De lange weg terug naar een medaille - door Van Gelder zelf beëindigd

Yuri van Gelder greep de laatste jaren steeds naast een medaille. Het was frustrerend en zuur, maar de ringenspecialist wist van geen wijken. In oktober vorig jaar moest het alsnog gebeuren, op het WK in Schotland, het land waar hij in 2009 afkickte en tot rust kwam. Maar weer greep hij mis. Hij eindigde als zesde. Hij zou de Olympische Spelen in Rio de Janeiro toch halen, maar zat zichzelf in de weg. Vanwege alcoholgebruik werd Van Gelder geschorst en naar huis gestuurd, voordat hij de finale kon turnen. Lees hieronder het verhaal terug uit oktober vorig jaar over Van Gelders lange weg terug naar een medaille.

Yuri van Gelder met zijn wereldtitel in de jacuzzi op het dak van zijn hotel in Melbourne, Australië, 2005. In die periode 'barstte de bom eigenlijk. Je wordt dan geleefd. Iedereen wilde wat van mij.' Beeld ANP

Onder de bewolkte hemel van Schotland komen bij Yuri van Gelder de herinneringen aan de donkerste dagen uit zijn leven boven. Het jaar was 2009. Hij, de Europees kampioen van dat voorjaar, werd bij de NK van juni op cocaïnegebruik betrapt, wegens die dopingovertreding geschorst en na een tumultueuze persconferentie aangetroffen in het vliegtuig naar Schotland.

De ringenspecialist werd opgenomen in een afkickkliniek, Castle Craig, volgens de digitale landkaart precies 72 kilometer weg van de SSE Hydro Arena, de sporttempel van Glasgow waar hij vanmiddag tracht een WK-medaille te veroveren. Het zal zijn eerste internationale succes zijn na het dal van 2009.

In zijn concentratie van de voorbije week, zich langzaam oppeppend na de bereikte ringenfinale van maandag, keek Van Gelder vaak uit zijn hotel naar buiten. Hij zag dan de vele buien voorbijtrekken, de rivier de Clyde rimpelen en hij kreeg dan weer het werkelijke besef van zijn vrijheid.

Tekst gaat verder onder illustratie.

Beeld anp
Beeld de Volkskrant

Rust

'Als ik nu naar buiten wil lopen, dan kan dat. Dat kon in Castle Craig toen ook wel, maar dan stond er vervolgens wel een hek omheen', zo omschrijft hij zijn verblijf in de rehab in de hooglanden. 'Ik heb daar elf weken gezeten. Ik ken het land sindsdien wel een beetje.'

Uitkijkend over de groene heuvels kwam hij destijds tot rust. 'Er was in Nederland een hele mediahype rond mijn persoon. Ik moest weg van die sores. Wat er op de social media gebeurde, dat weet ik niet. Je zit daar intern, je merkt het toch niet. Ik vond het een wijze tijd. Ik kan het iedereen aanraden. Het was de goede plek om bij te komen en na te denken over wat ik precies met mijn leven wilde.'

Dat was en bleef turnen. Op het hoogste niveau. Wegblijven uit de contacten met vrienden die hem mogelijk op het verkeerde spoor zouden kunnen brengen. Zonder het te preciseren zegt Van Gelder nog maar eens dat zijn leven na zijn wereldtitel van 2005 van de rails raakte. Hij had de wagonnetjes niet meer op een rij.

Bekeken

'Ik werd in 2005 Europees kampioen en ging daarna als favoriet naar de WK in Australië. Je wordt dan geleefd. Toen barstte de bom eigenlijk. Iedereen wilde wat van mij. Je gaat overal naartoe. Ik ben een jongen die moeilijk nee kan zeggen. Ik deed wel heel veel. Had misschien wel te veel hooi op de vork. Ik had die zogeheten schnabbels, demo's. Het land in voor een optreden. Het motto was oogsten, als het koren rijp is. Ik heb me daarin misschien wel te veel laten gaan. Ik had er geen controle op.'

In 2010, terug van zijn dopingschorsing, afgekickt door zijn verblijf in Schotland, voelde Van Gelder zich van alle kanten bekeken. Hij stond op de poster van de WK turnen in Rotterdam van dat jaar. Het verwachtingspatroon was enorm.

Nederland was toen nog geen Zonderland, Epke-land. Die was nog geen olympisch kampioen, geen wereldkampioen en ook nog geen Europees kampioen. Die laatste twee titels stonden, plus die van Sportman van het Jaar, op de naam van Lambertus van Gelder, zoals hij sinds jaar en dag in de uitslagenlijsten verschijnt.

Yuri van Gelder op de ringen tijdens de kwalificaties op het WK turnen. Beeld anp

Rumoer

Hij trok zich met veel rumoer terug voor de WK in eigen land. Het ging over 'persoonlijke redenen van medische aard'. Waar 'medische redenen van persoonlijke aard' beter gepast had. Advocaten bogen zich over verklaringen, suggesties over een mogelijk nieuwe ontsporing van zijn privéleven waren aan de orde van de dag. Van Gelder, de orthopedisch schoenmaker uit Waalwijk, leek verloren voor de topsport. De wereld zou nooit meer van hem horen.

Maar toen kwam het karakter van de ware sportman boven. 'Nooit opgeven, dat zit in mijn bloed. Dat geeft mij kracht. Ik las hier van de week zo'n zinnetje dat bij me past: You never fail until you stop trying. Blijven proberen, dat zit in me.' De jury sloeg hem de voorbije jaren nooit op de schouders. Hij kreeg niet meer de hoogste punten. Zijn afsprongen, salto gehoekt of gestrekt was telkens de vraag, werden kritisch bekeken. Van Gelder wist van geen wijken. 'Omdat ik een strijder ben. Omdat ik Armeens bloed heb. Omdat ik wist dat ik het nog steeds kon. En nog steeds kan.'

De beroepsturner Van Gelder ('ik zie mezelf als hobbysporter hoor') bouwde ook een team om zich heen. Hij zocht steun voor zaken die hij zelf niet in de hand had. De man die hem mentaal op de been hielp was prestatiecoach Marco Hoogerland. De twee spreken elkaar vaak in Den Bosch, de stad waar Van Gelder in de FlikFlak-hal zijn trainingen afwerkt en Hoogerland zijn kantoor (Talentenacademie) heeft.

Gemotiveerd

Hoogerland richtte zich niet op de sores in het leven van Van Gelder, maar op diens gedrag in de sportzaal. Daar moest hij zichzelf terugvinden. 'Het is constant filteren, hoofdzaken en bijzaken. Zodat Yuri het prestatiegedrag krijgt dat nodig is. Voorheen knalde hij na een wedstrijd bijna uit zijn spierpakket, zo druk maakte hij zich om van alles en nog wat. Nu is hij kalm.'

Aan de motivatie van Van Gelder hoefde Hoogerland niet te werken. 'Hij is tot op het bot gemotiveerd. Hij doet het voor die olympische droom van hem. Hij heeft twee keer, zeg gerust drie keer de Spelen gemist. Dat is zuur, maar die gast heeft zo'n enorme passie. Hij gaat maar door. Als hij dan hier in Schotland slaagt en een medaille pakt, dat zou wel heel briljant zijn.'

Het zijn de turndagen dat 'olympische kwalificatie' de meest gehoorde term is. Zo ook in het Nederlandse kamp. Van Gelder is, na de uitschakeling van olympisch kampioen Zonderland, de enige man die in het slotweekeinde nog kan toeslaan. Een medaille in de ringen in Glasgow is zijn directe toegangsbewijs voor de Spelen van Rio.

Twijfel

Van Gelder kent het gevoel. 'In 2004 ging die Griek Tampakos voor bij de verdeling van de wildcard. In 2007 moest ik in Stuttgart wereldkampioen ringen worden. Ik werd tweede, met een puntenrecord. Klote dat ik niet naar de Spelen kon, maar ik dacht: ik ben nog jong, dat komt nog wel. In 2011 kon ik me aanvankelijk niet plaatsen. Sporters met een dopingverleden waren niet welkom, tot die Amerikaanse atleet Merritt de beroepszaak tegen het IOC won. Toen kon het weer wel.'

Het lukte, bij de WK in Tokio, niet. Hij viel bij de wankele landing op de bips. Het was een van de vele finales van de voorbije jaren waarbij het erepodium voor Van Gelder onhaalbaar bleek.

Soms werd er getwijfeld aan de intenties van de jury. Wilden zij Van Gelder, met zijn dopingverleden, wel zo'n hoge positie toekennen?

Gunfactor

Het Nederlandse jurylid Vincent Reimering, in Glasgow ringenscheidsrechter, zegt dat zulke argwaan niet bestaat. 'Ik ben nooit lastiggevallen met vragen over Yuri's verleden. Ik zou hem verdedigd hebben hoor. Maar de jury scoort en Yuri moet het op eigen kracht doen. Niks gunfactor. En ik heb het deze week gezien. Zijn oefening is nog goed genoeg voor een medaille.'

De laatste ondersteuning voor Van Gelder komt van zijn coach, Bram van Bokhoven. Die maakte vanaf 2006 het succestijdperk én de zware jaren van zijn pupil van dichtbij mee. 'Het was de laatste jaren telkens weer geen medaille, weer geen medaille. Dat is frustrerend, zeker zoals de buitenwereld het ziet. Maar wij hebben ons werk gedaan. Yuri staat telkens in alle grote finales. Deze finale in Glasgow wordt anders. In die vorige finales in een preolympisch jaar moest hij winnen, of een medaille pakken. Dat zwaard hing erboven. Nu heeft hij volgend jaar met het team nog een extra kans zich te kwalificeren. Yuri mag winnen deze keer, hij moet niet.'

Beeld anp

1. 'Dingetjes'

Demo's, 'dingetjes' zoals Yuri van Gelder zijn demonstraties noemt, zijn minder talrijk dan in zijn gloriejaren, rond de grote titels van 2005, 2008 en 2009. Maar als zij hem vragen, is hij, tegen betaling, beschikbaar voor een rondje ringturnen. De laatste? 'Dat was de Zwarte Cross (festival in Lichtenvoorde, JV) van deze zomer. Het was geweldig. Er komt een ander slag volk. Ik werkte op een podium, in een soort stierenvechterarena. De motoren erin. Mooi man.'

De wereldkampioen van 2005 heeft overal zijn demo's gedaan. Hij kreeg er destijds een gage van 2.500 euro voor. Dat ging van een verjaardag van zanger Gerard Joling, die erop stond de kleine, grote man zelf in de ringen te hangen, tot een optreden voor Beatrix. 'Ik heb voor de koningin gehangen', zo omschrijft hij zijn optreden bij een gala van Spieren voor Spieren. De koningin is nu prinses, voegt Van Gelder er snel aan toe.


2. 'Onherstelbare vertrouwensbreuk'

Het blijft een verbijsterend pittige persverklaring die Yuri van Gelder in 2010, na zijn terugtrekking uit het Nederlands team voor de WK in Rotterdam, door zijn advocaat Cor Hellingman liet opstellen. Teruglezend is de stellige toon die opvalt. Van Gelder zou kiezen voor een weg zonder de turnbond, de KNGU. 'De kans dat ik opnieuw voor de KNGU uit zal komen lijkt me door de onherstelbare vertrouwensbreuk nihil geworden. Ik zal me echter absoluut niet uit de turnsport terugtrekken. Tijdens mijn schorsing heeft de KNGU mij een jaar lang geheel links laten liggen en desondanks heb ik (..) laten zien dat ik nog steeds op topniveau prestaties neerzet. Hierdoor kan ik concluderen dat de KNGU geen enkele invloed heeft op mijn sportieve prestaties.

'Er zijn verschillende manieren waarop ik het topturnen kan blijven beoefenen. Deze opties bestaan uit mezelf te selecteren zonder bond, uit te komen als turner voor een ander land of zelfs het oprichten van een eigen bond.'

Zes maanden later turnde Van Gelder de EK van Berlijn, in het shirt van Nederland, ingeschreven door de KNGU.


3. Het hoogtepunt

Het hoogtepunt uit de carrière van Yuri van Gelder blijft zijn wereldtitel uit 2005. Hij werd in Melbourne, in het Rod Laver-tennisstadion kampioen, aan de hand van zijn toenmalige coach Remi Lens. Zijn naam zal Van Gelder niet uit zichzelf noemen. Hun samenwerking eindigde in 2006, na een fors conflict over geld en de bezorgdheid van Lens over het toen nog onbekende cocaïnegebruik van de turner.

Het toernooi in Australië staat Van Gelder vooral bij als het evenement, waarbij hij zijn eigen ritueel had. 'Ik at voor die wedstrijd een biefstuk van 600 gram. Dat was een vast onderdeel van mijn voorbereiding.' Na het behalen van de titel werd Van Gelder, 22toen, gefêteerd in het duurste hotel van de stad, het Langham. De technisch directeur van de gymnastiekunie, Henk Kort, sms'te: 'champagne'. 'Ik poseerde daags na mijn titel in een jacuzzi op het dakterras. Met een fles champagne.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden