ANALYSE

Dertiger grijpt macht in toptennis

Vandaag begint het nieuwe grandslamseizoen met de Australian Open in Melbourne. Voor het eerst ligt de leeftijd van de gemiddelde toptienspeler boven de 30. De weg naar de top is te duur geworden voor de jeugd.

Roger Federer (34), met een reuzeracket, en Caroline Wozniacki (25) tijdens de Kids Tennis Days, zaterdag in Melbourne.Beeld Issei Kato/Reuters

Is dertig het nieuwe twintig? In tennis lijkt het erop. De wereldranglijst wordt bij aanvang van de Australian Open, vandaag, gedomineerd door gezinshoofden, vaders met uitdunnend haar en een leeftijd waarop voormalige sterspelers als Björn Borg en John McEnroe al tijden geen grandslamtitels meer wonnen. De Zweed en Amerikaan pakten hun laatste hoofdprijs als 25-jarigen.

De gemiddelde leeftijd van toptienspelers ligt voor het eerst sinds de invoering van de wereldranglijst in 1973 boven de 30 jaar: 30 jaar en 2 maanden, volgens de spelersorganisatie ATP. De helft van de spelers is die grens gepasseerd: Roger Federer (34), Stan Wawrinka (30), Tomas Berdych (30), David Ferrer (33) en Jo-Wilfried Tsonga (30). De jongste toptienspeler, de Japanner Kei Nishikori, is al 26.

Hoewel er vier tieners in de tophonderd staan, het hoogste aantal sinds 2007, is de kans groot dat Rafael Nadal als laatste tennispuber een grandslamtitel won (Roland Garros in 2005). Het is waarschijnlijker dat de Spanjaard (29 jaar, kalend, nog geen vader) in de voetsporen treedt van Pete Sampras. Die veroverde als tiener, twintiger en dertiger een grandslamtitel, tot op heden als enige.

Nieuws

Juist vandaag kwam het nieuws over mogelijke matchfixing in het toptennis. Lees het artikel hier

Loopbaan rekken

Wat is er aan de hand? Waarom legt de tennisjeugd het steeds vaker af tegen routiniers?

Het uitzonderlijke talent van spelers als Federer, Nadal en leeftijdgenoten Novak Djokovic en Andy Murray (beiden 28 jaar, respectievelijk vader en aanstaand vader) speelt een rol. Zij behoorden al jong tot de wereldtop en zijn er nooit uit verdwenen. De gemiddelde leeftijd in de toptien volgt hun leeftijd: hoe ouder ze worden, hoe hoger die ligt.

Maar de trend beperkt zich niet tot de toptien. Eind 2015 was eenderde van de tophonderdspelers 30 jaar of ouder, een record. De gemiddelde leeftijd is in de laatste drie decennia met vier jaar omhoog gegaan: van 24 naar 28. Het leeuwendeel van die toename voltrok zich in het laatste decennium: gemiddeld werden de tennissers 2,5 jaar ouder. Binnen de topvijftig was het verschil nog groter: bijna 3,5 jaar in de afgelopen tien jaar.

Die stijging ging gelijk op met een forse toename van het prijzengeld. De grandslamtoernooien keren nu grofweg driemaal zoveel uit als tien jaar geleden: op Wimbledon steeg de winstpremie bijvoorbeeld van 860 duizend euro in 2006 naar bijna 2,5 miljoen euro in 2015. Verliezen in de eerste ronde leverde afgelopen jaar 38 duizend euro op. Tien jaar geleden was dat 8.000 euro.

Financieel is het dus veel aantrekkelijker geworden om een loopbaan te rekken, zeker voor spelers in de topvijftig. Uit onderzoek van de internationale tennisfederatie ITF is gebleken dat 60 procent van het prijzengeld gaat naar die selecte groep: oftewel, de beste 1 procent van de spelers. Dat heeft volgens de ITF tot een zorgwekkende trend geleid.

Stan Wawrinka (30)Beeld EPA

Te duur

Hoewel het aantal internationale jeugdspelers is toegenomen, slinkt de groep die doordringt tot de top. Het is simpelweg te duur om de overstap van de junioren naar de senioren te maken. Reizen, coaches, verblijf: het vergt jaren van investeren. Volgens berekeningen van de ITF speelt een tennisser financieel pas kiet als hij 336ste van de wereld is.

In een poging te voorkomen dat de spelers vroegtijdig afhaken, heeft de ITF in 2014 het prijzengeld verhoogd in de lagere regionen van het tenniscircuit: de challengers en futures. De verhogingen lijken te klein om snel effect te sorteren: het gaat om 5.000 dollar extra voor een futuretoernooi dat voorheen 10 duizend dollar uitkeerde, en 25 duizend extra voor een challenger die eerder in totaal 100 duizend uitkeerde.

De financiële ongelijkheid speelt vooral de toptienspelers in de kaart. Zij reizen de wereld over met een eigen entourage. Naast hun gezin bestaat die vaak uit een of twee coaches, een manager, een fysiotherapeut, een conditietrainer en, in het geval van Roger Federer bijvoorbeeld, kindermeisjes voor zijn koppel van eeneiige tweelingen.

Met jaarinkomens die volgens financieel tijdschrift Forbes in de tientallen miljoenen lopen, kunnen de toppers zich optimaal laten verzorgen en voorbereiden. Dat is een groot voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld de beste Nederlandse speler. Robin Haase (64ste op de ranglijst) moet vanwege zijn beperkte financiële mogelijkheden soms kiezen tussen het reizen met een fysiotherapeut of een coach.

David Ferrer (33)Beeld EPA

Bevoorrechte positie

Mocht een topspeler onverhoopt geblesseerd raken, zoals Nadal vrijwel jaarlijks overkomt, dan is dat allerminst een reden meteen te stoppen. Gezien de grote financiële belangen is alles erop gericht de speler te laten terugkeren aan de top. De kosten van gespecialiseerde medische hulp wegens ruimschoots op tegen de opbrengst.

De ranglijstmethode helpt de topspelers bij het behouden van hun bevoorrechte positie. Niet alleen hoeven ze vrijwel nooit vroeg in een toernooi tegen elkaar uit te komen. Na een blessure kunnen ze terugkeren op hun oude toppositie. Ze hoeven de lange, financieel onaantrekkelijke weg naar de top niet opnieuw af te leggen.

Een andere factor in het stijgen van de gemiddelde leeftijd is fysieke fitheid. Tennis is de afgelopen tien tot vijftien jaar flink veranderd. Banen zijn trager geworden, rackets beter, rally's langer. Hoewel tennissers per wedstrijd zelden meer dan twee kilometer afleggen, spelen lichaamskracht en conditie een sleutelrol in de eindeloze slagenwisselingen die het spel tegenwoordig kenmerken.

Het kost jonge spelers tijd om de fitheid op te bouwen die noodzakelijk is om tien maanden per jaar op hoog niveau te spelen. Hetzelfde geldt voor mentale hardheid. Supertalenten als de 20-jarige Australiër Nick Kyrgios, een gedoodverfde toptienspeler, slagen er soms in topspelers te verslaan. Maar ze ontberen het uithoudingsvermogen dat nodig is om week na week, continent na continent, uit te blinken.

Flavia Pennetta (33)Beeld AFP

Legende

De trend is dus duidelijk: spelers worden ouder. Maar waar ligt de grens? Met 36 jaar is de Kroaat Ivo Karlovic de oudste speler in de tophonderd (23ste). De twee jaar jongere Federer lijkt van zins door te gaan totdat hij de nestor van circuit is. Wellicht volgt hij zelfs het voorbeeld van de Amerikaan Jimmy Connors, die in 1992 als veertigjarige legende afscheid nam.

Onduidelijk is ook of dertigers in staat zijn de belangrijkste titels op te eisen. Slechts tien 30-plussers wonnen een grandslamtitel sinds de intrede van het proftennis in 1968. Federer was in 2012 de laatste: hij won Wimbledon, 30 jaar en 11 maanden oud.

In Australië is het in elk geval geen uitgemaakte zaak dat een dertiger de titel pakt: favoriet Djokovic is nog zestien maanden van die grens verwijderd. Op Roland Garros kan dat al anders zijn. Negenvoudig winnaar Rafael Nadal is dertig jaar als in Parijs de finale wordt gespeeld.

Jo-Wilfried Tsonga (30).Beeld AFP

Serena Williams blijft circuit domineren

Bij de vrouwen domineert een dertiger al jaren het WTA-circuit: de 34-jarige Serena Williams. Ook zus Venus (35) staat in de toptien. De Italiaanse Flavia Pennetta, winnaar van de laatste US Open, is de derde dertiger: 33. Toch is de gemiddelde leeftijd in die toptien lager dan bij de mannen: 28,2 jaar.

Tienerkampioenen kent het vrouwentennis niet meer sinds 2004, toen Maria Sjarapova (17) en Svetlana Koeznetsova (19) de besten waren op respectievelijk Wimbledon en de US Open. Dezelfde factoren spelen een rol als bij de mannen: het spel is fysieker geworden en het gestegen prijzengeld maakt langere carrières lonend. Daardoor is het voor jonge speelsters moeilijker een plek in de top te verwerven.

Dertigers zijn evenwel veel schaarser dan bij de mannen. Naast de gezusters Williams zijn het er slechts twaalf in de tophonderd. Vrouwen houden het minder lang vol. Fysiek ontstaan er problemen (Justine Henin, gestopt met 28), sommigen geven na jaren topsport de voorkeur aan het stichten van een gezin (Kim Clijsters, 29), anderen hebben simpelweg moeite jarenlang de motivatie op te brengen (Marion Bartoli, 28).

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Serena Williams (34).Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden