De opstelling van de clubwatcher

Clubwatchers heten ze, de journalisten die jarenlang één voetbalclub volgen. Ze staan nog net niet met de spelers onder de douche. Maar als ze een onwelgevallig stuk tikken, gaan de deuren dicht. En dan?

Beeld Martyn F. Overweel

Heibel in Arnhem: Vitesse boycot verslaggever Gerard Borgman van De Gelderlander. Hij zou 'bewust een ethische grens passeren', zo laat de club in een verklaring weten. Onzin, vindt Borgman. Hij doet gewoon zijn werk als clubwatcher.

Al zeventien jaar bericht de 44-jarige Borgman namens zijn krant over Vitesse. Hij bedacht de bijnaam 'Hollywood aan de Rijn', schreef over de opkomst en ondergang van voorzitter Karel Aalbers, maakte de degradatiezorgen mee en zag hoe Vitesse in buitenlandse handen kwam.

In 2010 werd de Georgiër Merab Jordania de nieuwe eigenaar. Sindsdien zijn het roerige tijden in Arnhem. Met een stoet aan nieuwe spelers bracht Jordania Vitesse terug aan de subtop. In 2013 deed hij de aandelen over aan de Russische miljardair Aleksandr Tsjigirinski. Die is tot nu toe slechts twee keer komen kijken in het GelreDome.

Tsjigirinski zou volgens Borgman de club slechts op papier in handen hebben. De werkelijke macht ligt bij een netwerk rond Roman Abramovitsj, eigenaar van de Londense club Chelsea, die in Arnhem overbodige of talentvolle spelers stalt.

PSV

De bekendste en actiefste clubwatcher van Nederland is Thijs Slegers, die PSV volgt voor Voetbal International. Op Twitter heeft hij ruim 60 duizend volgers die hij dagelijks, soms zelfs van minuut tot minuut, bericht over het laatste nieuws omtrent de Eindhovense club. In 2013 berichtte Slegers als eerste over 'een scheiding der geesten' in de kleedkamer, toen donkere en blanke spelers lijnrecht tegenover elkaar kwamen te staan vanwege 'een verschil in topsportbeleving'. In zijn vrije tijd is Slegers supporter van Helmond Sport.

Samenwerkingsverband?

Dat 'Londen'-netwerk wil van Vitesse af en er wordt al geruime tijd onderhandeld met potentiële kopers, zegt Borgman. Niet waar, zegt Vitesse. Er is slechts een samenwerkingsverband met Chelsea. Verder gaan die banden niet.

Ziedaar, de kern van het conflict tussen club en journalist. Het goede nieuws voor Borgman: hij mag gewoon wedstrijden en officiële persmomenten, zoals persconferenties en het wekelijkse perspraatje van de trainer, blijven bezoeken. Het slechte nieuws: uitgebreide interviews met spelers en trainers zitten er niet meer in. Borgman mag het met hen alleen nog over 'wedstrijdgerelateerde zaken' hebben.

Journalisten zoals Borgman zijn er meer in de voetbalwereld. Ze volgen één club en worden geacht daar kritisch over te berichten. Maar ook weer niet té kritisch, want voor je het weet hebben ze de hele club tegen zich in het harnas gejaagd. Dat is ook niet de bedoeling. Kortom, hoe onafhankelijk kunnen die clubwatchers eigenlijk werken?

Kleedkamerverhaal

In de jaren zeventig introduceerde journalist Maarten de Vos van De Tijd 'het kleedkamerverhaal'. Het was in de periode dat spelers steeds mondiger werden, Nederlandse clubs internationale successen boekten en daarmee interessanter werden om over te schrijven.

Een goede relatie tussen verslaggever en club werd steeds belangrijker. Wie als verslaggever over goede contacten beschikte, kon als eerste een nieuwtje brengen. Voor spelers en bestuurders was een warme relatie eveneens van belang: wie weet hadden ze die journalist later nog eens nodig om de publiciteit een beetje in de goede richting te sturen.

En zo wordt de clubwatcher, een term die is overgewaaid uit Engeland, door allerlei partijen gevoed met informatie die niet per se voor publicatie is bedoeld, maar wel handig is om de zaken in de juiste context te zien. De clubwatcher is hierdoor een goed ingevoerde journalist. Maar tegelijk dus ook een kwetsbare.

Bij AZ verbood directeur algemene zaken Toon Gerbrands vorig jaar Noordhollands Dagblad-journalist Theo Brinkman om mee te vliegen met de AZ-charter naar Astana voor de wedstrijd tegen FC Shakhter Karagandy. Gerbrands was boos vanwege een kritisch artikel waarin Brinkman vraagtekens zette bij de beslissing van de AZ-directie om trainer Gertjan Verbeek in de loop van het seizoen te ontslaan. Voor straf moest hij zelf een ticket regelen.

Spelers van Feyenoord boycotten in 2009 Radio Rijnmond, na een grappig bedoeld item over doelman Henk Timmer. En bij Willem II werd Wilber Hack van het Brabants Dagblad in 2008 het stadion uitgezet, nadat hij een kritisch stuk had geschreven over het aankoopbeleid van de club. Een jaar eerder had technisch directeur Andries Jonker ook al geweigerd met hem te praten. Hij vond dat hij doorlopend verkeerd werd geciteerd door Hack.

Eén troost voor de clubwatcher: problemen tussen voetbalclubs en verslaggevers zijn van alle tijden. Zo verwerkte Vitesse-watcher Rob van der Velden van De Gelderlander in 1997 een opmerking van een supporter ('Met Theo Bos in de basis moeten we eigenlijk geld toe krijgen om naar Vitesse te gaan') in zijn wedstrijdverslag. De volgende dag stond hij weer met zijn kladblokje bij de training om te kijken of er nog blessuregevallen waren. Nog voordat Van der Velden de benen kon nemen, had Bos - een oud-bokskampioen - hem al te pakken. De verdediger verkocht de verslaggever een ouderwetse knal voor zijn kop.

Irritatiezone

Fardau Wagenaar (39), sinds 2008 FC Twente-watcher voor TC/Tubantia, kan het zich ergens wel voorstellen. 'Je ziet elkaar zo vaak dat je ook sneller in elkaars irritatiezone zit', zegt ze. 'Dan kom je bij de club aan en zie je ze bijna denken: daar heb je háár weer...'

En Jan Mennega van het Dagblad van het Noorden zegt: 'Een verslaggever van de landelijke krant komt een keertje langs, schrijft een kritisch verhaal en drie maanden later zien ze hem weer een keer. Mij zie je de volgende dag weer bij het trainingsveld. Want dát heb ik in de loop der jaren wel geleerd: je moet jezelf meteen laten zien na een kritisch stuk. Niet dat ze denken: op papier durft hij alles, maar we zien hem hier nooit.'

Scherpe pen

Mennega (62) volgt al bijna 25 jaar FC Groningen, de club waarvoor hij ooit zelf speelde. Als speler van het Nederlands amateurelftal hield hij voor het Nieuwsblad van het Noorden een dagboek bij over een trip in China. Toen bleek dat de spits behalve over een hard schot ook over een scherpe pen beschikte, werd hij aangenomen.

Berucht is zijn artikel waarin hij alvast meedacht over de samenstelling van de selectie voor het nieuwe seizoen, halverwege de jaren negentig. Door het hoofd van tien spelers stond een groot kruis. Op Erwin Koeman was een vraagteken gezet.

In 2002, vlak voor het ontslag van trainer Dwight Lodeweges, vloog teammanager Theo Huizinga van FC Groningen Mennega eens bijna naar de keel. En nadat hij had geschreven dat trainer Jan van Dijk zijn zoon Dominique maar beter niet meer kon opstellen, wilde de trainer een tijdje niet meer met hem spreken.

Niet leuk, maar ook niet het einde van de wereld, vond Mennega. Hij weet uit ervaring hoe dit soort dingen aflopen: 'Drie weken was er een ijzige stilte. Daarna was het weer goed.'

Maar soms lopen de irritaties zo hoog op dat er een verstoorde relatie ontstaat, zoals in het geval Borgman. Vitesse verklaart: 'Hij kijkt niet meer fris en objectief naar de ontwikkelingen binnen de club. Het op regelmatige basis publiceren van berichten die geenszins gebaseerd zijn op feiten, waardoor lezers bewust onjuist geïnformeerd worden, ervaren wij als schadelijk. Kritisch zijn mag en moet. Bewust subjectief en feitelijk onjuist zijn niet.'

Vitesse en De Gelderlander voerden de afgelopen tijd diverse gesprekken over Gerard Borgman, maar tot een oplossing kwamen ze niet. Vandaar dat de journalist nog altijd 'een geboycot leven' leidt, zoals hij dat noemt. 'Het is natuurlijk vervelend dat ik geen grote interviews met spelers of trainers mag doen, maar verder kan ik prima werken en is er niet zoveel veranderd. Voor de boycot had ik vragen als: hoeveel seizoenskaarten zijn er verkocht? Hoeveel loges zijn er gevuld? Daar werden geen mededelingen over gedaan. Dus cynisch gezegd: mensen die toch al nooit iets zeiden, willen niet meer met mij praten.'

Clubwatchers

ADO Den Haag
Daniël Dwarswaard (AD), Onno Hansum (RTV West).

Ajax
Dennis Jansen, Simon Zwartkruis, Dick Sintenie/Jop van Kempen (Parool), Mike Verweij (Telegraaf).

AZ
Yoeri van den Busken (VI), Theo Brinkman (Noordhollands Dagblad), Nik Kok (AD), Sieb Oostindie (Telegraaf), Klaas Jan Bos (RTV Noord-Holland).

Cambuur
Gerrit Kloosterman/Rene Smid (Leeuwarder Courant), Daan Rieken/Gerard Bos (Friesch Dagblad), Geert van Tuinen (Omrop Fryslân).

FC Dordrecht
Arco Bomgaars (AD).

Excelsior
Tim Niemantsverdriet (AD).

Feyenoord
Mikos Gouka (AD), Marcel van der Kraan (Telegraaf), Johan van Boven (Metro), Martijn Krabbendam (VI), Jan Dirk Stouten (Radio Rijnmond), Barry van der Hooft/Jan Martens (Persdienst).

Go Ahead Eagles
Eric Mondeel (de Stentor), Tijmen van Wissing (RTV Oost).

FC Groningen
Jan Mennega (Dagblad van het Noorden), Elwin Baas (RTV Noord).

Heerenveen
Arjen de Boer/Roelof de Vries (Omrop Fryslân), Johan Mast/Anne Roel van der Meer (Leeuwarder Courant), Bert Kalteren (Friesch Dagblad).

Heracles
Fardau Wagenaar (Twentsche Courant Tubantia), Nico Wantia (RTV Oost).

NAC
Yadran Blanco (BN/De Stem), Ronald Sträter (Omroep Brabant), Dennis van Bergen (VI).

PEC Zwolle
Herman Nijman/Jeroen Kuiper (Stentor).

PSV
Paul Post (Omroep Brabant), Thijs Slegers (VI), Rik Elfrink (Eindhovens Dagblad), Jeroen Kapteijns (Telegraaf), Maarten Wijffels (AD).

FC Twente
Paul Schabbink (RTV Oost), Peter Wekking (VI), Henk van Schuppen/Leon ten Voorde (Twentsche Courant Tubantia), Eddy van der Ley (AD), Erik van Haren (Telegraaf).

FC Utrecht
Aletha Leidelmeijer (RTV Utrecht), René van den Berg (Radio M/RTV Utrecht), Ard Schouten (AD).

Vitesse
Pim Roelofs/Gerard Borgman (Gelderlander), Stef de Bont (VI), Maurits Straatman (Omroep Gelderland).

Willem II
Max van der Put/Wilber Hack (Brabants Dagblad).

FC Twente besloot vorig jaar Fardau Wagenaar te boycotten. De kiem van de onenigheid was een portret van Wagenaar over Quincy Promes, waarin ze hem abusievelijk in de Bijlmer had laten opgroeien. Dat klopte niet. Het was Amsterdam-West. Een reeks van hele, halve en onnozele misverstanden tussen haar en de club was eraan voorafgegaan.

'Het was voor mij de bevestiging van een ontwikkeling die ik al langer had opgemerkt', zegt Wagenaar, 'namelijk dat de afstand tussen spelers en journalisten steeds groter is geworden. Je hebt op het trainingscomplex een koffieautomaat, vlakbij het spelershome. Dat werd op een gegeven moment verboden gebied. Ze denken op die manier een professionele inhaalslag te maken. Maar in feite is het onwetendheid over wat groter worden met zich meebrengt. Hoe meer afstand, hoe minder goed je elkaar nog begrijpt.'

Weemoed

Met weemoed denkt Jan Mennega nog weleens terug aan de tijd van voorzitter Renze de Vries, varkenshandelaar te Roden. 'Die belde me weleens om drie uur 's nachts op. Was Bud Brocken aangetrokken. 't Is rond jong, we hebben 'm', riep hij dan. En dan ging ik de volgende dag een stukje tikken.'

Tegenwoordig hebben clubs de krant al lang niet meer nodig om hun achterban te informeren. Ze hebben hun eigen kanalen om nieuws te brengen, zoals een website, social media en eigen tv-programma's. Toch ziet Wagenaar dat niet als een groot obstakel voor haar werk. 'Hun kanalen zijn zo gekleurd. Ik ben ervan overtuigd dat supporters behoefte houden aan onafhankelijke berichtgeving. Ze hebben liefde voor hun club, maar ze zijn niet gek.'

Even afstand

Wagenaar besloot na haar conflict met de spelers van FC Twente even afstand te nemen. 'Ik had het gevoel dat ik mijn losheid verloor. Bij elk woord dat ik opschreef begon ik te denken: welke consequenties zou dat hebben?' Vanaf dit seizoen volgt ze Heracles. 'Daar bieden de mensen je nog gewoon koffie aan als je langskomt.'

Bij FC Groningen heeft Jan Mennega al zeventien jaar met directeur Hans Nijland te maken. Af en toe stuurt die hem nog weleens een boze sms. 'Vaak heel vroeg. Als ik opsta en ik zie zo'n envelopje op mijn scherm, dan weet ik al hoe laat het is. Meestal stuur ik wel wat terug. Het is als een langdurig huwelijk: er is altijd wel wat, maar we blijven nooit lang boos op elkaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden