INTERVIEW

De zeiler die schipbreuk leed

Een serie over mensen bij wie het leven op de kop staat. Aflevering 9 (slot): De zeiler die schipbreuk leed

Wouter Verbraak strandde als navigator op een rif in de Indische Oceaan tijdens de bekendste oceaanrace van de wereld. 'Voor het eerst was ik in het zeilen echt bang.'

Wouter Verbraak: 'Ik kan de slechte grappen inmiddels wel hebben: 'In één klap beroemd.' In januari kon ik dat niet aan, leidde ik een kluizenaarsbestaan.' Beeld Peter van Hal

Het beeld op het navigatiescherm felgroen, ten teken van land met daarop de boot van Vestas Wind, staat bij Verbraak voor altijd op zijn netvlies. Het is niet moeilijk om die novemberdag van vorig jaar tijdens de Volvo Ocean Race terug te halen. De avond viel. Ze voeren bij een eilandengroep in de Indische Oceaan, op 430kilometer ten noordoosten van Mauritius, en de boot kwam uit een tropische storm. Navigator Verbraak, de man die de route uitstippelt, was al die tijd opgebleven. Eindelijk had hij tijd om te slapen.

Collodiumfotografie

De foto van Wouter Verbraak is gemaakt volgens het collodiumprocedé. Bij die methode, daterend uit de periode 1850- 1880, wordt ter plekke een aluminiumplaat of glasplaat gecoat met een laagje zilver. Daarop wordt de foto genomen. Het is een bewerkelijk en moeilijk procedé dat de laatste jaren weer in opkomst is.

Plots een oorverdovende klap, de klap die zijn leven op zijn kop zou zetten. Verbraak (39) wist meteen: het geluid van krakend carbon. Hij schoot overeind. Hij sprak de zin die hij nooit dacht te hoeven gebruiken: mayday mayday, this is Team Vestas Wind. Ondertussen werd het schip door de golven omhoog getild en op het rif gesmeten. Verbraak: 'Voor de start van de oceaanrace hadden we een cursus crisismanagement gekregen. Pas achteraf realiseer je je hoe waardevol zo'n overlevingscursus is.'

Na uren in het donker, terwijl de boot op rotsen in stukken sloeg, werd de bemanning van de Vestas Wind gered. Verbraak nam de schuld op zich in een verklaring op Facebook: hij had niet voldoende ingezoomd op de kaart. Maar niet lang daarna droeg het management van Vestas Wind hem op de verklaring te verwijderen uit angst voor problemen met de verzekering. Onafhankelijk onderzoek pleitte Verbraak later vrij.

De boot keerde maanden later na een grote operatie terug in de Ocean Race, maar zonder Verbraak. Hij werd ontslagen. In juni verscheen zijn boek Beyond the break over de gebeurtenissen.

Vrijgepleit na onderzoek

Een commissie die in maart het ongeluk op het rif in de Indische Oceaan onderzocht, pleitte Wouter Verbraak vrij. Zij concludeerde onder meer dat de elektronische kaarten, gebruikt om de route uit te stippelen, onvolledig waren. Wel zou hij zich er te veel door hebben laten leiden en te weinig gebruik hebben gemaakt van andere bronnen, zoals papieren kaarten.

Jullie zaten die nacht tien uur in het donker aan boord.

'In het pikkedonker. In de verte, zó ver weg, een lichtje van naar later bleek een vissersboot. Er was bijna geen maan, om ons heen alleen maar grote golven.

'In het zeilen leer je altijd: blijf bij de boot, zoals je in een woestijn altijd bij je auto moet blijven. Wat vaak gebeurt is dat mensen in een reddingsvlot stappen en de boot twee dagen later wordt gevonden, maar dat het reddingsvlot in stukken is en de mensen weg zijn. Totdat de boot écht zinkt, blijf je daar.

'We konden ook niet anders. Met enorme golven kom je op een reddingsbootje niet de branding door. Dus zaten we gevangen, wachtend op hulp, terwijl de boot in stukken brak. Met z'n negenen op 2vierkante meter, het veiligste stukje op de boot die schuin lag met een achterkant onder water. Het kraken van carbon is oorverdovend. Je leeft in een soort klankkast, als in een gitaar. Elk geluid wordt versterkt door de carbon romp.'

Waar dacht je aan?

'Aan mijn familie. Aan mijn zoontje. Aan Kristine, mijn vrouw, die op hetzelfde moment gebeld zou worden door de wedstrijdorganisatie. Met mij heeft ze al zoveel meegemaakt, dacht ik. Twee keer een mast gebroken in het midden van de oceaan spullen kunnen nou eenmaal kapot gaan. Nu wist ik: het kan zomaar afgelopen zijn. Dat was de eerste keer in het zeilen dat ik echt bang was.'

Uiteindelijk verlieten jullie de boot voordat de kustwacht kon arriveren.

'De boot ging steeds meer hellen. Toen kwam een grote golf. Ineens lagen we niet meer 20 graden schuin, maar 45. Vasthouden en schrap zetten was niet goed mogelijk. We beseften: nog zo'n golf en we kiepen om. Inmiddels lagen we hoger op het rif en was de weg naar het reddingsvlot korter, wadend door de branding. Pas later hoorde ik dat daar haaien zwemmen.

'Bij licht werden we opgepikt door vissers en op een vrijwel verlaten eilandje afgezet. Het contrast was bizar: wij hadden zojuist de ergste nacht uit ons leven meegemaakt en opeens ben je in het paradijs. Op een plek waarvoor mensen miljoenen betalen om op vakantie te gaan. Achteraf was die periode op het rif het makkelijkste gedeelte van het hele gebeuren.'

Waarom?

'Daarna kwam het gedoe met advocaten, de verzekering, het feit dat we dingen niet mochten zeggen tegen de buitenwereld over wat er was gebeurd vanwege verzekeringswerk: dat gaat tegen mijn natuur in.'

Voor de wedstrijd had de wedstrijdorganisatie de toegestane route veranderd en kwamen er in verband met een tropische storm enkele honderden mijlen bij. Andere teams hadden, in tegenstelling tot Vestas Wind, het team van Verbraak, een walnavigator in dienst.Vestas Wind begon ook laat met de voorbereidingen omdat de sponsoring nog niet rond was.

'Ik heb een fout gemaakt door niet genoeg in te zoomen en niet op de papieren kaarten te kijken. Dat blijft zo. Aan de andere kant zijn de kaarten voor verbetering vatbaar. Toen ik mijn zoontje na de crash zag, zei hij: papa, hoe kan dat nou? Hij wees op de IKEA-kaart bij zijn bed. Het is raar dat die eilanden niet duidelijk op onze kaarten staan, terwijl het wel op die kaart van mijn zoon staat.'

Hoe kan dat?

'De kaartenmaker bepaalt wat belangrijk is voor de gebruiker. Je kunt niet alles laten zien, er zijn te veel gegevens, dan is de kaart zwart. Zo worden esthetische keuzen gemaakt bij uitzoomen: ziet het er goed uit en is het overzichtelijk? Maar waar het in ons geval om gaat is: is het gevaarlijk voor oceaanzeilers?'

Bekende zeilers uit de oceaanrace namen het voor je op, maar schipper Chris Nicholson zei tegen jou: 'Het stranden is geheel en alleen jouw schuld.' De boot keerde na een restauratie van maanden terug in de oceaanrace. Jij bleef thuis.

'Ik dacht: ik heb nog een traject met Chris te gaan om dit recht te breien, wat logisch is want er is heel wat gebeurd. Maar het kwam er nooit van. Als ik terugkijk, is het toegeven dat ik een fout heb gemaakt een van de beste dingen die ik heb gedaan.'

Kun je dat toelichten?

'Mensen moeten weten dat ze je kunnen vertrouwen. Bij voorgaande edities heb ik een aantal keer nee gezegd tegen teams die deelnamen aan de Ocean Race, ook al is die wedstrijd in mijn wereld het hoogst haalbare, de droom. Dat was omdat ik me niet veilig voelde.

'Vroeger zou ik dat misschien anders hebben gedaan, gaf ik mijn arm of been voor een plek aan boord. Veel mogelijkheden om aan de Ocean Race mee te doen zijn er niet. Er zijn weinig teams en duizenden zeilers met die ambitie. Maar nu heb ik een gezin om rekening mee te houden, dus vaar ik alleen met goed voorbereide teams en zeer kundige mensen. Ik wist dat we bij Vestas Wind zo'n team hadden.'

Zullen mensen nu denken: ik voel me bij hem niet veilig, ik doe het niet?

'Ik hoop dat het juist het tegenovergestelde is. Ik ben hierdoor wel de puntjes op de i gaan zetten in de voorbereiding. Ik denk dat ik juist veiliger en alerter ben. Dit gaat mij niet nog een keer gebeuren.'

Toch zal jouw naam altijd aan dit voorval verbonden zijn.

'Ja. Maar dat is wel goed. Toch? Emotioneel moet je het achter je laten, maar als je er niks van leert zou dat stom zijn. Daarom ben ik nu bezig met het oprichten van een navigatorsvereniging, zodat we meer informatie kunnen delen. En ik ben in gesprek met kaartenmakers, zodat we dit soort zoomingproblemen kunnen voorkomen.'

Hoor je het geluid van de krakende boot nog weleens?

'Ik hoor vaker het geluid van de branding, van rollende golven van 4 meter hoogte die aankomen.' Hij maakt een schrapend geluid vanuit zijn keel: 'Grr. En het wit van de brekende golven om ons heen die we zagen door de kleine lampjes op ons hoofd, dat vergeet ik ook niet zomaar.'

'We zijn goed uit die situatie gekomen. Niemand is gewond geraakt, we namen een aantal goede beslissingen waar we ook onveilige beslissingen hadden kunnen nemen. In die zin kan ik er een punt achter zetten. Na afloop hoorde ik een bekend verhaal over een Australisch jacht dat ook 's nachts op de klippen liep en waar minimaal twee mensen overleden. Wij hebben dikke mazzel gehad en goed gehandeld.'

Je staat bekend als een perfectionist.

'Klopt. Maar we maken allemaal fouten. Ik word er wekelijks aan herinnerd, maar ik kan de slechte grappen inmiddels wel hebben: 'In één klap beroemd.' Of bij het bestellen van een drankje: 'Wil je een Vestas on the rocks?'' Verbraak lacht. 'In januari kon ik zulke opmerkingen niet aan, leidde ik een kluizenaarsbestaan. Ik heb het minstens twee maanden moeten verwerken.

'Ach, die grappen zijn belangrijk in het verwerkingsproces. Ik heb een keer met een psycholoog gesproken, die zei: als je er in februari nog steeds mee zit, moet je weer eens komen praten. Ik schreef een boek, om ervaringen te delen en te zorgen dat het niet nog een keer gebeurt. En in februari begon ik weer te varen. Het was drukker dan ooit.'

Hoe komt dat, denk je?

'Geen idee. Meer mensen kennen mij. Het feit dat ik mijn fout toegaf, dat ik ergens voor sta. Mijn devies is: wind er geen doekjes om en wees eerlijk. Ik wil nog een keer de Ocean Race zeilen. En dan goed, zonder rif te raken. Het is een prachtige race, je vaart op topniveau, met topzeilers. Ik ben er niet een slechtere navigator en zeiler van geworden, maar een betere.

'Mijn vrouw zei: now you have some unfinished business. Mijn zoontje was boos toen ik thuiskwam. Hij moest aan zijn vriendjes uitleggen hoe het zat met papa en dat rif. Toen een vriendje een spreekbeurt hield over mij en uitlegde waarom het goed was dat ik mijn fout toegaf, veranderde dat.'

Heb je sindsdien zaken in je leven veranderd?

'Ik maak de momenten met de mensen om mij heen specialer. Een testament hoeft niet voor de Ocean Race en ik heb er nog steeds geen. Misschien is het wel een goed idee. Ik ben niet banger om op zee te gaan, wel iets voorzichtiger. Maar voor dat soort doemgedachten als een testament ben ik te naïef.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.