Eddy Merckx in de Tour de France, 1969.

Tour de France Eddy Merckx

De vloek van Merckx’ erfenis: wie in België een beetje kan fietsen voelt al snel de druk van de grote meester

Eddy Merckx in de Tour de France, 1969.

In 1969 boekt Eddy Merckx zijn eerste van vijf Tourzeges. De legende is geboren. Nog altijd is zijn palmares de norm in België. Wie in de jeugd een beetje kan fietsen, is al snel de ‘nieuwe Merckx’. En rij dan maar eens onder die druk vandaan.

Fier kijkt hij in de lens, ­Remco Evenepoel. Het is 29 juli 2018, een mooie ­zomerdag, en het grootste Belgische wieler­talent sinds tijden heeft een profcontract getekend bij Hagens BermanAxeon, de Amerikaanse ploeg van Axel Merckx.

Voor de publiciteitsfoto heeft Merckx zijn vader opgetrommeld, vijfvoudig Tourwinnaar en wielerlegende Eddy. Die laat die middag fijntjes optekenen dat Evenepoel ‘misschien wel beter is dan ik’. De koppen in de Belgische kranten ­laten zich raden, de volgende dag: ‘de nieuwe Eddy Merckx’ is in aantocht!’

Eddy Merckx is in België wat Johan Cruijff in Nederland is: een legende, met dit verschil dat Merckx nog in leven is. Dit weekeinde is de Tourstart in Brussel één groot eerbetoon aan de man die vijftig jaar geleden de eerste van zijn vijf Tours won. Merckx won ook vijf keer de Giro, werd wereldkampioen bij zowel profs als amateurs, schreef zo ongeveer alle belangrijke klassiekers op zijn naam en verbeterde in 1972 het werelduurrecord. ‘De Kannibaal’ stopte in 1978. Hij liet een grote leegte achter.

Hunkering naar succes

Die leegte moest worden opgevuld. Elke renner die nadien in zijn vroege profjaren ook maar een fractie van het talent van Merckx leek beschikken, werd uitgroepen tot ‘de nieuwe Eddy Merckx’. Met velen liep het slecht af. Niet voor niets smeekte Edwig Van Hooijdonck, nadat hij in 1989 op 22-jarige leeftijd de Ronde van Vlaanderen had gewonnen: ‘Alstublieft, noem mij niet de nieuwe Merckx’.

De hunkering naar nieuw Belgisch wielersucces is volgens Rik van Walleghem, voormalig wielerverslaggever, ex-hoofdredacteur van Het Nieuwsblad en tot 2016 directeur Centrum van de Ronde van Vlaanderen, terug te voeren op de heerschappij van Belgische renners in de Ronde van Frankrijk tot aan de Tweede Wereldoorlog; ongeveer één op de drie edities werd vanaf 1903 door een Belg gewonnen. ‘Toen heeft het idee postgevat dat de Tour ons territorium was. Die gele trui, die was van ons. We hadden er recht op.’

Droogte

Na de oorlog trad de grote droogte in. Ereplaatsen waren er nog wel voor ­Belgen in de Tour, maar ze stonden niet meer op het hoogste schavot. Totdat Merckx in 1969 aan zijn zegereeks begon. Het voelde direct vertrouwd, zegt Van Walleghem. ‘Een bijna messiaans gevoel, iets van verlossing. Zo van: voilà, we zijn weer vertrokken.’

Als Van Walleghem eerlijk is, heeft hij zich als wielerverslaggever ook bezondigd aan het veel te vroeg ophemelen van aanstormende talenten. ‘Je werkelijkheid wordt echt vertekend door dat verwachtingspatroon.’ Hij vertelt over Fons De Wolf, die niet lang nadat Merckx was gestopt, twee klassiekers won. ‘Dan denk je automatisch: het gaat weer ­beginnen’

‘Mooie Fons’ werd ‘Nieuwe Merckx’

Een café in Sint-Truiden, op een zonnige woensdagmiddag. Fons De Wolf kijkt uit over de Grote Markt. Hij was nog maar net prof toen hij Milaan-San Remo en de Ronde van Lombardije won. De Wolf zag er stijlvol uit, zowel op en naast de fiets. Het duurde dan ook niet lang of ‘Mooie Fons’ werd tot ‘de Nieuwe Merckx’ gebombardeerd, samen met zijn generatiegenoot Daniel Willems.

Na een slok van zijn Duvel zegt hij: ‘Het is een eer natuurlijk, als zoiets over je gezegd wordt. Het streelt uw ego. Maar ik wist ook dat het nergens op ­gebaseerd was. Merckx is God, ik was maar een klein coureurke. Bovendien: ik wist ook heel goed wat ik niet kon. In de koers moet u een klootzak durven zijn. Dat was ik niet.’

Ook miste hij de bewijsdrang die hoort bij een winnaar. ‘Merckx kon zich heel lang focussen op één doel. Mij lukte dat niet. Neem zo’n Tour de France. Elke dag met dezelfde mensen op stap, slecht eten en slapen in van die kut-hotels met douche op de gang. Verschrikkelijk vond ik dat.’

Zee-egel

Na de veelbelovende start van zijn ­carrière, won De Wolf nooit meer een monument. Een trap in een zee-egel, in 1981 tijdens een promotietripje in Guadeloupe, betekende indirect het einde van zijn carrière. Er nestelde zich een wormpje in zijn lichaam, dat de verhouding rode en witte bloedlichaampjes verstoorde. Hoe harder hij ging trainen, hoe slechter het ging. Totdat het genoeg was geweest. Vanaf 1985 werkte hij onder meer als vertegenwoordiger in carrosserie-onderdelen, begrafenisondernemer en gastheer in een casino.

Dat hij ongewild te maken kregen met de erfenis van Merckx heeft hem nooit in de war gebracht, zegt De Wolf die nu receptionist is in een hotel in Brugge. ‘Het gaf mij goede pers. Daar was ik dankbaar voor.’ Maar hij ging er niet aan onderdoor. Hij tikt met zijn wijsvinger op zijn slaap. ‘Hier zat het wel goed bij mij.’

Bij zijn generatiegenoot Daniel ­Willems niet. Hij bezweek wél onder het gewicht dat hij door het predicaat ‘de nieuwe Merckx’ op zijn schouders mee torste. De Wolf: ‘Dat heeft hij me naderhand zelf verteld.’

Roemloos einde

Willems was 23 jaar toen hij zegevierde in de Brabantse Pijl en de Scheldeprijs. In de Tour van 1981 en 1982 won hij twee ritten. In plaats van zijn erelijst uit te breiden, raakte hij in de daaropvolgende jaren op het tweede plan. Na een roemloos einde ging hij werken in de verzekeringen. In 2016 werd Willems dood aangetroffen in zijn appartement in Herentals. De Wolf was erbij, op zijn uitvaart. ‘Hij was mentaal niet tegen druk bestand.’

Hetzelfde gold, een decennium later, ook voor Frank Vandenbroucke, Belgisch kampioen bij de beloften en winnaar van Gent-Wevelgem en Luik-Bastenaken-Luik. Volgens De Wolf kwam Vandenbroucke van alle nieuwe Eddy Merckxen nog het dichtste in de buurt van de grote meester zelf. ‘Maar hij was mentaal zo broos dat hij de verkeerde mensen om zich heen verzamelde.’

Vandenbroucke raakte in psychische problemen en werd in 2009 levenloos gevonden in een hotelkamer in Senegal, nadat hij de nacht had doorgebracht met een prostituee.

Veel druk

Jurgen Van Goolen won in 2000 als ­tiener Luik-Bastenaken-Luik voor­ beloften en werd twee keer Belgisch kampioen tijdrijden. Met veel bombarie maakte hij in 2002 zijn entree in het peloton. Velen zagen in hem een toekomstig Tourwinnaar.

Vanuit Spanje, waarnaartoe Van ­Goolen tien jaar geleden emigreerde en waar hij nu vanuit de badplaats Calpe fietsclinics organiseert, zegt hij over de vergelijking met Merckx: ‘In de jeugd vatte ik het nog op als een compliment, ik kreeg er vertrouwen van. Bij de profs gebeurde het tegenovergestelde. Het zorgde voor veel te veel druk.’

Verder dan een zestiende plaats in de Vuelta zou hij nooit komen. Achteraf, zegt hij, zou hij baat hebben ­gehad bij een mentaal begeleider. ‘Ik kwam uit een gewoon gezin en had nog niets meegemaakt voordat ik in het harde wielermilieu terecht kwam. Ik begon te twijfelen, verloor het plezier en op mijn 25ste was het eigenlijk al game-over.’

Na zijn carrière, verlost van de druk, werd Van Goolen wereldkampioen Gran Fondo, een wedstrijd onder recreanten.

Navelstaren

Al jaren ontbeert België een ronderenner. Ook onder de 21 Belgen die zaterdag van start gaan in de 106de editie van de Tour de France zal geen nieuwe Eddy Merckx zitten. Hem ­evenaren is simpelweg onmogelijk, stelt Van Goolen; vooral omdat Merckx zijn vijf Tourzeges in een ander tijdsgewricht behaalde. ‘In het huidige wielrennen is de top veel breder en het niveau veel hoger.’

‘Eddy Merckx was in feite drie renners ineen’, stelt Fons De Wolf. ‘Hij reed klassiekers, grote rondes en verbeterde het werelduurrecord. Dat kan nu niet meer. De huidige kampioenen werken specifiek toe naar één of twee grote rondes per jaar.’

Wil België ooit kans maken op een zege in de Tour, dan moeten de verantwoordelijken in het Belgische wielrennen stoppen met navelstaren, meent Rik van Walleghem. ‘We selecteren talenten nog altijd met het oog op die paar Belgische kasseiklassiekers in het voorjaar, die allemaal op elkaar lijken. Zo krijgen we nooit meer een ronderenner van het kaliber Merckx.’

‘De kannibaal van Schepdaal’

Alle hoop is nu gericht op Remco ­Evenepoel, een 19-jarige alleskunner die vorig jaar op het WK in Innsbruck bij de junioren op indrukwekkende wijze wereldkampioen werd. Na een val dichtte hij hoogstpersoonlijk het gat met het­ ­peloton om vervolgens solo naar de streep te rijden. Daar stapte hij van zijn fiets en tilde die over de finishlijn.

Evenepoel sloeg de beloftencategorie over en werd dit jaar meteen prof bij Quick-Step. Voor de Tour de France is hij te jong bevonden, al kreeg hij afgelopen week tijdens een persconferentie voor kinderen wel een vraag over zijn deelname. Of hij het in de Tour ooit even goed wil doen als Eddy Merckx, wilde een kind weten. ‘Tuurlijk, heel graag. Maar dat wordt moeilijk, denk ik. Het wielrennen is zó veranderd’, zei Evenepoel die zijn bijnaam wel ontleent aan Merckx: ‘De Kannibaal van Schepdaal.’

Van Walleghem houdt zijn hart vast. ‘Daar begint het weer hè. Als prof begin je op nul. Dat is gewoon zo. Je moet leren omgaan met uitputting, kritiek, tegenslagen. Maar de buitenwacht ziet dat niet. Ik hoop maar dat die arme jongen niet wordt overdonderd door alle aandacht. Anders loopt ook dit verhaal weer slecht af.’ 

De Tour gaat weer van start

Rob Gollin begint zaterdag aan het heftigste evenement dat een sportverslaggever kan verslaan: de Tour de France. Gedurende 21 dagen maakt hij bijna net zoveel pieken en dalen mee als de renners. Hier vertelt hij hoe hij te werk gaat en hoe hij het ervaart.

De etappes, de hoogteverschillen: alles over de Tour de France 2019 overzichtelijk op een rij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden