De teloorgang van Femke Heemskerk

Wat is er met de schitterende zwemtechniek van Femke Heemskerk gebeurd? De wereld van de internationale coaches vroeg het zich maandag af, toen de Nederlandse crawlspecialiste in de vijfde en laatste serie door het water zwoegde en ploegde. Ze ging als vijftiende en voorlaatste door naar de halve finales die vannacht (Nederlandse tijd) haar eindstation waren. Ze zwom maandagnacht 1.57,82, het was de langzaamste tijd in haar halve finale.

Femke Heemskerk tijdens de series 200m vrije slag in het Olympics Aquatics Stadium tijdens de Olympische Spelen in Rio. Beeld anp
Femke Heemskerk tijdens de series 200m vrije slag in het Olympics Aquatics Stadium tijdens de Olympische Spelen in Rio.Beeld anp

Met een merkwaardig soort opluchting zei Heemskerk maandag dat ze 'een rondje verder' was, met de ondertoon van dat er nu even niet gezeurd moest worden. Het was niet best, dat had ze zelf ook wel gemerkt, in de baan naast de Zweedse krachtpatser Sarah Sjostrom. Maar of de vragensteller er liever niet op door wilde gaan.

Teammanager Aad van Groningen duwde haar na 66 seconden spreektijd richting het uitzwemmen en de massage. Zijn gezichtsuitdrukking sprak boekdelen. Met Femke Heemskerk komt het deze Olympische Spelen niet meer goed. In het hoofd verdwaald, net als vorig jaar bij de WK in Kazan, toen ze eigener beweging van 'demonen' sprak. Het techniekboek thuisgelaten. Ook dat nog.

Heemskerk had in de handen van Marcel Wouda de mooiste zwemtechniek van Nederland opgebouwd. Het was een 'glijslag' die haar op de eerste 100 meter van de 200 vrij moeiteloos voortstuwde. Daarna zette ze dan extra energie in, om op de laatste baan toch vaak net even tekort te komen op een eeuwige plaaggeest als Federica Pellegrini.

Mentale kwetsbaarheid

In mei in Londen greep die Italiaanse met drie snelle halen Heemskerk nog de Europese 200-titel af. Daar was spaarzaam te zien dat de Nederlandse recordhoudster in haar ene jaar met de Franse coach Philippe Lucas, een drilsergeant, vooral meters had gemaakt en de techniek had verwaarloosd. Bij de Swim Cup een maand eerder waren die technische tekortkomingen nog nadrukkelijker en kreeg ze, met Franse instemming, via het internet en de telefoon bijsturing van de man die haar vorig jaar had laten vallen: Marcel Wouda.

Hij, het zorgende type met enorm verantwoordelijkheidsgevoel, kon Heemskerk onvoldoende ondersteuning bieden en koos na de zomer van 2015 voor zijn klus in het openwater, met de olympische troef Ferry Weertman. Noodgedwongen week Heemskerk voor de tweede maal in haar loopbaan uit naar Frankrijk.

Zij trainde er al tussen 2010 en 2012, bij de topclub in Marseille, onder Romain Barnier en James Gibson. Die kregen haar niet in topvorm voor de Spelen van Londen. Ze werd zelfs teruggetrokken voor haar voorkeursnummer, de 200 vrij. Drie jaar Eindhoven deden Heemskerk goed, zeker in technisch opzicht. Ze zwom in 2015 Nederlandse records op de 100 en 200 meter vrije slag, 52,69 en 1.54,68, maar bij de grote test, de voorbije zomer bij de WK in Kazan, bleek opnieuw haar mentale kwetsbaarheid.

Femke Heemskerk. Beeld reuters
Femke Heemskerk.Beeld reuters

Gebrekkig zelfvertrouwen

Daar was hard aan gewerkt, door sportpsychologen en zelfs door een psychiater in dienst van NOC*NSF. Heemskerk sprak van 'wagonnetjes' die ze weer op een rij had. Maar toen die bij de WK, twee dagen na een sterk estafetteoptreden, ontspoorden, viel ze terug in haar oude patroon van wankelmoedigheid en gebrekkig zelfvertrouwen. Alles draaide om stabiliteit, niet het hoofd verliezen op grote momenten. Ze kon het niet, zeker niet in Kazan.

Ook dat mislukte proces zat Wouda destijds zeer dwars. Hij had er in zijn eigen ogen alles aan gedaan om het technisch talent van Heemskerk te harden voor de momenten dat het buigen of barsten is. De laatste meters van een grote wedstrijd, het verblijf in de wachtkamer van zo'n toernooi, het omgaan met verwachtingen. Heemskerk stond in 2015 eerste op de wereldranglijst van de 100 en 200 meter.

Het jaar in Frankrijk moest haar harden qua inhoud. De EK in Londen boden aanknopingspunten van vorderende vorm. In Rio de Janeiro, waar ze verscheen zonder een gezamenlijk trainingskamp, was Heemskerk zaterdag al bij de series van de 4 x 100 meter vrije slag al aangeslagen. Ze kon nauwelijks snelheid produceren. De estafettefinale, anderhalve seconde boven haar toptijd van vorig jaar, en aansluitend haar eerste optreden op de 200 vrij (precies 3 seconden boven haar PR) bevestigden de indruk dat ook haar derde Spelen Heemskerk (28) geen persoonlijke triomf gaan opleveren.

'Om dit nog eens vier jaar te doen, nou nee'

Ze waren wat uit elkaar gegroeid, weer een team geworden, maar een medaille zat er niet in. Einde van een tijdperk voor de golden girls van de 4 x 100 meter vrije slag. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden