De wedloop naar de magische grens van 2 uur

Het geldt als het grootste avontuur binnen de atletiek: de marathon lopen in minder dan twee uur. Mogelijk gebeurt het al in 2017. Een wedloop tussen sportmerken en wetenschappers tekent zich af.

Lelisa Desisa komt over de finish van de 119e marathon van Boston (2015).Beeld epa

Zal het dit jaar al iemand gaan lukken, 42 kilometer en 195 meter afleggen in een verzengende looppas met een gemiddelde snelheid van ruwweg 21,1 kilometer per uur? Wie dat weet vol te houden, komt uit op 1 uur, 59 minuten en 59 seconden en dan zal het grote zwarte beest voor de allerbeste langeafstandslopers zijn getemd: een marathon in minder dan twee uur.

Het geldt sinds enkele jaren als de belangrijkste te nemen barrière in de atletiekwereld, maar het lijkt intussen de pure sportprestatie, geleverd in een onderling gevecht, ontstegen. Het is de eerste beklimming van de Mount Everest, het is het betreden van de Zuidpool voordat er een ander was.

Het is een wedloop tussen 's werelds grootste sportmerken geworden. Vorige maand kwam naar buiten dat Nike al enkele jaren werkt aan het project Breaking2: deze lente wil de multinational een recordpoging wagen met drie atleten, de Ethiopiër Lelisa Desisa (26), Zersenay Tadese (34) uit Eritrea en olympisch kampioen Eliud Kipchoge (32) uit Kenia.

Nog geen week later berichtte The Wall Street Journal dat ook Adidas met een gelijksoortige poging bezig is. Namen en racedatum ontbreken nog, maar er is genoeg kwaliteit aan lange duur in huis. Het merk sponsort de voormalige recordhouders Wilson Kipsang en Patrick Makau en de bezitter van de huidige snelste tijd, de Keniaan Dennis Kimetto. Hij liep in 2014 in Berlijn 2.02.57. Daar moet dan nog iets meer dan 4 seconden per kilometer vanaf.

Dat het om meer gaat dan alleen de sport, blijkt wel uit het feit dat in beide projecten de remmende voorwaarden voor een record in een reguliere marathon worden genegeerd. Wie zegt dat start en finish dicht bij elkaar moeten liggen? Wie schrijft voor dat het aantal tempomakers beperkt moet zijn? Die vermaledijde twee uur moet eraan, een fraaier uithangbord voor het merk en de bijbehorende producten - niet alleen de schoenen - waarmee de horde wordt geslecht is nauwelijks denkbaar. Wat het allemaal mag kosten, is tot dusver niet vrijgegeven.

Op tal van fronten zou nog winst te behalen zijn. Het parcours moet het liefst zo weinig mogelijk bochten en hoogteverschillen bevatten - al is heuvelaf op het laatste gedeelte wel aanlokkelijk - en beschutting bieden tegen wind, tenzij er gedeelten zijn waar de bries in de rug blaast.

Wetenschappers buigen zich over specifiekere training. Is het bijvoorbeeld mogelijk de passen nog gelijkmatiger te houden? Daarmee valt nog wat energie uit te sparen. Kan de voeding effectiever? Hoe voorkom je dat de maag protesteert als je te veel suikers binnenkrijgt?

Er is aandacht voor het schoeisel. De reglementen van de Internationale Atletiek Federatie IAAF schrijven voor dat de constructie atleten geen oneerlijk voordeel mag bieden, maar de vraag is of Nike en Adidas zich daaraan gebonden achten, nu ze de voorwaarden voor officieel erkende records toch al opzij zetten.

Nike selecteerde de voornoemde drie lopers nadat ze achttien kandidaten een afstand van 2 mijl op marathontempo hadden laten afleggen, gevolgd door een ronde van 400 meter op een zo hoog mogelijke snelheid. Kipchoges snelste tijd op de marathon is 2.03.05, de halve liep hij al eens in 59.25. Desisa zette op zijn allereerste marathon een tijd van 2.04.45 neer. Hij won twee keer in Boston, ook in 2013, toen daar een bom ontplofte. De keuze voor Tadese is opmerkelijk. Hij heeft weliswaar het wereldrecord op de halve marathon (58.23), maar op de hele afstand stokte het bij een vergeleken met de toppers schamele 2.10.45.

De berichtgeving over de aanstaande pogingen leidden wel tot enig chagrijn bij de initiatiefnemers van een al langer bestaand project, Sub2hrs, het gezamenlijk geesteskind van Yannis Pitsiladis, wetenschapper in sport en oefening aan de Universiteit van Brighton in Groot-Brittannië en anti-dopingexpert in het Internationaal Olympisch Comité, en de Nederlandse atletenmanager Jos Hermens.

Op tal van fronten zou nog winst te behalen zijn. Het parcours moet het liefst zo weinig mogelijk bochten en hoogteverschillen bevatten.Beeld epa
De ontwikkeling van het wereldrecord sinds 1896.Beeld Volkskrant

Zij claimen de eersten te zijn die serieus werk hebben gemaakt van een allesomvattende poging de marathon onder de twee uur te laten lopen. De kiem voor het project werd begin 2014 gelegd. Als streefjaar voor het bereiken van het doel werd 2019 genoemd. De Ethiopiër Kenenisa Bekele, meervoudig wereld- en olympisch kampioen op de 10 duizend meter, zou de recordtijd moeten lopen. Met 2.03.03 bleef hij dit jaar op de marathon in Berlijn slechts 6 seconden verwijderd van het wereldrecord.

In een eerste reactie op Breaking2 liet Pitsiladis weten teleurgesteld te zijn. Herhaalde pogingen om subsidie bij Nike los te krijgen, waren op niets uitgelopen. Sub2hrs is er tot dusver nauwelijks in geslaagd andere sponsors aan te trekken. Waar gemikt werd op een budget van 26 miljoen euro, is nog niet meer dan 2 miljoen binnengehaald.

Later verwelkomde Pitsiladis toch maar het initiatief van het merk en eindigde met een uitdaging: 'See you on the finish line.' En passant wees hij nog op de strenge anti-dopingregels binnen zijn project. Samen met wetenschappers werkt Sub2hrs aan de inzet van gentechnologie bij het controleren van de bloedwaarden. Daarmee zou geen enkele twijfel meer kunnen bestaan over misbruik.

Hermens kan zich wel iets voorstellen bij de frustratie van Pitsiladis. 'Ik ben zelf ook een aantal keren bij Nike geweest. Het is mij ook niet gelukt. Grote bedrijven willen nu eenmaal liever zelf een ei leggen. Maar ik til er wat minder zwaar aan. Ik zal niet jaloers zijn als een ander eerder blijkt te zijn. De weg er naartoe is misschien nog wel boeiender dan het uiteindelijke doel.'

Hermens was niet verrast over het initiatief van Nike. Eliud Kipchoge zit in zijn stal. Hij is zelfs op de hoogte van een niet onbelangrijke uitvinding van Nike: 'Ik weet dat er een revolutionaire schoen is ontwikkeld. Maar ik heb moeten beloven daar verder nog niks over te zeggen.' Hermens betwijfelt wel of Nike al sinds 2014 bezig is, zoals het bedrijf beweert. Hij sluit niet uit dat Adidas zelfs pas is begonnen, nadat het merk lucht kreeg van de poging door de aartsrivaal.

Gelooft hij dat de ban nog dit jaar wordt gebroken? Volgens Hermens zijn er nog wel minuten te winnen. Sub2hrs experimenteert met sportdrank waarbij suikers zijn ingekapseld door een coating. Daardoor zouden ze sneller door de maag glijden en in het darmstelsel belanden. '6 procent suiker geldt nu zo'n beetje als het maximum. Wij gaan het nu proberen met 18 procent.' Bekele gebruikte een drank met 14 procent suiker toen hij dit jaar in Berlijn bijna het wereldrecord verbeterde.

Een betere begeleiding en training van de atleten in Kenia en Ethiopië zal zeker winst opleveren. Hermens: 'Het staat daar natuurlijk niet stil, maar het komt er nog steeds op neer dat er vooral op gevoel wordt gelopen. Dat kan beter.'

Hij heeft ook nog een idee over een parcours. Pitsiladis heeft al onderzocht of een poging bij de Dode Zee in Israël mogelijk is, 492 meter onder zeeniveau, in een zuurstofrijk en stuifmeelarm klimaat. Hermens zelf opperde al eerder de Afsluitdijk, onder voorwaarde dat er een stevige zuidwester staat. Recenter is zijn idee van een overdekte poging, in de bloemenveiling van Aalsmeer, met een oppervlakte va 990 duizend vierkante meter in oppervlakte een van de grootste gebouwen ter wereld. 'Dat zou prachtig zijn. Maar dan moet je wel atleten hebben die niet kampen met een pollenallergie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden