De lange weg naar gelijkheid in de sportwereld

Hoe doen vrouwelijke sporters het in Groot-Brittannië, Kenia, China, Brazilië en Duitsland? Uitstekend, maar van gelijkheid in de sportwereld is nog lang geen sprake.

Meerkampster Jessica Ennis, regerend olympisch kampioen. Beeld getty

Groot-Brittannië

Tijdens de openingsceremonie van de Spelen van Londen 2012 kwamen ook de suffragettes voorbij. De aandacht voor deze feministen avant la lettre was passend omdat het IOC deze editie 'een historische stap naar seksegelijkheid' had genoemd.

Voor het eerst hadden alle landen minimaal een vrouwelijke sporter afgevaardigd. Voor het eerst was er ook boksen voor vrouwen, voor eigen publiek gewonnen door Nicola Adams.

De Spelen waren een ongekend succes voor de Britse ploeg: 65 medailles, de derde plaats na de Amerikanen en Chinezen. 36 procent van de Britse medailles ging naar de vrouwelijke deelnemers.

In de schaduw van de triomftochten klonken ook geluiden over seksisme, vooral in de Britse wielerwereld. Wielrenbaas Shane Sutton zou Jess Varnish hebben toevertrouwd dat ze 'een te dikke kont' had om goed te functioneren, een claim die werd bevestigd door wegkampioene Lizzie Armitstead. Laatstgenoemde uitte tevens haar ongenoegen over het gebrek aan geld voor vrouwelijke wielrenners. Alleen de allerbesten kunnen er goed van leven.

Ondanks de goede prestaties van de vrouwelijke olympiërs is er normaal gesproken weinig aandacht voor vrouwensport. In de kranten gaat nog geen 5 procent van de sportverhalen over vrouwelijke beoefenaars, bleek twee jaar geleden uit een onderzoek van de Universiteit van Birmingham.

Nog niet 1 procent van de het totale sponsorbudget in sport gaat naar vrouwen. Die zijn vooral afhankelijk van een overheidsorgaan als Sport England, dat het de laatste jaren wegens de bezuinigingen met minder geld moet doen. Des te knapper zullen in dit licht de prestaties in Rio zijn van de 164Britse vrouwen een record.

Tekst gaat verder onder het overzicht

Kenia

Nairobi is een begin. Natuurlijk, alle Keniaanse sporters willen internationaal doorbreken, maar wie in de hoofdstad een prijs weet te winnen, heeft een aardig begin gemaakt. Zoals die vrouw uit het noorden van het land, die een paar jaar geleden, schijnbaar vanuit het niets, de marathon van Nairobi op haar naam schreef.

We hebben daarna weinig meer van haar gehoord, maar weten nog dat zij met de bus naar Nairobi was gekomen en haar sportschoenen van iemand had geleend. Verder had ze het succes alleen maar aan zichzelf te danken. Ze had het op eigen kracht gedaan. Zo geldt het voor de meeste sporters in Kenia, zeker voor de vrouwelijke.

Het sportbudget voor het komend jaar bedraagt in Kenia nog geen 18miljoen euro. Dat bij zo'n miezerig bedrag geen geld apart is vrijgemaakt om meisjes en vrouwen te stimuleren aan sport te doen, kan geen verbazing wekken.

Marathonloopster Jemima Sumgong uit Kenia. Beeld HH

De vrouwen die hopen bij een sportclub hun talenten verder te kunnen ontwikkelen, komen ook bedrogen uit. Die clubs zijn er nauwelijks.

Teamsporten zijn dus voor Keniaanse vrouwen allesbehalve ideaal, al vormen de volleybalsters hierop enigszins een uitzondering. Voor veel andere vrouwen die willen sporten, geldt dat ze op zoek moeten naar een sport die én individueel te bedrijven is én weinig materiaal als rackets, speren of fatsoenlijke zwembaden vereist.

En dan is er nog een ander, uiterst naar ding. Dat sportbestuurders in Kenia vaak corrupt zijn, weten we nu wel. Maar dat sommige van die officials alleen maar bereid zijn vrouwelijke sporters vooruit te helpen indien daar seksuele 'gunsten' tegenover staan, leidt er nog eens extra toe dat sportvrouwen zich vooral op zichzelf aangewezen voelen.

Eén sport ligt dan voor de hand: hardlopen. En dan laten Keniaanse vrouwen zien hoe enorm goed zij zijn.

Zelfs op geleende schoenen.

China

Voor China betekent Rio niet alleen de grootste, maar ook de vrouwelijkste ploeg die het ooit heeft afgevaardigd: 61 procent is vrouw. Sinds Athene 2004 domineren de vrouwen de Chinese olympische teams. Ze gaan met meer medailles naar huis dan de mannen. In 2008 en 2012 haalden Chinese vrouwen 57,5procent van al het eremetaal voor hun land binnen.

Is het Chinese staatssportsysteem, waar sporters in militair aandoende trainingskampen worden gedrild, dan zo'n toonbeeld van emancipatie? Op papier wel. Sinds de stichting van de Volksrepubliek China in 1949 dragen volgens Mao Zedong vrouwen de halve wereld. Door die afgedwongen gelijkheid deden Chinese vrouwen vroeg volop mee aan disciplines, waar westerse dames een wereld op de mannen hadden te veroveren.

In de Chinese sportwereld telt maar één ding. Winnen. En daar zijn vrouwen volgens Chinese coaches nu eenmaal beter in, omdat ze 'beantwoorden aan het confucianistisch ideaal'. Ze zijn gehoorzaam en onderdanig, want zo zijn ze opgevoed.

Schoonspringster Minxia Wu won tijdens drie Spelen goud. Beeld getty

De maatschappij ziet ook liever sportvrouwen die zich, ondanks hun kracht, blijven persen in een keurslijf van bescheidenheid en traditie. Daarom werd judoka Xian Dongmei afgeschilderd als ontaarde moeder toen ze drie maanden na de geboorte van haar kind stopte met borstvoeding. Xian ging voor een topprestatie bij de Spelen van 2008, in Peking.

De beste schoonspringster ter wereld, Wu Minxia, is opgegroeid onder het keiharde regime voor olympische talenten. Ze kreeg zelfs niet te horen dat haar grootouders waren overleden, zodat ze zich op haar wedstrijden kon concentreren. Dat vond Wu zelf de normaalste zaak van de wereld.

Bij drie opeenvolgende Spelen won ze goud. En toch staat het profiel van Wu op de website van de Vrouwenfederatie, het staatsorgaan dat bij uitstek een feministische kijk op de vrouwelijke sporter zou moeten bieden, in het teken van haar tranen bij de huldiging. De topduikster wordt niet alleen vanwege een reeks blessures De Breekbare Schoonheid genoemd: op een vrouw blijft het emotionele etiketje beter plakken.

Brazilië

'Vrouwen mogen geen sporten beoefenen die niet te rijmen zijn met hun natuur', aldus de tekst van een Braziliaanse wet uit 1941. De dictatoriale machthebbers vonden voetbal, handbal, rugby, (water)polo, en alle vechtsporten alleen geschikt voor mannen. Vrouwen waren om kinderen te baren. De 'gewelddadige' sporten zouden het tere vrouwenlichaam kunnen schaden en de voortplanting in gevaar kunnen brengen.

Pas in 1979 werden de wettelijke restricties opgeheven, waarna de vrouwen aan een moeizame inhaalslag begonnen. In 1996 leidden die inspanningen tot de eerste olympische medailles voor Braziliaanse vrouwen, met goud en zilver voor beachvolleybal, brons voor volleybal en zilver voor basketbal.

Judoka Sarah Menezes, olympisch kampioen 2012. Beeld LatinContent/Getty Images

Van gelijkheid in de sportwereld is nog lang geen sprake. Brazilië is een land dat wordt gekenmerkt door een sterke machocultuur. Meisjes moeten zich opdoffen en met poppen spelen, jongens worden geacht hun krachten te meten op het voetbalveld of op de judomat. Hoewel deze diepgewortelde logica langzaam maar zeker verandert, zijn er nog altijd veel meer jongens lid van een sportvereniging dan meisjes.


Getalenteerde meisjes hebben minder kans zich tot topsporter te ontwikkelen dan jongens. Er zijn betere faciliteiten en meer geld voor mannen, in de samenleving heerst onbegrip over meisjes en vrouwen die fanatiek en competitief sporten. Het pas niet in het plaatje van de ideale vrouw, die moet op de eerste plaats sporten om haar lichaam te perfectioneren.

Sportverenigingen lopen achter de feiten aan. De Braziliaanse voetbalsters wonnen zowel in 2004 als in 2008 olympische medailles, maar pas in 2014 was er voor het eerst een nationale vrouwencompetitie in Brazilië.

Braziliaanse vrouwen hebben inmiddels twintig medailles behaald bij de Zomerspelen, de mannen sleepten er tot nu toe 88 in de wacht. Dit jaar doen 462 atleten mee. Onder de 209 vrouwen is een aantal grote kanshebbers, onder wie Sarah Menezes, de judoka die in Londen goud won. En de beachvolleybalsters.

Duitsland

Duitsland ging de afgelopen honderd en nog wat jaren onder diverse namen naar de Olympische Spelen, en vanaf het moment dat ze van de adellijke heren sportbestuurders mochten deelnemen, speelden de vrouwen een vooraanstaande rol.

Net als in Nederland dragen ze een flinke steen bij aan de historische olympische resultaten. Want ook hier was de emancipatie op sportgebied al vrij snel op een redelijk peil. Al zijn de cijfers wel wat 'gekleurd'.

In de jaren van de DDR (de 'Duitse Doping Republiek') hadden de met chemische middelen geprepareerde Oost-Duitse sportsters een onevenredig aandeel in de successen.

Beeld VI IMAGES /

Hoe dan ook. Of ze nu tijdens de jaren van het Duitse Rijk (1896-1936), Oost- én West-Duitsland (1952-1988) of het herenigde Duitsland meestreden, de Duitse vrouwen stonden immer hun mannetje. Met namen als Gisela Mauermeyer (1936), Ulrike Meyfarth (1972), Kristin Otto (1988) en Birgit Fischer (1980-2004).

Laatstgenoemde geldt als de succesvolste Duitse olympiaganger van allemaal. In de kano veroverde ze bij zes Zomerspelen acht gouden medailles, plus nog wat fletser gekleurd spul. Vrij uniek: de sportvrouw uit Brandenburg kwam zowel voor de DDR als het herenigde Duitsland uit.

De gecombineerde Duitse medaillespiegel door de jaren heen oogt als het berglandschap in een Tour de France-grafiekje. Hoog rond de nazispelen van 1936, daaropvolgend weer laag, om naar de buitencategorie te pieken in de vervuilde jaren tachtig.

In Rio zullen de resultaten bescheidener zijn dan in 1936 (89 medailles) en 1988 (102, DDR; 40, BRD). De verwachting luidt: 44 medailles. Onder de 450 Duitse deelnemers zijn iets meer mannen, omdat meer mannenteams zich hebben geplaatst.

De nodige media-aandacht zal uitgaan naar Anna en Lisa Hahner, 'de snelste tweeling ter wereld op de marathon'. Een aardig blond stel, maar een medaille, laat staan twee, lijkt te hoog gegrepen. De Oost-Afrikaanse atletes hebben heel wat betere tijden achter hun namen staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden