De roze wolk van de Gelderse Giro

Vrijdag start de Giro D'Italia in Gelderland. De provincie heeft miljoenen geïnvesteerd om de wielerrace binnen te halen. Maar vooral bedrijven profiteren. En die hordes toeristen? Misschien was het beter geweest iemand van de Rough Guide te fêteren.

Een roze fiets bij het sportcentrum Omnisport in Apeldoorn. Beeld null
Een roze fiets bij het sportcentrum Omnisport in Apeldoorn.

Op 6, 7 en 8 mei kleurt de Giro d'Italia Gelderland roze. Heel Gelderland? Nee. Een kleine nederzetting biedt moedig weerstand aan de roze karavaan. In de miljonairsgemeente Rozendaal gaat na Hemelvaart de roze vlag niet uit, ook al rijden de wielrenners pal langs het dorp. 'Wij vinden het prima dat de Giro naar Gelderland komt', zegt een woordvoerder van de gemeente. 'Maar wij doen niet mee. Het is ons feestje niet.'

Drie volle dagen is de Giro in Gelderland. Te beginnen met de proloog op vrijdag in Apeldoorn, gevolgd door twee etappes: Arnhem-Nijmegen op zaterdag en zondag vice versa.

Daaromheen zijn honderden 'side-events'. Er worden toertochten en fietsclinics georganiseerd, in steden en dorpen die de ronde aandoet, zijn Italiaanse piazza's en mercato's, in Apeldoorn is een expositie van wielertruien, Arnhem heeft een plantsoen in de vorm van de Italiaanse laars en aan waslijnen boven de straten hangen roze T-shirts. Als klap op de vuurpijl komt de koning vrijdag naar Apeldoorn.

Als het aan de organisatoren ligt wordt het één groot roze feest. En dat mag wat kosten. Om precies te zijn: 12,85 miljoen euro. Tegenvallers niet meegerekend. Maar daar krijg je ook wat voor terug, claimt de organisatie. Het Gelderse horeca- en hotelwezen mag op 11 miljoen extra inkomsten rekenen van 460 duizend bezoekers.

800 miljoen televisiekijkers in 174 landen zullen bewegende ansichtkaarten van Gelderland zien: de Posbank, de Hoge Veluwe, de Grebbeberg, het nieuwe Nijmeegse Rivierpark. Het moet Gelderland in het buitenland toeristisch op de kaart zetten.

Wat opvalt: het bedrijfsleven profiteert, de burger betaalt. Van het budget van bijna 13 miljoen is ruim 11 miljoen afkomstig van de overheid, waarvan de provincie Gelderland als grootste geldschieter ongeveer de helft neertelt (5 miljoen plus inzet van ambtenaren). Arnhem, Apeldoorn en Nijmegen leggen ieder 350 duizend euro bij, het Rijk (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) sponsort 2,5 miljoen. De achttien doorkomstgemeenten betalen ieder 10 duizend euro.

Van bedrijven wordt op 1,6 miljoen aan sponsorinkomsten gehoopt, een bedrag dat vooralsnog niet is gehaald. Hoeveel wel, wil de organisatie 'uit concurrentieoverwegingen' niet zeggen.

Het idee om de Giro naar Gelderland te halen ontstond in 2013 achter de coulissen van het NK baanwielrennen in Apeldoorn, waar ex-profwielrenner Cees Priem en de Gelderse gedeputeerde Jan Markink elkaar tegen kwamen.

In Hernen is een beeld voor de kerk ingepakt in een doek in de Giro-kleur. Beeld null
In Hernen is een beeld voor de kerk ingepakt in een doek in de Giro-kleur.

Priem is met zijn organisatiebureau Libéma Profcycling BV agent voor de Italiaanse organisator van de Giro en had van Italië groen licht gekregen om in Nederland te gaan polsen voor een Girostart in 2016. Of dat niks voor Gelderland was, vroeg Priem. Nou en of, zei Markink, een gedeputeerde met een groot sporthart.

Er waren concurrenten, zegt Priem. Brussel was geïnteresseerd, Luxemburg en Wenen zaten op het vinkentouw. Maar de Giro koos voor Gelderland. 'Omdat het een echte fietsprovincie is.' Dat de proloog op de wielerbaan van Omnisport begint, komt goed uit. Libéma is sinds 2012 de exploitant van dit sportcomplex in Apeldoorn. Voor 3,6 miljoen euro mocht Gelderland de Giro organiseren. Over de prijs is niet onderhandeld, zegt Priem. 'Het gaat niet alleen om geld.'

Schoolzwemmen

Maar natuurlijk gaat het wel, of in ieder geval ook, om geld. Want ruim 11 miljoen overheidsgeld uitgeven aan een wielerfeestje terwijl overal op moet worden beknibbeld, dat is natuurlijk vragen om kritiek. Die wordt verwoord door Peter de Vos, fractievoorzitter van de SP in de Gelderse Staten.

De Giro, zegt De Vos, is een prestigeproject waarvan maar een kleine groep ondernemers profiteert. 'Wij hadden liever gezien dat het geld naar de breedtesport was gegaan. Geef gemeenten geld voor een trapveldje of schoolzwemmen. Daar heb je de komende jaren wat aan. Het Girofeestje is in drie dagen voorbij.' De beweringen over de positieve effecten neemt De Vos met een korreltje zout. 'Opbrengsten en bezoekersaantallen worden altijd overdreven.' Zijn bezwaar is vooral principieel van aard. Als het bedrijfsleven ervan profiteert, zouden ondernemers ook moeten betalen. 'Wij zijn niet tegen de Giro, wel dat het wordt betaald met overheidsgeld.'

Nederland heeft de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan met wielerrondes. Groningen was in 2002 'Gironingen', in Drenthe streek in 2009 de Vuelta neer, Amsterdam had de Giro in 2010 en Rotterdam (2010) en Utrecht (2015) organiseerden de start van de Tour de France.

De ervaringen zijn over het algemeen positief, al bleven de opbrengsten inderdaad vaak achter bij de ramingen. Gironingen had onder de streep een tekort van 420 duizend euro. Amsterdam rekende vooraf op 25 miljoen extra inkomsten; dat werd 10,8 miljoen, altijd nog ruim boven de kosten van 3,4 miljoen. De Tourstarts in Rotterdam en Utrecht gelden als een groot succes met opbrengsten van respectievelijk 33,3 en 25,3 miljoen euro.

Ook het Gelderse Appeltern doet mee: een roze verkeersbord waarschuwt voor een haakse bocht. Beeld null
Ook het Gelderse Appeltern doet mee: een roze verkeersbord waarschuwt voor een haakse bocht.

Echte zeperds zitten er niet tussen, beaamt Egbert Oldenboom. Met zijn bureau MeerWaarde is hij gespecialiseerd in de evaluatie van sportevenementen. Toch wil hij wel een kanttekening plaatsen. Het wegstrepen van (collectieve) uitgaven tegen inkomsten van de horeca is te gemakkelijk.

'Je hebt het over publieke bestedingen. Daar zou je een maatschappelijke kosten-baten analyse van moeten maken. Je zou moeten kijken naar de publieke opbrengst van zo'n evenement. Maar daarover hoor je nooit iemand.' Een voornaam doel van het organiseren van sportevenementen is het versterken van de naamsbekendheid. Zo hoopt Gelderland op een 'langdurige boost voor de vrijetijdseconomie'.

Het is de vraag of die hoop terecht is. In Assen hebben ze na de Vuelta van 2009 geen hordes nieuwe toeristen ontvangen, zegt een woordvoerder. 'Het eerste en het tweede jaar hebben we nog wel iets gemerkt. Maar dan gaat het om tientallen overnachtingen. Daarna was het effect weg.'

De route van de Giro d'Italia in Gelderland. Beeld null
De route van de Giro d'Italia in Gelderland.

In Rotterdam is het toerisme sinds 2014 fors gestegen. Dat komt niet door de Tour, maar door publicaties in The New York Times en de Rough Guide over Rotterdam als must-see-city. In Utrecht is nog onduidelijk of de Tourstart extra bezoekers trekt.

Zo bezien zou Gelderland beter de schrijvers van de Rough Guide kunnen fêteren dan de Giro binnenhalen - wat ook een stuk goedkoper is. SP-voorman De Vos is sceptisch over de verwachte 'boost' van het Gelderse toerisme. 'Je denkt toch niet dat iemand bij het zien van beelden uit ­Berkelland denkt: wat een mooi dorpje. Daar ga ik volgend jaar heen.'

Wat Vos' positie enigszins ondergraaft, is dat de SP in Arnhem en Nijmegen de komst van de Giro van harte steunt. Gedeputeerde Markink laat zich dan ook niet van zijn roze wolk blazen. Alleen al het enthousiasme dat de Giro heeft losgemaakt is volgens hem onbetaalbaar. 'We hebben vijfhonderd side-events van onszelf en duizend die buiten ons om zijn georganiseerd. Overal zijn roze feesten, het is onvoorstelbaar.'

Burgemeester Hans Verheijen van de gemeente Wijchen geeft startsein voor de activiteiten rond de Giro d'Italia in Batenburg. Beeld null
Burgemeester Hans Verheijen van de gemeente Wijchen geeft startsein voor de activiteiten rond de Giro d'Italia in Batenburg.

Markink benadrukt dat Gelderland ook veel geld in breedtesport steekt. 'We hebben een sportbudget van 20 miljoen voor de komende vier jaar. Daarvan gaat 80 tot 90 procent naar de breedtesport.' Maar een topsportfeestje op zijn tijd moet kunnen. 'Niet elk jaar, maar eens in de drie tot vier jaar lijkt ons mooi.' Het is al moeilijk genoeg ze binnen te halen. Gelderland en Apeldoorn waren onder andere ook in de race voor het EK-indooratletiek in 2019, maar daar greep de regio naast. 'Als je nooit wat organiseert, wordt het ook maar een saaie boel.'

Wat de financiën betreft hebben de critici volgens Markink wel een punt. 'Zonder hulp van de overheid lukt het binnenhalen van dit soort evenementen niet. Maar we zouden een betere verdeling moeten hebben tussen overheid en bedrijfsleven. Ik denk aan fifty-fifty.' Overigens heeft hij nieuws uit Rozendaal. 'Ik heb net gehoord dat er in Rozendaal ook een Italiaanse Piazza wordt georganiseerd. Ook Rozendaal kleurt roze.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden