Dialoog met de innerlijke mens

Hij huist nog steeds in hetzelfde kantoortje in sportcentrum De Rhijenhof in het door de gemeente Den Haag geannexeerde Wateringen....

Robèrt Misset

Nooit zal Don het adagium van zijn afgelopen week overleden leermeester Joop Ooms verloochenen. ‘Als conditietrainer was Joop zijn tijd ver vooruit. Hij heeft me twee kleuren geleerd, zwart en wit. Topsport verdraagt geen middenweg. Maar als je dat in Nederland zegt, word je seniel verklaard. Daar ligt de oorsprong van mijn eeuwige strijd.’

Bij zijn afscheid als technisch directeur van de tennisbond schetste Hans Felius een rooskleurig beeld van de talentontwikkeling. Niet langer werden jeugdspelers volgens hem vermalen in de traditionele machtsstrijd tussen de KNLTB en de tennisscholen. Don constateert echter dat zijn school is geplunderd door de bond.

‘Met als gevolg dat mijn school leegliep. Het is een oude discussie. De tennisbond viste in mijn vijver en ik hield geen kwaliteit meer over. Wie bleven achter? De tweede en derde garnituur, of spelers die uit de bondsopleiding waren geschopt.

Op deze wijze ontbreekt bij de tennisscholen de voedingsbodem voor nieuw talent, aldus Don. ‘In het bondscentrum in Almere lag de slagroomtaart en wij kregen een puntje. Het is begrijpelijk dat de ouders kiezen voor de slagroomtaart. Maar zo ga je voorbij aan de expertise en de vakkundigheid van de tennisscholen.

‘Het is ook geen eerlijke keuze. De bond beschikt over veel ruimere financiële middelen dan de privéscholen. Het zou goed zijn als de nieuwe technisch directeur Rohan Goetzke dit systeem nog eens onder de loep neemt.’

Tien operaties, na een dubbele hernia en vanwege zijn versleten knieën, hebben van Don een lichamelijk wrak gemaakt. ‘Ik ben eigenlijk invalide’, zegt hij. ‘Als ik ’s ochtends mijn bed uitkom, sta ik helemaal krom. Ik moet oppassen dat ik niet in een rolstoel beland. Mijn toekomst als trainer ligt dus op het mentale vlak.’

Don dook met een studie hypnotherapie nog dieper in zijn favoriete werkterrein van de psyche. ‘Personal coach’ noemt hij zichzelf tegenwoordig. ‘Ik begeef me in het onderbewustzijn van de mens. Vergelijk het onderbewuste met een ijsberg die voor 75 procent onder water staat. Een psycholoog richt zich op denken en doen. Ik kom daarnaast ook bij het gevoel, de basis voor mentale training.’

Op een bord tekent Don een huis met diverse kamers. ‘Kijk, dit is je hersenpan. Plotseling schiet je in die angstkamer of in de traumakamer als je een traumatische ervaring hebt gehad. Het is de kunst die kamer weer te verlaten en effectiever te leren functioneren.’

Met hypnotherapie leer je technieken te gebruiken als neurolinguïstisch programmeren (NLP). Soms lijkt het op een goocheltruc, erkent Don. ‘Ik laat mensen hun probleem letterlijk op hun handen leggen. Dan zeg ik: leg het daar neer. Je parkeert het probleem en komt er later op terug. Maar we hebben het wel gelokaliseerd.

‘Ik pas het nu op mezelf toe. Hoe moet ik omgaan met mijn verdriet na het overlijden van mijn beste vriend? Het zal eruit moeten. Maar tot zijn begrafenis moet ik het even parkeren. Dan wil ik niet worden overmand door emoties.’

Het is tevens zijn belangrijkste les voor de aankomende topsporter. Maak je diepste gevoelens tastbaar. Tijdens een sessie bracht Don een zakenman in trance en vroeg hem hoe zelfvertrouwen voelde. Krachtig, zo sterk als een grizzlybeer, luidde het antwoord. ‘Ik zei: nu ga ik die beer ankeren in je vuist. En als je die vuist balt, zie je in je onderbewustzijn die grizzlybeer. Neurologisch wordt die kracht dan geactiveerd als je hem nodig hebt.

‘Die technieken kun je toepassen in de sport. Waar haal je de kracht vandaan een matchpoint te overleven of juist je angsten te overwinnen hem te benutten? Zo’n punt kan de ommekeer in je carrière betekenen. Waarom slaat de één op de vlucht in een crisissituatie en gaat de ander vechten? De antwoorden kunnen in je verleden liggen. Het is belangrijk op zoek te gaan naar de redenen van die gevoelens of de gedachten die je doen blokkeren.

‘In de topsport wordt vaak gesteld dat terugkijken op het verleden geen zin heeft. Je leeft hier en nu, het gaat er om nu het punt te maken. Gemakkelijk gezegd als je met een probleem rondloopt.

‘Door de hypnotherapie komt de sporter er vanzelf achter dat hij met zijn gedachten of emoties in het verleden zit. Er moet eerst iets bij hem worden opgeruimd of weggehaald. Je moet als bij een computer de harde schijf opnieuw formatteren. Daar raak je de kern van de mentale training.

‘De coaches in de vechtsporten wisten het al veel langer. Zij ontwikkelden vooral de innerlijke mens. In het tennis hebben we die innerlijke mens over het hoofd gezien. Je moet eerst jezelf leren kennen voor je controle kunt uitoefenen over je tegenstander. Je moet zijn energie zien over te nemen. Zuig hem leeg, dat is het mentale gevecht.’

Zo creëer je tevens onafhankelijke geesten, zegt Don. ‘Tien jaar geleden trok je als talent met je rugzakje de wijde wereld in. Je moest in je eentje zien te overleven. Maar wat doen ze tegenwoordig? Jonge tennissers gaan op reis met een coach die elke beweging van hun pupillen in kaart brengen.

‘De spelers zijn totaal afhankelijk geworden van hun coaches. Ze weten niet eens meer hoe ze hun reet moeten afvegen en dan vinden we het gek dat ze op de baan niet zelfstandig kunnen beslissen. Die zelfstandigheid moet terug en mental coaches kunnen daar bij helpen.’

In zijn beginperiode als coach van Siemerink verdiepte Don zich al in de filosofie van de martial arts. Hij las boeken over karateka en filmster Bruce Lee, waarin de totale beheersing van de geest werd gepropageerd.

Als personal coach gaat Don nog een stap verder. ‘Ik begeleid mensen in hun proces. Wat eruit moet, moet eruit. Eigenlijk moeten ze bij de tennisbond alle talenten bij elkaar zetten, de hal dichtspijkeren en kijken wie van hen overleeft. In de meeste sporten is de Nederlandse top slechts de subtop van de wereld. Fysiek kunnen we 20 procent schelen, maar psychisch 80 procent. Daar valt dus het meeste te winnen.’

Don ervoer echter hoe conservatief de voetbalwereld reageert op mentale training. ‘We gaven laatst een clinic voor de spelers van Sparta. Ik kon de karakters lezen van die jongens, al hun eigenschappen werden zichtbaar op de tennisbaan. Bij een andere betaald-voetbalclub had ik al een goed contact opgebouwd met de spelersgroep. Maar het kost tijd om iedereen te overtuigen van de zin van mentale training.’

‘Ik ben helemaal geen bedreiging voor een voetbaltrainer. Ik beschouw mezelf als een verrijking, omdat ik op een ander terrein met zijn spelers werk. Ik kan een voetballer helpen die door het lint gaat als de scheidsrechter voor een overtreding fluit en daardoor tegen een onnodige gele kaart oploopt. Of de keeper die geen vertrouwen uitstraalt.’

Waarom zou zijn voormalige pupil Siemerink geen mentale trainer aanstellen bij het Davis Cupteam, vraagt Don zich af. ‘Robin Haase heeft enorme kwaliteiten. Die jongen durft te genieten van een vol Sportpaleis Ahoy. Maar hij kan in de Davis Cup stuiten op factoren die buiten het bereik van de captain liggen. Dan zou het mooi zijn als Siemerink een mental coach achter de hand had.

‘De KNLTB maakt sinds enkele jaren gebruik van psychologen. Het is logisch met de nieuwe generatie een volgende stap te zetten door een mental coach aan de begeleidingsstaf toe te voegen. Een van de formules voor succes is de juiste mensen om je heen verzamelen.

‘Ik vond dat de Kroaat Ljubicic de huidige status van Thiemo de Bakker uitstekend verwoordde. De slagen heeft hij wel, maar het jeugdtennis is een andere wereld. Als elke junior moet Thiemo aan zijn fysieke en mentale tekortkomingen werken. Hoe lang zeg ik dat al niet?

‘Soms voel ik me een roepende in de woestijn. Fysieke kracht is in het moderne tennis allesbepalend geworden. In Frankrijk wordt daar ook hard aan gewerkt en worden stevig gebouwde tennissers afgeleverd. Als je naar de bouw van onze spelers kijkt, lijken het wel Keniaanse hardlopers. Maar tennis is geen atletiek.

‘Gelukkig heeft Goetzke nu de touwtjes in handen. Die man weet hoe je een Wimbledon-kampioen moet opleiden. Maar we hebben meer coaches nodig die weten wat er nodig is om de top te bereiken. Zij vormen de pilaren onder een betere toekomst.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden