ObservatiesBij de winterstop

De jaren van trainers met meer dan honderd interlands als voetballer is (voor even?) voorbij

De huidige trainer in de eredivisie is het archetype van de bescheiden voetballer van voorheen. Middenvelder of verdediger. De trainer van nu is opvallend in zijn onopvallendheid.

Arne Slot, de trainer van AZ.Beeld ANP Sport

De winterstop in de eredivisie brak zondag aan. Kampioen Ajax staat als verwacht eerste na achttien duels. Door de onverwachte nederlaag van AZ bij Sparta, die gestalte kreeg na de vroege rode kaart voor doelman Marco Bizot, nam Ajax toch drie punten voorsprong, terwijl het doelsaldo veel beter is. Een paar observaties bij de winterstop.

Trainers

De jaren van trainers met meer dan honderd interlands als voetballer is voor even voorbij. Het leek in het laatste decennium alsof het zo moest, alsof het een statement was; alsof alleen een loopbaan als voetballer in de schijnwerpers een garantie was voor een baan als toptrainer.

Vier titels voor Frank de Boer (112 interlands) met Ajax, van 2011 tot en met 2014, drie voor Phillip Cocu (101) met PSV (2015, 2016, 2018), eentje voor Giovanni van Bronckhorst (106), in 2017 met Feyenoord. En ze bleven van de lopende band van de trainersopleiding in Zeist rollen, de mannen met een grote naam. Mannen die de geur van de kleedkamer kenden, ook in de top, die vaak aanvoerder waren geweest. 

Maar zie, de tijd verglijdt: De Boer werkt na mislukte betrekkingen bij Internazionale en Crystal Palace met succes bij Atlanta United, Cocu pakte zijn loopbaan na ontslag bij Fenerbahçe op bij Derby County, Van Bronckhorst leert verder bij de City Group, waartoe Manchester City en Josep Guardiola behoren. Een paar van hun opvolgers zijn in de eredivisie spectaculair stukgelopen: Mark van Bommel (79 interlands) en Jaap Stam (67).

Twee gekende winnaars als voetballers. Stam was net begonnen bij de topclub Feyenoord, toen hij alweer werd vervangen. Hij verdronk in de chaos bij de club waar de directeuren die hem aanstelden nog eerder waren vertrokken dan hijzelf. Van Bommel hield het bijna anderhalf uit bij PSV, toen zelfs het krediet van het clubicoon op was. Althans, bij de directie.

En dus zijn ze nu allemaal verdwenen uit de eredivisie, de mannen met tientallen interlands. De koploper van de huidige eredivisie is Kevin Hofland met 7 interlands, al is hij officieel de assistent van Sjors Ultee. De trainers van nu zijn vooral voormalige verdedigers en middenvelders met overzicht. Degelijke voetballers, sober vaak, voorheen niet behorend tot de absolute top. Ze waren menigmaal wel leider in het veld.

Erik ten Hag geen aanwijzingen aan Siem de Jong tijdens de wedstrijd tegen Valencia.Beeld BSR Agency

Het is de tijd van de controlerende middenvelders in trainerskostuum: Erik ten Hag van Ajax, Dick Advocaat bij Feyenoord, Johnny Jansen van Heerenveen. Sobere voetballers ook: Dick Lukkien (Emmen), jarenlang ploegend bij Veendam. Sjors Ultee van Fortuna voetbalde alleen als amateur, bij DVSU in Utrecht. Hij vormt een partnerschap met Kevin Hofland, eens verdediger, die niet over het vereiste diploma beschikt en daarom officieel tweede man is.

Allemaal verdedigers en middenvelders dus, de een wat frivoler dan de ander: Arne Slot van AZ, Ernest Faber van PSV, ad interim Joseph Oosting van Vitesse, John van den Brom van FC Utrecht, Frank Wormuth van Heracles, Danny Buijs van FC Groningen, Henk Fraser van Sparta, Gonzalo Garcia-Garcia van FC Twente, John Stegeman van PEC Zwolle, Jay Driessen van VVV, Dirk Heesen van ADO Den Haag en doelman Henk Grim van RKC.

De enige voormalige aanvaller is Adrie Koster van Willem II. Ook hij was international: drie keer. Het zegt allemaal niet zo veel. Of toch wel? Het zegt misschien dat de gelauwerde voetballer niet automatisch toptrainer wordt, dat het goede paard niet vanzelfsprekend een goede ruiter is, zoals Co Adriaanse het bijna twintig jaar geleden al zei. En dat vroegere middenvelders en verdedigers vaker goede trainers worden dan aanvallers.

Topdrie

De traditionele topdrie, dat zijn als vanouds Ajax, PSV en Feyenoord. In die volgorde. Met name bij AZ durven ze de laatste jaren weleens hun vinger op te steken. Zo van: hallo, zijn wij inmiddels niet beter dan Feyenoord?

Geregeld dreef een kleinere club een wig tussen de drie in het oude bastion. Alleen: de clubs die dat het best lukte, AZ en FC Twente, gingen daarna bijna failliet. Het een viel niet los te zien van het ander.

Met name in de jaren na de titels van AZ (2009) en FC Twente (2010) dreigde de traditionele topdrie opnieuw te heersen, met als topseizoen 2016-2017, het jaar van het kampioenschap van Feyenoord. Eindstand toen: 1. Feyenoord 82 punten, 2. Ajax 81, 3. PSV 76 en dan een gat naar 4, FC Utrecht, met 62. 

Dit seizoen is de topdrie vooralsnog weer anders, al is de afrekening pas werkelijk zinvol op het eind. Feyenoord is van de middenmoot terug gekropen naar de subtop, PSV passeerde dit weekeinde het verrassend presterende Willem II. AZ is tweede, op drie punten van Ajax.

Cyriel Dessers van Heracles Almelo.Beeld BSR Agency

Spitsen

Het leven van de spits is meestal een bijzonder verhaal, het verhaal vooral van cijfers (doelpunten), van nooit opgeven. Neem Cyriel Dessers. Vol ambitie toog de Belg twee seizoenen geleden van NAC, waar hij in korte tijd uitgroeide tot publiekslieveling, naar FC Utrecht. Daar werd hij nauwelijks een vaste kracht. Utrecht ruilde hem voor dit seizoen in voor de Spanjaard Adrian Dalmau, die met Heracles een spectaculair aantal doelpunten maakte. Maar zie: Dalmau is vooral geblesseerd, terwijl de sterke, vaardige, snelle Dessers bij Heracles topschutter is van de eredivisie met 12 treffers.

Zo is over topscorers bijna altijd iets bijzonders te vertellen. Myron Boadu was een jonge jongen uit Amsterdam, die in de opleiding van AZ belandde. Ajax negeerde hem. Toen hij 16 was, probeerde Ajax hem alsnog binnen te halen. Boadu bleef bij AZ, dat hem altijd goed had behandeld en een pad voor hem uitstippelde. Hij heeft twee zware blessures (knie, enkel) overwonnen en maakte inmiddels zijn debuut bij Oranje, met een doelpunt als invaller tegen Estland. Nog lang niet volmaakt, vol potentie. Elf goals.

Steven Berghuis, mislukte bij Watford, is nu alweer jarenlang Feyenoorder. Strijder ook. Boos reageerde hij op de verslaggever die het waagde te stellen dat Feyenoord zich moest schamen voor de eerste helft tegen Cambuur in de beker. ‘Helemaal niet schamen. Totaal niet.’ Berghuis weet dat Feyenoord in opbouw is. Hij beseft dat hij als beste voetballer van het elftal de verplichting heeft hard te werken en het elftal mee te slepen naar overwinningen.

Ook Donyell Malen, ook in de top van de schutterslijst, was al in Engeland. Jong vertrokken, omdat hij weinig perspectief zag in de jeugd bij Ajax. Maar ja, Arsenal koopt vooral spitsen van naam. Na de jeugdjaren keerde hij dus terug naar Nederland, bij PSV, deze keer, waar hij dit seizoen doorbrak. Typisch spitsenverhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden