Doelman, blijf staan! Reageer pas op 't schot

Een vervelende loterij, dat elfmeterschieten na 120 minuten gelijkoplopend voetbal. Dat is althans de gangbare gedachte. Klopt helemaal niet, zeggen kenners.

Doelman Matus Kozacik van Slowakije reageert uitstekend op de penalty van Mesut Özil, de aanvallende middenvelder van Duitsland. Beeld EPA

De strafschop biedt de doelman de gelegenheid zijn volledige kunnen te tonen, zeker in de serie zoals het EK die al zag en misschien nog zal zien. 'De keeper krijgt de kans omdat de spelers te weinig hun best hebben gedaan', zegt organisatiedeskundige Bert Delleman.

Delleman keepte even onder trainer Guus Hiddink, bij De Graafschap in het tweede elftal. Hij, 53 jaar en 1,96 lang, ondervond dat hij best talent had, maar niet alles overhad voor het keepersvak. Nu beheert hij als arbeids- en organisatiepsycholoog Bureau Buytenzeyn, waarin hij vooral natuurlijk bewegen stimuleert voor Werkend Nederland.

Zijn advies aan de doelman bij een strafschop is: blijven staan, reageren op het schot. Geen hoek kiezen dus. Wie na het schot reageert, stopt de strafschop zoals de Duitser Özil die nam tegen Slowakije, misschien zelfs de pegel van de Tsjech Necid tegen Kroatië. Op de heel zuiver ingeschoten bal, zoals die van Rooney tegen IJsland, is de doelman sowieso kansloos.

Op de perfect ingeschoten penalty is zelfs een goed reagerende doelman kansloos. De 1-0 van Wayne Rooney (Engeland) tegen IJsland, met keeper Hannes Halldorsson. Beeld EPA

Maar om de staande doelman nog meer kans te geven, is betere training nodig. 'Penalty's laten zien hoe een doelman boven zichzelf kan uitstijgen, bijvoorbeeld door de startsnelheid te verbeteren.'

De bal van Smeets, waarmee De Graafschap de titel van Ajax voorkwam, was bijna geschoten als strafschop. Delleman oordeelt dat doelman Cillessen niet snel genoeg reageerde, verbouwereerd was en niet snel genoeg naar de hoek ging. 'Twee dagen training op Papendal, met sprinters en turners, zou keepers beter leren bewegen. Trainen op onmogelijke ballen zal de artiest in de doelman wakker kussen.'

Werken aan startsnelheid, beter strekken, soepeler zijn, explosiviteit winnen, spierspanning opvoeren. Delleman gebruikt zijn theorie ook in zijn werk, als metafoor bij het begeleiden van mensen uit het bedrijfsleven. Het gaat daarbij onder meer om concentratie en keuzes, lef en kwetsbaarheid, voetenwerk en flexibiliteit, vangen en oplossen, strekken en vallen, om anticiperen. Met relatief eenvoudige (keepers)oefeningen gaat hij aan de slag, waarbij hij benadrukt dat zijn trainees vaak al een 'natuurlijk aspect van de doelman' in zijn hebben. Dan komen thema's aan de orde als: hoe blijf je rustig, welke keuzes maak je, hoe richt je je op zaken die werkelijk belangrijk zijn.

Hij noemt als voorbeeld ook Jeroen Zoet, die zich na de uitschakeling van PSV door Atlético Madrid ergerde omdat hij bij één strafschop alleen de hand tegen de bal kreeg. Zoet zou zijn hand sterker moeten maken, zijn bovenarm ook. 'Meer spanning en creativiteit in de bovenarm kweken. Als een soort handbalkeeper had hij dan de bal weg kunnen meppen.' Hij zou in de leer kunnen gaan bij Tess Wester, de nationale handbalkeepster.

Delleman zou graag met jonge doelmannen werken, maar het is niet makkelijk om met zijn achtergrond een plek te veroveren op de apenrots. 'In de voetbalwereld bestaat een zekere angst voor nieuw denken.'

Het 'Elfmetermysterie'. Vaak falen grote voetballers, zoals Ronaldo die tegen Oostenrijk de paal raakte. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.