profiel Jan Ullrich

De voormalige wielerheld Jan Ullrich is opgenomen in een verslavingskliniek. Hoe is hij zo afgegleden?

De voormalige topwielrenner Jan Ullrich is opgenomen in een verslavingskliniek nadat hij vrijdag in Frankfurt gearresteerd werd na een conflict met een prostituee. Hoe heeft het Duitse talent zo kunnen afglijden?

Voormalig topwielrenner Jan Ullrich. Beeld EPA

‘Op het dieptepunt’, luidt zondag de kop boven een verhaal in Welt am Sonntag. In vier pagina's schetst de Duitse krant een ontluisterend beeld van de vrije val van Jan Ullrich. Het is volgens de auteurs nog maar de vraag of aan die val een eind is gekomen, ook al verblijft de ex-Tourwinnaar en olympisch kampioen sinds zaterdag in een kliniek om van zijn alcohol- en drugsverslaving af te komen.

Ullrich neemt weer de voorpagina’s van de Duitse kranten in beslag, net als 21 jaar geleden. Hij gold destijds nog als een getalenteerd wielrenner, die met de besten omhoog klom en als eerste en enige Duitser de Tour de France op zijn naam schreef. Niet als een aan alcohol en drugs verslaafde ruziezoeker die om de haverklap met justitie in aanraking komt.

Prostituee

Afgelopen vrijdag, rond zes uur ’s ochtends, vallen agenten vijfsterrenhotel Villa Kennedy in Frankfurt binnen. Het personeel heeft er ’s nachts een vrouw in paniek over de gang horen lopen. Tegen de politie zal deze escortdame verklaren dat de man die haar had geboekt haar heeft willen wurgen. Het was haar zelfs even zwart voor de ogen geworden, meldt justitie in Frankfurt.

Niet veel later lichten agenten Jan Ullrich (44) van zijn bed. Op zijn kamer treffen ze wit poeder aan, vermoedelijk cocaïne of amfetamine. De verdenking van poging tot doodslag en het toebrengen van ernstig lichamelijk letsel hangt in de lucht, al laat de politie hem nog diezelfde dag vrij. Het Openbaar Ministerie denkt na het verhoor van de prostituee niet meer aan een poging tot doodslag, eerder aan een uit de hand gelopen ruzie. Met een ziekenwagen wordt Ullrich naar een psychiatrische kliniek gebracht, en zaterdag naar een verslavingskliniek..

Het dieptepunt is bereikt, stellen Duitse kranten vast. Een ex-wielrenner op bed, in een kamer vol verdovende middelen en een escort naast zich – de situatie doet denken aan die van Frank Vandenbroucke. Ook het voormalige Belgische wonderkind raakte verslaafd na zijn carrière op de fiets, ook hij maakte brokken in het verkeer en belandde in een kliniek. Alleen kon Vandenbroucke zijn nacht met de prostituee niet meer navertellen. Hij stierf op zijn hotelkamer in Senegal, door longembolie.

Groot talent

Opgeleid volgens het Oost-Duitse sportsysteem, tekent Ullrich in 1995 een profcontract bij het Duitse Team Telekom. Hij geldt als een groot talent. Een jaar later wordt hij al tweede in de Tour de France, het jaar erop staat hij op de hoogste trede van het podium van de belangrijkste wielerkoers. Duitsland aanbidt zijn nieuwe held, maar als Ullrich wordt ontmaskerd als klant van de Spaanse dopingarts Fuentes verdwijnt hij schielijk van het toneel. Hij wordt uit de Tour van 2006 gezet en stopt een jaar later met wielrennen.

Door zijn abrupte vertrek uit de sport is een vangnet weggevallen. Als Telekom-renner kon hij op trainingskampen al flink doordrinken, zonder de topsport verliest hij zijn remmingen. De drank en drugs krijgen de overhand, hij slikt slaappillen om zijn adhd te onderdrukken en lijdt aan achtervolgingswanen.

In Welt am Sonntag vertelt een vriend, voormalig ijshockeyer Stefan Blöcher, dat Ullrich geregeld met een van zijn vuurwapens op de televisie schiet als er iemand op het scherm is door wie hij achtervolgd denkt te worden. ‘Hij laat twee, drie nieuwe tv’s per week kopen’, zegt Blöcher. Ullrichs buurman op Mallorca, acteur/regisseur Til Schweiger, zegt tegen Bild die verhalen te kennen.

De boulevardkrant spreekt Ullrich afgelopen donderdag nog, kort voordat hij vanuit zijn huis in Mallorca het vliegtuig naar Frankfurt neemt. Daar zou hij zich laten opnemen om van zijn drugs- en alcoholverslaving af te komen. ‘Ik heb er een goed gevoel over. Dit wordt mijn nieuwe start’, vertelt hij.

Het alcoholprobleem zit diep bij Ullrich. Hij veroorzaakt tot twee keer toe een auto-ongeluk, de laatste keer (in 2014) vallen er twee gewonden. Als hij in september in een privékliniek in München aan zijn knie wordt geopereerd, is Ullrichs kamer al snel bezaaid met lege wiskyflessen en volle asbakken. In Welt am Sonntag vertelt Blöcher hoe Ullrich ooit naar het vliegveld van Mallorca was gereden om zijn vrouw Sara en drie zoons op te halen. Als hij de deur opendoet, valt hij dronken uit zijn auto.

Sara verlaat hem in maart, zijn drie zoons ziet hij met Pasen voor het laatst. Ullrich beschrijft de scheiding in Bild als de katalysator van zijn misdragingen. Vorige week vrijdag gaat hij op Mallorca ook al in de fout als hij de tuin van buurman Schweiger binnenloopt en ruzie zoekt met een van diens gasten. Volgens Bild zwaait hij met een bezemsteel, Welt am Sonntag houdt het op een luchtdrukpistool. Het levert Ullrich een nacht in de cel op.

Ullrich heeft hulp nodig, zegt Schweiger. ‘Ik hoop dat hij vanuit de gevangenis rechtstreeks naar een kliniek gaat, en weer de mens wordt die hij werkelijk is. Een goedhartige, sympathieke, vrijgevige persoon die zijn kinderen aanbidt en zijn vrouw ook.’

Vrienden van Ullrich, onder wie zijn vroegere ploegleider Rudy Pevenage, smeekten hem maanden geleden al om zich op te laten nemen in een kliniek. Hij luisterde niet, zei Pevenage zaterdag tegen het Belgische Radio 1. ‘De meeste vrienden stuurde hij weg toen ze op bezoek kwamen. En de slechte vrienden met wie hij in contact gekomen is, zijn gebleven. Het is een heel triest verhaal.’

'Ullrich kon maar moeilijk omgaan met de vrijheden en verlokkingen van het moderne Westen'

‘Jan Ullrich is altijd een geval apart geweest, ook tijdens zijn profcarrière’ zegt oud-profwielrenner en schrijver Peter Winnen (60) over de gevallen Duitser. ‘Dan reed hij weer een auto in de prak nadat hij dronken uit de disco was komen waggelen. Hij is altijd wel labiel geweest.’

Volgens Winnen hangen Ullrich’s ontsporingen ook samen met de specifieke wielergeneratie – actief in de jaren negentig – waar de Duitser toe behoorde. Die generatie beschouwde doping als de normaalste zaak van de wereld en investeerde nauwelijks in een leven na het wielrennen.

‘Sommige generaties brachten dankzij doping nogal wat verslaafden voort. Vroeger ging het vooral om amfetamine. Daar bleven wielrenners ook na hun carrière verslaafd aan. Ik ben een wielrenner van de jaren tachtig en ken nogal wat oud-collega’s die ook na hun carrière middelen bleven gebruiken en slecht eindigden.

Gezonde basis

‘Waar dat mee te maken heeft? Met een gebrek aan moraal soms, een gebrek aan aandacht, het missen van een gezonde basis. Bij zo’n Ullrich speelt wellicht ook zijn Oost-Duitse achtergrond mee. Hij kon maar moeilijk omgaan met de vrijheden en verlokkingen van het moderne Westen.

‘Wat ook wel bijzonder is: vroeger pleegden heel veel wielrenners zelfmoord na hun carrière. Je moet dan opeens op een hele andere manier gaan leven, zonder wielrennen, en dat valt vaak niet mee. Van mijn generatie valt ook het hoge aantal echtscheidingen op. Het thuisleven was moeilijk te behappen voor ze.

‘Topsport is in dat opzicht een heel makkelijk bestaan. Je weet wat er van je verwacht wordt: succes genereren. Het is hard maar makkelijk. Als dat er niet meer is, en je bent niet voorbereid op een leven na de sport, dan moet je opeens het wiel opnieuw uitvinden.’

Zwart gat

Huidige wielergeneraties zijn zich volgens Winnen beter bewust van de valkuilen van het profbestaan. Niet zelden hebben ze al voor het einde van hun sportcarrière een opleiding afgerond.

‘Deze generatie is behoorlijk goed opgeleid. Dankzij instellingen als de Johan Cruyff Academy, waar ze sport en onderwijs kunnen combineren, wordt voorkomen dat ze later in een zwart gat vallen.’

Hassan Bahara

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.