Reportage Schaken

De schaakgrootmeesters hebben aan een half oog genoeg

Bij de potjes schaak met liefhebbers, ter promotie van het Tata Steel Chess Tournament, maken de jonge grootmeesters Anish Giri en Jorden van Foreest indruk op hun tegenstanders. 

Anish Giri (24) is in Rusland geboren, maar sinds 2008 in Nederland wonende en voor Nederland uitkomende schaakgrootmeester met de Nederlandse nationaliteit. Beeld Hollandse Hoogte / Corné Sparidaens

Het zijn op zijn zachtst gezegd behoorlijk intimiderende taferelen aan de schaakborden die staan opgesteld in de foyer van Theater De Vest in Alkmaar. Nog voordat zijn tegenstander na lang wikken en wegen een wit paard laat landen op D6, is de zwarte loper van Anish Giri (24) al onderweg naar een plekje tussen het witte pionnenleger. Oef. Niet voorzien. Als zijn opponent de aanval met zijn toren nog moet inzetten, zweeft de hand van Jorden van Foreest (19) al boven zijn koning om een rokade voor te bereiden. Wat nu?

Het zijn manoeuvres die het brein maar nauwelijks kan bijbenen, maar niettemin: aangenaam kennis te maken met twee matadoren van de 64 velden. Enkele tientallen schaakliefhebbers – gemiddelde leeftijd: ruim middelbaar; dresscode: trui en vest – grijpen deze dinsdagmorgen de gelegenheid aan voor een krachtmeting met de jonge grootmeesters.

Niveau van de Masters

Het is promotie voor de 81ste editie van het Tata Steel Chess Tournament, van 11 tot en met 27 januari in Wijk aan Zee. Beiden nemen eraan deel. Giri, vijfde op de wereldranglijst, liet vorig jaar de eindzege door zijn vingers glippen door in de tiebreak te verliezen van de Noorse wereldkampioen Magnus Carlsen. Van den Foreest, in 2016 Nederlands kampioen maar intussen wat weggezakt in de ranking, debuteert in de schaduw van de duinen op het niveau van de Masters.

Tigo van ’t Hof (34) is uit Amsterdam naar Alkmaar gereisd om te ervaren hoe een lijfelijke confrontatie uitpakt. Hij speelt meestal op internet. ‘Dan weet je nooit of iemand nadenkt, de kat aait of even koffie aan het zetten is. Nu kun je zien hoe zelfverzekerd iemand is en hoe hij zijn focus houdt.’

Voor de partij tegen Van Foreest had hij zich terdege voorbereid. Die speelt geregeld de Caro-Kann-opening. Het gaat snel. ‘De eerste twintig zetten waren een kopie. Toen paste hij een verbetering toe. Vanaf dat moment wist ik het niet meer.’

De tweede plek in Wijk aan Zee heeft Anish Giri het zo vurig gewenste zelfvertrouwen teruggegeven. Een reeks mindere resultaten had hem aan het twijfelen gebracht. ‘Eén keer slecht spelen kan voorkomen. Twee keer is pech. Maar bij de derde keer ga je toch nadenken.’ Hij kwam door het nipte verlies tot de conclusie dat hij niks aan zijn trainingsmethoden en voorbereiding hoefde te veranderen. ‘Dat ik vorig jaar zo ver kwam, was ook wel een beetje geluk. Vijf partijen winnen op dat niveau is niet normaal.’ Hij staat weer in de toptien. ‘Daar hoor ik gewoon bij.’

Dagelijkse boswandeling

Wederom verbleef de Hagenaar, zoon van een Nepalese vader en een Russische moeder, enkele weken aaneen op Papendal. Daar kan hij ongestoord samenwerken met zijn coach. Zeker zo belangrijk: de dagelijkse boswandeling. ‘In bed kun je wakker liggen over een stelling. Dan kom je niet verder. Maar al lopend ontstaan er als vanzelf nieuwe ideeën in je hoofd.’

Ook Van Foreest zocht de afzondering op Papendal, maar koos voor kortere perioden van telkens een week. Hij heeft zich de afgelopen tijd vooral toegelegd op openingen en probeert zich geleidelijk weer omhoog te werken. ‘Ik hoopte na mijn kampioenschap binnen twee jaar te kunnen aansluiten bij de wereldtop. Misschien heb ik toch niet hard genoeg getraind.’ Ook school kwam er tussendoor: dit jaar moest hij voor het eindexamen vwo een studieachterstand inlopen.

Jorden van Foreest (19) is een schaakgrootmeester (GM) en werd in 2016 kampioen van Nederland. Beeld Hollandse Hoogte / Corné Sparidaens

Van Foreest is de oudste telg van een schaakgezin uit Groningen. Zijn jongere broer Lucas (17) is ook grootmeester en speelt in Wijk aan Zee tussen de challengers. Zusje Machteld (11) doet mee bij de amateurs. Hij vindt het lastig een inschatting te maken van zijn kansen. ‘Ik heb het nooit eerder dagen achtereen tegen topspelers opgenomen.’ Hij maakt er geen halszaak van. ‘Als het de komende weken niet lukt, zijn er snel andere toernooien waar mijn voorbereiding vruchten kan afwerpen.’

Krakende hersenen

In Alkmaar hoeven beiden niet tot het uiterste te gaan. Zittend op één bil en met een half oog gericht op een partij verderop, slachten ze de liefhebber. Tegenover hen kraken de hersenen. Er verschijnen diepe fronsen op het voorhoofd, vingers wrijven bedachtzaam over de kin en stukken zweven aarzelend boven de vakken.

Peter Peters (69) speelde eerder tegen grote kampioenen als Max Euwe, Michail Botwinnik, Boris Spasski, zij het altijd simultaan. Alleen tegen de Deen Bent Larsen sleepte hij er ooit een remise uit. Tegen Giri is er weinig kans. ‘Ik bracht mijn dame te snel in gevaar. Toen raakte ik in paniek.’ Ook voorzitter Alex Albrecht (58) van de Alkmaarse schaakvereniging De Waagtoren zit maar kort achter het bord. ‘Ik heb in de opening iets omgedraaid. Daarna was het gebeurd.’ Hij gaat de partij straks reconstrueren, ‘anders blijft het maar de hele dag door malen in je hoofd.’

Giri trekt na twee uur zijn jas aan. Net als Van Foreest heeft hij het graag gedaan, voor de organisatie en de sport. Veel energie heeft het hem niet gekost. ‘Het is een beetje alsof een topsprinter even versnelt om de bus te halen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.