gelegenheidslaboratorium aan de Zwarte Zee zouden de staatsmanipulatie doorzien.

Geheime 'urinebank'

Om de waarnemers te misleiden, werd een geraffineerde oplossing gecreëerd. Geheime dienst FSB, het sportcentrum voor nationale teams CSP, het laboratorium in Moskou en het ministerie van Sport besloten een geheime 'urinebank' te creëren.

Topsporters werden geacht urine in te leveren als ze geen verboden middelen gebruikten. Die stalen werden in het nationale sportcentrum bewaard in een koelcel. In de aanloop naar de Winterspelen werden de monsters vervolgens door de geheime dienst van Moskou naar Sotsji getransporteerd. Daar had de FSB een kantoor naast het dopinglaboratorium, met een verborgen doorgang in de muur.

Tijdens de Winterspelen werd de vers afgenomen urine van gedrogeerde Russen via dit 'muizengat' vanuit het lab doorgegeven naar de FSB-ruimte. De vuile plas werd vervangen door het onbezoedelde lichaamsvocht. De spil in die operatie was Jevgeni Blochin, een geheim agent die vrij toegang tot het laboratorium had dankzij zijn accreditatie als rioolspecialist van een onderhoudsbedrijf.

Nachtelijke operaties

Gedurende de Spelen werd de urine in het holst van de nacht verwisseld, een proces dat ongeveer twee uur in beslag nam. Het kon doordat de Russen een manier hadden gevonden om de verzegelde dop van de urinefles te openen en later weer terug te plaatsen. Hoe ze dat precies deden, is nog altijd onduidelijk. Via forensisch onderzoek is vastgesteld dat het wel degelijk kan.

Het omruilen van de urine luisterde nauw. Bij elk dopingtest hoort een formulier waarop exact staat aangegeven hoe veel het monster weegt. Het was de taak van labdirecteur Rodtsjenkov, die van de geheime dienst de codenaam 'Kuts' kreeg, om dat gewicht na het wisselen van de urine zo goed mogelijk te benaderen. Dat deed hij door tafelzout of gedestilleerd water toe te voegen aan het flesje alvorens dat opnieuw te verzegelen.

Om te voorkomen dat de Russen gestoord zouden worden bij hun nachtelijke operaties werden onafhankelijke waarnemers geschaduwd door de geheime dienst. De urinewisselaars konden zo tijdig gewaarschuwd worden voor een onaangekondigd bezoek.

Dopingcocktail

Rodtsjenkov was als geen ander doordrongen van het belang van de operatie. Hij stelde in 2010 een geraffineerde dopingcocktail samen, die veel Russische sporters nadien kregen voorgeschreven. Zijn cocktail bevatte diverse steroïden die werden opgelost in alcohol (Chivas-whisky voor mannen, vermout voor vrouwen). Door de alcohol zouden de sporen van doping minder lang traceerbaar zijn in urine: hooguit drie tot vijf dagen.

Volgens Rodtsjenkov, die zich twee maanden geleden als klokkenluider meldde in The New York Times, was het staatsproject vanuit Russisch oogpunt een doorslaand succes. De herinnering aan Vancouver werd uitgewist. Rusland stond na twee weken wintersport fier aan kop van het landenklassement, met 33 medailles. Vijftien daarvan zijn volgens Rodtsjenkov met behulp van doping veroverd. Hij is Rusland ontvlucht uit vrees voor zijn leven.

null Beeld
Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden