RECONSTRUCTIE

De lobbykoning kon dit keer geen voetbalvrienden maken

Michael van Praag oogstte lof toen hij kritiek uitte op FIFA-voorzitter Sepp Blatter. Maar hem van de troon stoten is iets anders, merkte hij als uitdager de wereld over reizend. 'Jullie kandidaat staat met 5-0 achter, speelt met acht man en het is blessuretijd.'

FIFA-voorzitter Sepp Blatter met jonge Filipijnse percussiespelers in Manilla.Beeld EPA

De onvermijdelijke nederlaag tekent zich voor Michael van Praag al af in Caïro. Op het terras van het Marriott-hotel aan de Nijl wacht de KNVB-voorzitter op deze dag in april tevergeefs op Afrikaanse voetbalbestuurders die hem aan zijn tafel komen vergezellen. Ze zijn er wel, in de schaduw van de metershoge parasols, maar mijden zijn vragende blik. Na een uur staat Van Praag op en loopt weg.

Michael van Praag op het Afrikaanse voetbalcongres in Caïro, waar hij vergeefs wachtte op bestuurders die aan zijn tafel komen zitten.Beeld EPA
Luis Figo (achtergrond) deelt handtekeningen uit in Guangzhou, China.Beeld REUTERS

Het valt niet mee, vrienden maken onder hoge druk met de ogen van FIFA-officials op je gericht. Op dit soort momenten mist hij een oliemannetje dat de contacten met de bondsvoorzitters legt en ze naar zijn kamer delegeert. Iemand die zijn weg kent in de slangenkuil van het internationale voetbal en floreert als de avond is gevallen en alcohol de gemoederen masseert.

Dat de strijd om het FIFA-presidentschap hachelijk zou worden, wist Van Praag (67) al snel. Hij heeft zijn kandidaatschap in januari nog maar net aangekondigd of de FIFA haalt hem door de mangel. Op het hoofdkantoor in Zürich zegt secretaris-generaal Jerôme Valcke hem evenveel ruimte toe op de FIFA-website als Sepp Blatter. De wereldvoetbalbond trekt geen partij voor de zittend president, belooft Valcke.

Nieuwe lucht

De Fransman komt zijn afspraken niet na. Tot op de dag van vandaag is er geen stuk verschenen op fifa.com waarin Van Praag of Blatters andere tegenkandidaten, prins Ali van Jordanië en voormalig wereldvoetballer van het jaar Luis Figo, hun verkiezingsprogramma mogen bepleiten. Sterker nog: als de KNVB-secretaresse de FIFA vraagt om een lijst met de contactgegevens van alle 209 voetbalbonden om Van Praags verkiezingsprogramma de wereld rond te sturen, hoort ze niets terug. Pas op haar tweede e-mail komt een reactie. De gegevens staan op de website, laat de FIFA weten. Dat vele adressen verouderd zijn, zegt de bond er niet bij.

Het is niet de enige makke in de campagne van Van Praag. Naar buiten toe houdt hij al die tijd vol dat de strijd om het voorzitterschap van de wereldvoetbalbond nog niet is gestreden. Hij zegt te merken dat bonden verandering willen bij de FIFA, dat ze uitzien naar een opvolger van Blatter. Zo blaast de KNVB-voorzitter vier maanden lang nieuwe lucht in de verkiezingscampagne.

Aan de eettafel in Bahrein slaakt hij na het Aziatische voetbalcongres eind april een diepe zucht. Landen durven zich niet voor hem uit te spreken. Hij begrijpt ook niet waarom ze zo lauw reageren op zijn verkiezingsprogramma. Ze willen toch meer geld van de FIFA? Van Praag belooft meer geld: jaarlijks 750 duizend dollar extra per land, uit te keren uit de FIFA-reserves die tot 1,5 miljard dollar zijn opgelopen.

Kandidaat prins Ali van Jordanië ontvangt Diego Maradona.Beeld Getty Images

Misvatting

Het is een misvatting. Meer dan geld draait de race om het FIFA-voorzitterschap om loyaliteit, vriendschap en vertrouwen. Dat weet Blatter (79) als geen ander. Sinds hij in 1998 aan de macht kwam, vereerde hij alle 209 landen met een bezoek, tot de kleinste tropische eilandengroep aan toe. In de aantijgingen van corruptie die vooral de West-Europese landen aanvoeren om de Zwitser uit zijn bastion te verjagen, is buiten Europa bijna niemand geïnteresseerd.

Blatter is, om met een Caribische bondsbestuurder te spreken, 'de duivel die we kennen'. Van de andere duivels is het afwachten op welke manier ze de FIFA naar hun hand zullen zetten. Weinigen geloven dat Van Praag de jaarlijkse toelage daadwerkelijk met 750 duizend dollar per bond zal verhogen. Ze zijn ook sceptisch over een belofte als meer inspraak van de nationale bonden. Van Lesotho tot Grenada klinkt hetzelfde geluid: dit is holle verkiezingsretoriek.

Persoonlijke banden smeden, daarom draait het. 'Michael is een koning in het lobbyen', zegt zijn vaste medewerkster, in Bahrein. Ze verwijst naar de twee verkiezingen die voor Van Praag succesvol uitpakten: in 2008 werd hij geslagen tot KNVB-voorzitter. Een jaar later kwam hij zonder al te veel moeite in het dagelijks bestuur van de UEFA terecht.

Lees hier de analyse van Willem Feenstra en Mark Misérus over hoe Michael van Praag in de race om het FIFA-voorzitterschap een poging waagde Afrika te veroveren.

Complex wereldtoneel

Maar het wereldtoneel is complexer. Op 10 juni vorig jaar oogst Van Praag nog veel lof, door op te staan in een volle congreszaal. Twee dagen voor het WK voetbal in Brazilië begint, schraapt hij zijn keel. In São Paulo onderbreekt hij Blatter tijdens een bijeenkomst van de UEFA en spreekt hem rechtstreeks aan op het slechte imago van de FIFA. Dat is besmeurd, door jarenlange insinuaties van omkoping en de al dan niet verkochte toewijzing van het WK 2022 aan Qatar. 'Kijkt u weleens op Twitter?', vraagt Van Praag. 'Dan kunt u zien dat er miljoenen mensen tegen u zijn.'

De Nederlander heeft zijn eerste steen in de vijver geworpen, hoewel er van zijn kandidatuur voor het FIFA-voorzitterschap dan nog geen sprake is. Die openbaart hij pas in januari, nadat hij is langs geweest bij UEFA-voorzitter Platini en bij Blatter zelf. De Zwitser bedankt vriendelijk voor het aanbod Van Praag als adviseur te flankeren, mocht die tot FIFA-hoofd worden gekozen. Zijn missie is nog niet voltooid, laat Blatter weten.

Met zijn presentatie lokt Van Praag de wereldpers naar het Olympisch Stadion van Amsterdam. De KNVB-gedelegeerden geven hem ruim een maand later groen licht voor zijn campagnebudget. Met 394 duizend euro, waarvan 133 duizend euro voor reizen, kan hij de wereld over. Diezelfde avond stapt hij op het vliegtuig naar Paraguay, voor het Zuid-Amerikaanse voetbalcongres.

Michael van Praag licht zijn kandidatuur toe om Sepp Blatter op te volgen als president van de FIFA tijdens een persbijeenkomst in het Olympisch Stadion.Beeld anp

De congressen zijn voor Van Praag een harde leerschool. Hij moet zijn comfortzone uit, op mensen af. Mensen uit landen waar corruptie tot de dagelijkse realiteit behoort. Die elkaar bij elke ontmoeting innig omhelzen en voor wie een vluchtige handdruk geen waarde heeft.

De heupen moeten los, zoals bij het feest dat de Noord- en Midden-Amerikaanse bond op de Bahama's organiseert. Figo heeft die boodschap begrepen. De Portugees maakt indruk door mee te swingen op de dansvloer. Hij heeft zijn bekendheid mee.

'Michael Den Haag'

Dat geldt niet voor de KNVB-voorzitter. Die moet vechten voor elk gesprek. Een official uit Gambia heeft het in Egypte steevast over 'Michael Den Haag'. Andere bondsvoorzitters hebben nog nooit van hem gehoord. Zijn oranjegekleurde verkiezingsprogramma dat hij via de mail en de post naar alle 209 landen heeft verstuurd, hebben ze nooit gezien.

Van Praag is volgens ingewijden beter in een-op-een-gesprekken, als zijn tegenstrevers hem niet op de vingers kijken. De bezoeken die hij aflegt aan Curaçao, Zuid-Korea, Japan en een aantal Europese landen brengen wat teweeg. Door tijd- en geldgebrek en andere strategische keuzes komt hij maar weinig aan toe aan dit soort succesvolle missies.

Bij elk congres is Van Praag zoekende. Hij beschikt niet over een presidentiële suite, waar hij zoals Blatter ongestoord de vriendschapsbanden met de bondsvoorzitters kan aanhalen. Hij is veroordeeld tot de openbaarheid van de lobby, waarin niet elke bestuurder zich even comfortabel voelt. Sommigen willen niet met hem gezien worden, omdat ze loyaal zijn aan Blatter en geen zin hebben in problemen met de voetbalpresident van hun eigen continent.

Luis Figo en Michael van Praag tijdens een FIFA-congres in Wenen.Beeld anp

Achterkamertjes

Van Praag wil de achterkamertjes juist niet in. Hij is de man die de zweem van corruptie rond de FIFA wil wegblazen. Niet voor niets heeft hij nooit willen ingaan op mails van onduidelijke figuren, die hem belastende informatie over Blatter en diens familie in het vooruitzicht stellen. Wie zegt hem dat de afzender niet voor de FIFA werkt? 'Wat denk je dat het voor mijn imago zou betekenen als ik op zo'n mail zou reageren?'

In zijn team ontbreekt een geslepen spindoctor die de internationale beeldvorming in zijn voordeel kan doen kantelen. Figo en prins Ali maken gebruik van de diensten van campagnestrateeg Mike Lee, die succesvolle lobby's voerde voor de Olympische Spelen van Rio en het WK van Qatar. Ook Van Praag krijgt zijn diensten aangeboden, maar hij wil de regie in eigen hand houden.

Het campagneteam dat hem omringt, is bescheiden van omvang. KNVB-directeur Bert van Oostveen vervult noodgedwongen de rol van campagneleider, want het geld ontbreekt om iemand van buiten aan te trekken. Voormalig KNVB-voorlichtster Renske Bruinsma vergezelt Van Praag tijdens zijn buitenlandse reizen.

Coryfeeën

Op de achtergrond is er de hulp van BKB, het bureau dat diverse politieke campagnes voor zijn rekening heeft genomen en al langer met de KNVB samenwerkt. Ze ontwerpen Van Praags website en venten samen met Bruinsma de inhoud van zijn verkiezingsprogramma uit op Twitter en Facebook. Daarnaast denken ze mee over de toespraken van Van Praag en leveren ze voor elk congres een smoelenboek, zodat hij de bondsvoorzitters kan herkennen.

Coryfeeën als Johan Cruijff, bondscoach Guus Hiddink en Patrick Kluivert worden gevraagd een filmpje in te spreken. Ze zeggen pal achter Van Praag te staan. Hiddink reist in Van Praags kielzog mee naar Zuid-Korea, waar hij als oud-bondscoach met alle egards wordt ontvangen. In al die maanden spreekt alleen Suriname zijn openlijke steun voor hem uit.

Het is een welkome oppepper voor Van Praag. Hij stuit tijdens zijn wereldreis op oude kongsi's en bondgenootschappen die zich niet zomaar laten doorbreken. Er zijn genoeg voorzitters die hem prijzen om zijn durf. Bijvoorbeeld omdat hij Blatter op de man af heeft gezegd hoe hij over hem denkt.

Maar ze vinden ook dat hij veel te laat is begonnen met campagne voeren. In vier maanden tijd kun je onmogelijk de wereld voor je innemen. Een Afrikaanse voetbalbestuurder verwoordt het zo: 'Jullie kandidaat staat met 5-0 achter, speelt nog met acht man en de blessuretijd is al begonnen. Die wedstrijd kun je nooit winnen.'

Twijfel

Van Praag blijft volhouden dat hij terrein verovert. Dat doet hij vorige week ook op een bijeenkomst met Figo en prins Ali in Genève, die uitlekt via de BBC. De kandidaten delen met elkaar hun ervaringen van de afgelopen maanden als stemmenzoekers. Ali is het meest voortvarend bezig, zo wordt duidelijk. Van Praag moet voor het eerst toegeven dat hij er minder goed voor staat dan hij denkt.

De twijfel is bij hem binnengeslopen. De optie om zich terug te trekken uit de verkiezing wordt plotseling serieus. Hij houdt alle interviews af, zogenaamd omdat hij zijn tijd volledig wil wijden aan gesprekken met voetbalbonden.

Van Praag en zijn team proberen op die manier een rookgordijn op te trekken. De wereld moet nog even in de waan blijven dat hij met volle kracht vooruit campagne blijft voeren.

Aftocht

Achter de schermen tekent de nederlaag zich dan allang af. Terwijl zijn medewerkster de laatste dagen volhoudt dat Van Praag door wil, plant hij zorgvuldig zijn aftocht. Hij trekt zich terug, als Figo vandaag tenminste naar verwachting hetzelfde besluit bekendmaakt. Het is voorbij.

Verantwoording

De Volkskrant reisde de afgelopen maanden in het spoor van Michael van Praag naar de voetbalcongressen van Europa (Wenen), Afrika (Caïro), Noord- en Midden-Amerika (Bahama's) en Azië (Bahrein). Gesproken werd met tientallen mensen van de FIFA, UEFA, voetbalbonden over de hele wereld en uit de entourage van het voetbal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden