Deze Poolse voetbalclub wil hooligans buitenspel zetten

In de Poolse voetballerij voeren racistische en homofobe tendenzen de boventoon. De jonge amateurclub AKS Zly zet zich in voor gelijkheid op en rond de velden.

Spelers delen high fives uit aan het thuispubliek. Beeld Piotr Malecki

Als het regent aan de oostrand van Warschau, regent het lang en zonder genade. Toch blijven de fans van AKS Zly in het gutsende water hun elftal luidkeels aanmoedigen. Er is zang, er is overgave, er zijn de clubkleuren zwart en wit. Ze zingen:

'Onze club, AKS

Hier is iedereen gelijk

Vandaag, morgen, altijd ZLY

Zonder voorzitter, alleen wij'

Zoiets hebben ze in deze achtste (en laagste) klasse van het Poolse amateurvoetbal nog niet eerder gezien. Alles aan AKS Zly is anders, te beginnen met de naam. AKS, opgericht in de zomer van 2015 en dit seizoen voor het eerst meevoetballend, staat voor Alternatieve Sportvereniging. 'Zly' betekent 'slecht' of 'kwaad' in het Pools - een knipoog naar een turfhoge roman uit de jaren vijftig van Leopold Tyrmand. Het personage 'Zly' bindt daarin de strijd aan met de gangsters die de naoorlogse harmonie van Warschau bedreigen. 'Een cultboek', zeggen de AKS-oprichters, met pretoogjes daaraan toevoegend: 'We heten 'slecht', maar we doen juist het goede.'

Anders is ook de structuur: AKS is van de leden, alles wordt bij consensus besloten. Er is wel een voorzitter, maar alleen omdat dat juridisch verplicht is. Er is een mannen- en een vrouwenteam, beide zijn nadrukkelijk gelijk. Schelden mag niet. Niet op het veld en niet ernaast, want AKS wil een veilige omgeving bieden voor kinderen en families. Een vrijwilliger zegt: 'Onze armen staan open voor iedereen, er is geen hiërarchie, er zijn geen grenzen.'

Dat laatste is letterlijk te nemen, want het mannenelftal is grenzeloos divers, met een Bulgaar, twee Polen van Vietnamese komaf, een met Georgische roots en een ausputzer die half-Thai, half-Duitser is. In de spits staat de vedette van de ploeg: Elias Shehadee, een Galileeër uit de jeugdopleiding van topclub Maccabi Haifa. Enthousiastelingen uit Oekraïne en Turkije moest AKS wegsturen, omdat de bond niet toestaat dat er meer dan één speler van buiten de EU op het veld staat.

Daarmee is AKS de bonte kanarie in een voetbalvolière die samen te vatten is als wit, extreem-rechts, racistisch en homofoob. Poolse hooligans zoeken elkaar geregeld op voor knokpartijen en verheerlijken op hun spandoeken omstreden ultranationalisten uit de jaren dertig, vaak met stilzwijgende goedkeuring van het conservatieve deel van de katholieke kerk. Janusz Walus, de extreem-rechtse moordenaar van ANC-activist Chris Hani, wordt in stadions gefêteerd. De harde kern van Legia Warschau deed dit seizoen zijn naam ('het Scheermes') eer aan door zich te misdragen rond de wedstrijden tegen Borussia Dortmund, Real Madrid en Ajax.

'AKS is een stem van verzet tegen het extremisme in de stadions', zegt vrijwilliger Andrzej Kostek (34). Schuilend onder een afdakje ziet hij hoe AKS op 1-1 komt dankzij een doelpunt van Elias.

De Palestijnse speler Elias Shehadee wordt geknuffeld door zijn teamgenoten. Beeld Piotr Malecki

Arabische krachttermen

'Bravo!', roept de trainer blij. De trainer, dat is Antonio Shehadee (29), die andere Arabische Israëliër ('Ik voel me geen Palestijn') van AKS. Elias is zijn jongere broertje. Met zijn capuchon op staat hij dicht tegen het krijt aan, alsof hij zich moet bedwingen om niet het veld in te rennen. De meeste spelers krijgen hun aanwijzingen in rudimentair Pools, maar als Elias de bal kwijtraakt schallen er krachttermen in het Arabisch over het veld. Hoor maar, Elias wil net een vrije trap nemen. 'Weg daar!', schreeuwt coach Antonio. Hij dirigeert een medespeler naar de bal. 'We zijn een team, anderen moeten ook aan de beurt komen.'

De wedstrijd is nog maar net op streek als de scheidsrechter affluit: het regent te hard. De spelers hollen naar binnen. Net op tijd: er vallen dikke hagelstenen. In het krappe clubhuis ontstaat nervositeit. Na twintig minuten wachten kan er nog steeds niet gevoetbald worden. Pr-man Janek kijkt de voorzitter strak aan. 'Dit is een ramp.' Hij legt uit dat iedere wedstrijd inclusief huur van scheidsrechter en complex 240 euro kost. Als de wedstrijd afgelast wordt, is dat geld weg.

Voorzitter Karolina Szumska knikt. AKS heeft bijna twee jaar na de oprichting nog steeds geen grote sponsor, zegt ze. De inkomsten komen nu uit crowdfunding en contributie van de ruim honderd leden. Ook is er merchandising: een verzamel-cd van artiesten die AKS steunen, en een biertje ('ZLE Piwo', 'slecht bier') dat in Warschause kroegen verkocht wordt.

Dan houdt het op met regenen en zoeken de supporters hun plek terug. De avond valt, Elias scoort vlak voor tijd opnieuw: 4-2. AKS houdt aansluiting bij de topvijf in de competitie, promoveren kan nog steeds. Als de scheids heeft afgefloten, rennen de spelers uitgelaten naar hun fans. Iedereen krijgt een high-five.

De Arabisch-Israëlische coach Antonio Shehadee moedigt het team aan. Beeld Piotr Malecki

Blijk van vertrouwen

Het veld is leeg en er blijft één vraag liggen. Kan AKS de Poolse voetbalcultuur veranderen? 'We leren elke dag bij', glimlacht de voorzitter, een frêle vrouw van begin dertig. AKS is een hobby, naast haar fulltimewerk bij een tv-zender. Daar ligt volgens bestuursleden de uitdaging: tijd en geld vinden om van AKS een volwaardige club te maken. Subsidie van de gemeente is er niet, coach Antonio is de enige betaalde kracht. Pas kwam er 40 duizend euro uit een potje van de Europese Commissie.

'Een enorm blijk van vertrouwen', beaamt Kostek, die aan het hoofd staat van het project. 'Maar we bereiden ons ook voor op negatieve reacties. Online worden we uitgemaakt voor linkse radicalen.' En met een knikje naar de fans die een nieuw en vrolijk-anarchistisch lied hebben ingezet: 'Iedereen hier wil nu nog bij ons horen. De kunst is dat vast te houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.