Columnpaul onkenhout

De trainer als bliksemafleider en offerlam

null Beeld
Paul Onkenhout

Marco van Basten, zelf min of meer mislukt in het vak, vroeg zich in het praatprogramma Rondo op Ziggo Sport af wat een goede trainer is. Hij herhaalde zijn vraag een paar keer. Hij wist het echt niet.

De onwetendheid van Van Basten was zelfs zo groot dat hij ervoor pleitte om studenten aan de slag te laten gaan met dit onderwerp. Want, zei hij, er komt tegenwoordig nogal wat bij kijken.

Meteen zag ik het weer voor me, die gepijnigde blik van trainer Van Basten na een teleurstellend resultaat en de niet te onderdrukken ergernis over zijn eigen machteloosheid. Hij kon niet tegen verliezen, zei hij in Rondo. Het zat hem in de weg, hij sliep er slecht door.

De vraag was eigenlijk waar een club op moet letten als naar een trainer wordt gezocht. Jan van Halst, Ronald Waterreus en Aad de Mos zaten ook aan tafel. Zij hadden minder twijfels en noemden gaandeweg het gesprek de eigenschappen waaraan een trainer tegenwoordig moet voldoen.

Samenvattend: een trainer moet dus ook na een nederlaag lekker kunnen slapen, communicatief sterk zijn, leiding kunnen geven aan een grote staf, tactisch onderlegd zijn, pedagogische kwaliteiten hebben, om kunnen gaan met media en sponsors en in staat zijn om data te vertalen naar trainingsvormen en spelsystemen.

Hij moet ook een flexibel karakter hebben, zei Van Halst, wat er volgens hem op neer kwam dat hij ‘dictatoriaal leiderschap’ moet kunnen afwisselen met ‘dienend leiderschap’. Kortom, een hell of a job (Van Halst). Nee, dan denk je inderdaad niet meteen aan Wesley Sneijder, met alle respect verder.

Waar ze het aan tafel ook over eens waren, is dat het vak ‘extreem’ (Waterreus) anders is geworden. Trainer in ruste De Mos wees op de toename van mediabelangstelling en financiële belangen en stelde vast dat het verwachtingspatroon enorm is gestegen.

De trainer is steeds minder te benijden. In zijn boek Betaald voetbal in Nederland – geschiedenis van een turbulente sport, eerder dit jaar verschenen, schrijft historicus Gerrit Valk dat trainers steeds vaker kop-van-jut zijn. Die ontwikkeling begon eind jaren zeventig al. ‘Bij tegenvallende resultaten werden zij afgedankt en werkte hun ontslag als ideale bliksemafleider voor clubleidingen, die daarmee de supporterstoorn hoopten te ontlopen.’

Ook in een interview in NRC Handelsblad met Kees van Wonderen, de veelgeprezen trainer van Go Ahead Eagles, ging het deze week over opportunisme en de trainer als (makkelijk) slachtoffer. De aanleiding voor het interview was ongewoon. Van Wonderen had contact gezocht met de krant nadat een hoogleraar publieke instituties ervoor had gepleit om falende ministers en leden van het OMT te vervangen, ‘net zoals de coach vertrekt van een voetbalclub die maar blijft verliezen’.

De vergelijking was Van Wonderen in het verkeerde keelgat geschoten. Hij zag parallellen met zijn eigen wereld, vanwege het vingerwijzen en het zoeken naar een schuldige. ‘Dat zie je ook in het voetbal. Tegenvallende resultaten? Vroeg of laat moet iemand daarvoor boeten. Meestal wij, de trainers. Wij zijn dan de kwade genius.’

Het pleidooi van Van Wonderen voor begrip, geduld en mededogen stond als een huis, maar kwam tegelijkertijd wat naïef over. Het opportunisme en het ongeduld in het voetbal zijn toegenomen, evenals de (verbale) agressie. Trainers doen er verstandig aan om nooit van hun leven op Twitter te kijken, maar zolang in het voetbal resultaten allesbepalend zijn, zijn zij degenen die moeten boeten. Wie moet er anders worden opgeofferd?

Ver in de vorige eeuw zei bovengenoemde De Mos al dat er in het leven twee zekerheden bestaan: iedereen gaat dood en een trainer wordt ontslagen. De Mos zegt wel vaker wat, maar hier is nog steeds niets tegen in te brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden