De opmars van buitenlandse bondscoaches in de Nederlandse sport

Wat is er mis met de Nederlandse coaches?

De handbalploegen worden gecoacht door een IJslander en een Deense, de hockeyteams staan onder Argentijnse en Australische leiding. Zijn de Nederlandse coaches niet goed genoeg?

Volleybal: de Amerikaan Jamie Morrison Beeld epa

Enkele weken geleden presenteerde het Nederlandse Handbal Verbond (NHV) een IJslander als opvolger van de opgestapte bondscoach Joop Fiege. Erlingur Richardsson maakte woensdag zijn debuut als coach van het Nederlandse mannenteam. Vorig jaar werd de Deense Helle Thomsen aangesteld als vervanger van de gestopte Henk Groener.

IJsland en Denemarken als gids van Nederland, is het NHV van zijn geloof gevallen? 'Ik heb altijd gezegd dat onder mijn leiding geen buitenlandse bondscoaches zouden worden aangesteld', zegt Sjors Röttger, oud-bondscoach en voormalig technisch directeur van het NHV. 'Het vrouwenteam behoorde al tot de wereldtop en had een mondiale topcoach nodig. Daarvoor maakten we dus een uitzondering. Bij de mannen hadden we een extra impuls nodig. En niet veel Nederlandse trainers kunnen het cv van Richardsson overleggen.'

Het geldt ook voor andere sporten. De Italiaanse coach Giovanni Guidetti won bij het EK in 2015 een zilveren medaille met de Nederlandse volleybalsters en eindigde op de Spelen van Rio als vierde. Zijn Amerikaanse opvolger Jamie Morrison werd bij het EK in Azerbeidzjan eveneens tweede met het vrouwenteam. De badmintonbond wordt bestuurd door een Deense technisch directeur, die een landgenoot aanstelde als bondscoach.

De schermbond (KNAS) vond bondcoaches in de klassieke schermlanden Hongarije en Italië. De hockeybondscoaches Max Caldas (Argentinië) en Alyson Annan (Australië) brachten ook de cultuur van hun vaderland mee. Waarom zou de KNVB geen buitenlandse coach kunnen aanstellen, die Oranje terugbrengt naar de wereldtop?

De zelfgenoegzaamheid in het Nederlandse voetbal werd treffend geïllustreerd door het dedain waarmee oud-international Rafael van der Vaart bij de NOS sprak over een mogelijke, buitenlandse bondscoach. 'Wat gaat die ons vertellen dan?' En de huidige bondscoach Dick Advocaat, vorige week in Voetbal International: 'Waarom zou Nederland een buitenlander halen?' De plussen en minnen van buitenlandse coaches in Nederland.

De cultuuromslag

Je moet alleen een buitenlandse coach aantrekken om een cultuurverandering door te voeren, zegt de in Israël geboren volleybalcoach Avital Selinger. Zijn vader Arie kwam in 1986 vanuit Amerika naar Nederland om van een studentensport ook topsport te maken. Hij legde het fundament voor de gouden medaille voor de 'Lange Mannen' op de Spelen van Atlanta in 1996.

Selinger leerde de Nederlandse volleyballers groot te denken. Juist daarom koos Claus Poulsen, de Deense technisch directeur van de Nederlandse badmintonbond (NBB), voor zijn landgenoot Kent Madsen als bondscoach. 'Denemarken hoort al tientallen jaren tot de wereldtop, de Deen Viktor Axelsen is de nummer 1 van de wereld.

Beeld anp

Poulsen: 'Een Nederlander vindt het te belangrijk om de beste van zijn land of in Europa te zijn. De Deen wil olympisch kampioen worden. Madsen en zijn Deense assistent helpen bij die mentaliteitsomslag in Nederland. We vechten niet tegen Europa, maar tegen de wereld. Dat moet het doel zijn. Ik heb ook veel respect voor de Nederlandse cultuur. Ik probeer het beste van twee werelden met elkaar te verenigen.'

Hockeycoach Max Caldas bracht zelfs drie culturen mee. Hij werd geboren in Italië, heeft een Argentijns en een Nederlands paspoort en verbleef met zijn voormalige echtgenote en vrouwenbondscoach Alyson Annan enkele jaren in Australië. 'Ik ben een wereldburger. Maar ik woonde al twaalf jaar in Nederland voor ik bondscoach werd. Ik ben alleen nog Argentijn als ik Messi en de nationale ploeg zie voetballen. Je kunt je trucje uit Buenos Aires niet zomaar herhalen in Den Haag of Perth. De omgeving waarin je werkt is medebepalend voor je gedachtegoed en wie je bent.'

Dezelfde taal is cruciaal

Met het Nederlands worstelt Caldas nog steeds, al noemt hij het spreken van dezelfde taal cruciaal voor het begrip tussen speler en coach. 'Toen Pep Guardiola coach van Bayern München werd, deed hij zijn eerste persconferentie in het Duits. Met horten en stoten, maar zo toonde Guardiola respect voor zijn omgeving. De boodschap was: ik ben hier voor jullie, terwijl hij ook was weggekomen met een speech in het Engels. Je verlaagt grenzen door de taal te leren.'

Met het Nederlandse vrouwenteam won Caldas alle hoofdprijzen, met de mannen veroverde hij in 2015 en 2017 de Europese titel. Hij heeft moeten wennen aan de Nederlandse mentaliteit. 'In Argentinië verloopt de communicatie tussen coach en speler top-down, in die hiërarchische samenleving wordt geen tegenspraak geduld. Ik heb de ja-maar-cultuur in Nederland leren begrijpen. Het is geen excuus om niet te presteren, het past in een land waar elk mens zijn mening vrijelijk mag verkondigen.'

De keerzijde is dat de Nederlandse sporter niet altijd stringente keuzes maakt, aldus Caldas. 'Topsport is een levensstijl, van januari tot januari. De Nederlander wil graag de garantie hebben dat die keuze ook iets oplevert, anders neemt hij net zo lief zes maanden vakantie.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Hockey: de Argentijn Max Caldas. Beeld anp

Winnende stijl

Je moet als coach vooral een winnende stijl ontwikkelen, zegt Maurits Hendriks, technisch directeur van sportkoepel NOCNSF en tot de Spelen van Rio tevens chef de mission. 'In vijftig jaar vasthouden aan één Hollandse stijl geloof ik niet. Dan zou je nooit meer winnen. Sport is continu in ontwikkeling, kijk wat een tennisser of hockeyer vandaag de dag moet leren in vergelijking met tien jaar geleden.

'Het vraagt van coaches niet zozeer het bewaken van een visie als wel het aanleren van de juiste dingen. Als je die expertise uit het buitenland haalt, kan het een verrijking zijn. Zeker als die buitenlandse coaches met Nederlandse assistenten werken. De kwaliteit van de coach moet bepalend zijn, niet zijn afkomst.'

Precies 25 jaar na het vertrek van Arie Selinger haalde de Nevobo opnieuw een coach uit Amerika, nu voor het vrouwenteam. Jamie Morrison heeft een Amerikaanse assistent en fitness-trainer. Jong Oranje wordt begeleid door de Belgische trainer Julien Van de Vyver, de Braziliaanse Belg Claudio Gewehr assisteert Gido Vermeulen bij het Nederlandse mannenteam.

Volgens oud-bondscoach Selinger belemmert de Nevobo de doorstroming van Nederlandse trainers. 'We ondersteunen nu de kennis van buitenlandse coaches, die zich kunnen profileren met een goed draaiend vrouwenteam. Drie of vier banen worden geblokkeerd, waardoor Nederlandse coaches en hun assistenten zich niet verder kunnen ontwikkelen.

'Welk model hanteert de bond? Nu moet de bondscoach alleen medailles winnen. Het is een keuze voor de korte termijn, want Guidetti was binnen twee jaar alweer weg. De Nevobo dient juist een visie voor de lange termijn te ontwikkelen.'

De Amerikaanse volleybalcoach Jamie Morrison. Beeld epa

Spagaat

Bram Ronnes, technisch directeur van de Nevobo: 'Daarin heeft Selinger gelijk. Bij gelijke geschiktheid kiezen we voor een Nederlander. Maar bij de vrouwen staan we op de rand van de wereldtop en dus kies je een trainer die wereldtop is. Onze voorwaarde is dat minstens één Nederlander in de staf zit. In het beachvolleybal hebben we buitenlandse coaches al vervangen door Nederlandse trainers.'

Is het geen diskwalificatie voor de Nederlandse coaches dat de Nevobo zelfs voor Jong Oranje een Belg aantrok? Of mist Nederland simpelweg voldoende topcoaches? 'Ik vind het vervelend om die conclusie te moeten trekken, maar ik ben het ermee eens', zegt Ronnes. 'Van de Vyver is als talentcoach verder dan de Nederlandse trainers.

'Het is een spagaat, we willen enerzijds de beste coaches voor onze teams en Nederlandse trainers opleiden voor dat niveau. We willen meer maatwerk bieden, zo kijken we al naar het onderscheid tussen jongens- en meisjestrainers. Dat is een wereld van verschil. Tegelijkertijd doen we als bond aan kennisoverdracht en zetten we de deuren wagenwijd open voor clubtrainers.'

Niet de IJslandse of Deense bondscoach, maar het NHV bewaakt de Nederlandse handbalcultuur, aldus Röttger. 'Onze visie is vastgelegd in een document van 67 pagina's. Iedereen praat over onze handbalacademie bij de vrouwen als basis voor onze successen, maar het begon met een visie. Ons handbal is snel, dynamisch, verrassend en effectief. In het Nederlandse voetbal zie je veel tikkies terug, de handballer denkt altijd vooruit.'

In die zin is het NHV een voorbeeld voor de KNVB, stelt Röttger. 'Ik heb bij de KNVB nooit een rapport gezien, waarin is geformuleerd hoe het Nederlands elftal dient te voetballen. Het werd in de praktijk bepaald door de bondscoaches. Natuurlijk zal Richardsson eigen accenten leggen. Maar het fundament ligt vast.'

Dure opleiding

De coachopleiding is duur in Nederland. Topcoach 5 kost nu gemiddeld 10 duizend euro per cursist. 'Die opleiding zou ik graag meer betaalbaar hebben', zegt Maurits Hendriks. 'Het belangrijkste is de doorlopende leerlijn vanaf de basis naar de top. Eerlijk gezegd zie ik grote verschillen tussen de sporten en de kwaliteiten van de coaches.'

'De opleiding valt onder de autonomie van een bond, ik denk dat er op dat gebied een wereld te winnen is. Dat mogen bonden zich aantrekken. Ik stel vast dat we nog achterlopen, we zijn nog steeds bezig met een inhaalrace. Het komt ook, omdat coachen nog lang niet overal fulltime en professioneel is.'

Het probleem voor trainers in het Nederlandse volleybal is het geringe beroepsperspectief, aldus Nevobo-directeur Ronnes. Lycurgus-coach Arjan Taaij combineert de sport met een baan in het onderwijs. Zijn collega Matt van Wezel speelt met landskampioen Sliedrecht Sport in de Champions League, maar het is in feite een betaalde hobby.

'Het is helaas de realiteit', aldus Ronnes. 'We zijn afhankelijk van enkele vakidioten. Te weinig clubs zijn bereid om te investeren in een goed kader. Omgekeerd zullen wij de clubs moeten helpen om een goede werkgever te kunnen zijn.'

Het handbalverbond leidt Nederlandse trainers op voor de functie van bondscoach. Zo moeten Monique Tijsterman, Edwin Kippers, nu assistent van Richardsson, Ricardo Clarijs, coach van VOC en Nederland onder 18 jaar, Rick Louw en Fred Geelen worden klaargestoomd voor het hoogste ambt. 'Ook daar is bij de KNVB volgens mij nog nooit over nagedacht', stelt Röttger. 'En nu moet dus opnieuw een kandidaat bondscoach worden gezocht. Die hebben wij al in huis.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

25 jaar

na het vertrek van Arie Selinger haalde de Nevobo opnieuw een coach uit Amerika, nu voor de vrouwen: Jamie Morrison.

Handbal: de IJslander Erlingur Richardsson. Beeld getty

Weet Arno den Hartog, technisch directeur van de hockeybond, al wie Max Caldas en Alyson Annan na de Spelen van Tokio in 2020 zouden kunnen opvolgen? 'Ik heb geen concrete namen in mijn hoofd. Gelet op de status van het Nederlandse hockey hebben we voldoende kandidaten voor die baan, al is voor onze teams ook ervaring op internationaal topniveau gewenst. We proberen coaches nu al mee te nemen in dat traject.'

Hoewel Max Caldas ook de Australische coach Graham Reid aan zijn staf toevoegde, zal hij op termijn graag plaatsmaken voor een Nederlander. 'Je moet als bondscoach je opvolger durven opleiden. Nu al moeten mijn assistenten het kunnen overnemen als iets met mij gebeurt. Aan ja-knikkers in de staf heb je niks. Ik word bijgestaan door coaches met inhoud die ook zelfstandig een team kunnen leiden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.