De oorlog woedt ook in het Oekraïense elftal

Oekraïense voetballers vliegen elkaar geregeld in de haren. Lukt het bondscoach Fomenko om de rust binnen het team te bewaren? Vandaag wacht Noord-Ierland.

De ruziemakers Andri Jarmolenko (links) en Taras Stepanenko op een training van Oekraïne tijdens het EK. Beeld Anne-Christine Poujoulat/AFP

Vlak voor het begin van het EK opperde de nationalistische parlementariër Joeri Voznjoek dat spelers die niet zouden meezingen met het Oekraïense volkslied stante pede uit het nationale elftal moesten worden gezet. Aanleiding was de centrale verdediger Jaroslav Rakitski, speler bij Sjachtar Donetsk, die voor elke kwalificatiewedstrijd de kaken stijf op elkaar had gehouden.

Toen Rakitski publiekelijk werd beschuldigd van nauwe banden met de pro-Russische separatisten in het oosten, verklaarde hij in een interview dat zijn zwijgen niets met politiek van doen had. Hij zong nu eenmaal alleen 'als hij gedronken had'.

Een maand eerder, op 1 mei, tijdens de derby Dynamo Kiev - Sjachtar Donetsk, trapte de getalenteerde vleugelspeler Andri Jarmolenko een speler van Sjachtar tegen de grond. Die club had net de 3-0 gemaakt en Taras Stepanenko had juichend voor de ogen van honderden fans het embleem van zijn club gekust. Een grove provocatie, vond de voor Dinamo Kiev uitkomende Jarmolenko. Het was niet zijn eerste aanvaring met Jarmolenko. In oktober 2015 was er al het 'T-shirt-incident' geweest. Jarmolenko had, nadat ze voor het oog vriendschappelijk shirts hadden gewisseld, het shirt van Stepanenko weer uitgetrokken en op de grond gegooid. Vlak voor het vak met alle Dinamofans. Vernederend, vond Stepanenko.

Deze twee spelers staan vanavond gebroederlijk samen op het veld, om het op te nemen tegen Noord-Ierland. Met aan het roer de uit Oost-Oekraïne afkomstige Mikhailo Fomenko. Deze bondscoach schopte het nooit ver als voetballer, maar wordt als trainer geroemd om zijn rustige uitstraling.

Na de vechtpartij van afgelopen mei belegde Fomenko een persconferentie waarin de vete tussen Jarmolenko en Stepanenko werd bijgelegd. Fomenko benadrukte toen dat zijn spelers veel tijd met elkaar zouden doorbrengen ter voorbereiding op het EK en dat 'alle resterende spanningen dan zouden verdwijnen'.

Of het Oekraïense elftal ook vanavond de eenheid weet te behouden moet nog blijken. Oud-voetballer Jevgeniy Levchenko, die in Nederland voetbalde en acht keer uitkwam voor zijn vaderland, denkt dat Oekraïne zeker kans maakt om de poule te overleven. 'Als ze meer naar voren gaan spelen.'

Ook voor Levchenko was het een verrassing dat Fomenko in eerste instantie geen enkele Oekraïense speler uit de Russische competitie had opgeroepen. 'Belachelijk, want Seleznjov was tijdens de kwalificatie topscorer.'

Oud-profvoetballer Evgeniy Levchenko. Beeld ANP

Spits Jevhen Seleznjov speelde de afgelopen jaren bij Dnjepr Dnjepropetrovsk. Omdat deze club zo goed als failliet was, vertrok hij naar Koeban Krasnodar in Rusland. Naar eigen zeggen omdat hij 'zijn gezin te eten moest geven'. Hij kreeg hatemail en er werden grappen over hem gemaakt. 'Eet je vrouw alleen ganzenlever?', werd hem op sociale media verweten.

Een plek in het nationale team kon hij vergeten, dat werd al snel duidelijk. Volgens Fomenko zou Seleznjov uit vorm zijn. De Oekraïners Oleksander Zintsjenko, speler bij Ufa in Rusland, en Bohdan Boetko - van de club Amkar Perm -kregen hetzelfde te horen: niet fit genoeg voor het EK.

In de Oekraïense media tuimelden de critici over elkaar heen. De een vond het goed dat spelers uit 'het land van de agressor' werden geweerd; ze verdienden hun geld in Rusland. Een ander meende dat voetbal en politiek niets met elkaar te maken hadden en dus moesten de beste Oekraïense spelers naar het EK. Fomenko ging overstag: Zintsjenko en Boetko werden toch opgeroepen.

Met het argument dat ze nu wel fit waren. Levchenko: 'Maar dat kon niet, want in die twee weken hadden ze nauwelijks gevoetbald.'

Seleznjov had in die periode al eieren voor zijn geld gekozen en was snel van club gewisseld. Hij speelde weer bij Sjachtar Donetsk. Prompt had Fomenko aan de lijn gehangen. En vlak voor het EK werd Seleznjov alsnog bij de selectie gevoegd.

Henk van Stee werkte lange tijd bij de jeugdopleiding van Sjachtar Donetsk. Hij zag er EK-gangers als Rakitski, Butko, Fedetski en Seleznjov opgroeien. Nooit had Van Stee verwacht dat een oorlog zou uitbreken in de Donbass. Last heeft hij er - ook nu hij alweer zeven jaar als technisch directeur bij Zenit Sint-Petersburg werkt - wel van.

'We hebben de afgelopen twee jaar geregeld geprobeerd om Oekraïense spelers naar Sint-Petersburg te halen. Vooral Jarmolenko en Konopljanka. Het zou goed zijn voor hun ontwikkeling en ze zouden hier meer verdienen dan in Oekraïne. Maar ze willen niet. Ze voelen zich verraders als ze naar Rusland gaan.'

De meeste spelers gaan ook niet meer met vakantie naar het door Rusland geannexeerde schiereiland de Krim. 'Terwijl velen van hen daar een tweede huisje hebben', vertelt Levchenko. Stepanenko plaatste vorig jaar een foto van zichzelf met zijn vrouw op de Krim op sociale media en kreeg een berg ellende over zich heen. 'Hij was fout, hij ging ontspannen in het land van de vijand', zegt Levchenko.

De vakantieoptrekjes van spelers als Sjevtsjoek en Stepanenko zijn voor meer dan een miljoen dollar gekocht en nu aan de straatstenen niet kwijt te raken. Hetzelfde geldt voor de luxe villa's in Donetsk. De Sjachtar-spelers moesten hun huizen achterlaten en wonen momenteel in Kiev. Wedstrijden spelen ze in de West-Oekraïense stad Lviv.

Toen het conflict twee jaar geleden oplaaide, dachten veel Sjachtar-spelers dat het wel over zou waaien. Ze lieten hun bezit achter in Donetsk. Hun Porsches en Maserati's moesten in garages worden gestald, met privébeveiligers voor de deur. Maar het conflict waaide niet over en de bombardementen begonnen.

Levchenko: 'Ze huurden mannetjes in, die de auto's van Donetsk naar Kiev moesten brengen. Maar omdat een deel van de wegen in handen was van pro-Russische separatisten, kon dat alleen via sluiproutes. Sommige Porsches zijn 's nachts, zonder lichten aan, over knollenvelden en door maïsvelden gereden. Onder de modder en vaak beschadigd kwamen ze aan in Kiev. De Sjachtar-spelers zijn niet blij met de oorlog. Zij voelen de directe gevolgen, terwijl de spelers van Dinamo Kiev gewoon in hun eigen huizen kunnen blijven wonen.'

Hoe Fomenko het tot nu toe voor elkaar krijgt om de spanningen in zijn team tot een minimum te beperken is onduidelijk. Zelf laat hij zich in ieder geval nooit over politiek uit en hij zal zichzelf ook nooit een Oekraïner noemen.

Fomenko groeide op in de Sovjet-Unie en is dus een Sovjetburger. Een handige en slimme benaming voor een bondscoach van een elftal dat op dit moment zo verdeeld is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden