De international die ging stappen

VOOR HET 'Moment van de Week' zijn genomineerd:..

Ik, de jury, kies unaniem voor 5.

Rijkaard en Michels ontmoetten elkaar dinsdag voor de wedstrijd tegen Duitsland in een zaal van het Hilton-hotel in Amsterdam. Rijkaard kreeg het eerste exemplaar uitgereikt van een boek van Michels, Teambuilding als route naar succes.

Eerst werd Rijkaard geprezen als speler. Hij was wat Michels zonder te lachen een 'teamtactische sleutelspeler' noemde. (Hoofdstuk 3 van het boek is getiteld De grondregels van het teamtactisch teambuildingsproces.)

Of Rijkaard de regels van de teambuilding volledig doorgrondt, zal pas blijken tijdens het EK, verklaarde Michels. Hij sprak in dat verband niet van EK, Europees kanmpioenschap of Euro 2000, maar van de oorlog.

Op zijn beurt omschreef Rijkaard in zijn dankwoord Michels als een van de pioniers van het 'teambuildingsmechanisme'. Fijntjes herinnerde Rijkaard eraan dat Michels vaker over de oorlog had gesproken - Voetbal is oorlog, stelde De Generaal ooit - waarna hij de volgende anekdote vertelde.

In de voorbereiding op het EK in 1988 deelden Rijkaard en Arnold Mühren een hotelkamer, zeer tot hun tevredenheid. Rijkaard en Mühren waren lief, vriendelijk, meegaand en humoristisch, vonden zij zelf. Wat kon er dan nog op hen aan te merken zijn?

Tot ontsteltenis van de twee spelers veranderde Michels op een dag de kamerindeling. Hij ergerde zich aan het vrijblijvende karakter van de voorbereiding.

Rijkaard en Mühren veronderstelden dat zij, die twee vriendelijke en meegaande spelers, wel bij elkaar konden blijven slapen.

Nee, zei Michels.

Ach, toe, meneer Michels. U kunt voor ons toch wel een uitzondering maken?

Nee. Ik ben op oorlogspad. (Fantaseer hier de karakteristieke stem van Michels bij, met de even karakteristieke intonatie.) Neej. Ik bennop oorlogssspattu. Michels zei het zonder te lachen, want teambuilding is een hoogst ernstige zaak.

In zijn boek gebruikt Michels enkele gebeurtenissen voor en tijdens het EK van 1988 om zijn theorieën te ondersteunen. Deed hij dat maar vaker. Wie het boek leest, verlangt hevig naar een biografie over Michels. Namen noemt hij niet of nauwelijks, jammer genoeg.

De paragraaf Gemeenschappelijke vijand wordt door Michels ingeleid met een nieuwtje. In 1986 werd hij (opnieuw) bondscoach.

'Toen bleek er iets heel vreemds aan de hand te zijn. Ik werd van verschillende kanten ingeseind dat tijdens de wedstrijden van Oranje een bestuurslid van de KNVB op de eretribune zat, die niet kon verbergen dat hij de grootste moeite had met successen van het Nederlands team! Hij vond namelijk dat Johan Cruijff, als clubcoach van de hofleverancier van het Nederlands elftal, meer invloed diende te hebben op het technisch beleid rondom Oranje'.

Michels diende zijn ontslag in, maar trok dat na een reeks gesprekken met de KNVB in. 'Ik heb er toen wel bij gezegd dat ik na het EK in Duitsland meteen zou vertrekken'.

Wie was dat bestuurslid? Van het sectiebestuur maakten toentertijd voorzitter André van der Louw, Jacques Hogewoning, Renze de Vries, Ton Harmsen, Henk Hut en Jan Huijbregts deel uit.

De KNVB legde Michels de plicht op tijdens het EK dagelijks te overleggen met Hogewoning. Michels ging akkoord, maar op één voorwaarde: Hogewoning moest zich vóór het ontbijt bij hem melden. 'Die voorzitter (zijn geheugen laat Michels hier in de steek; Hogewoning was geen voorzitter) heb ik één keer op bezoek gehad en toen was dat probleem ook opgelost. De avonden waren voor hem blijkbaar toch te zwaar om elke ochtend om acht uur met mij te discussiëren'.

Michels verweet de officials hun eigen belang te stellen boven dat van de ploeg en kreeg daarvoor de bevestiging op de dag dat de eerste wedstrijd werd gespeeld, Nederland - Sovjet Unie.

Op weg naar het stadion koos de chauffeur van de bus onverwacht een alternatieve route, dwars door het centrum van Keulen. De vertraging liep op tot anderhalf uur.

Later bleek dat de chauffeur van een bestuurslid opdracht had gekregen langs het hotel te rijden waar een receptie plaats vond van de KNVB en de sponsors. Dan konden de heren even naar de spelers kijken en zwaaien.

Michels was woedend. 'Vanaf dat moment heb ik er bewust voor gekozen de bobo's (...) als gemeenschappelijke vijand te gebruiken en dus als bindmiddel naar de groep toe'. De geschiedenis van de zomer van 1988 hoeft niet te worden herschreven, maar een nuttige bijdrage levert Michels wel.

Eén vraag dient hij echter onverwijld te beantwoorden. Wie is de speler, 'een leider binnen de groep', die in 1974 tijdens het wereldkampioenschap de afspraken schond, ging stappen en daarbij werd betrapt? Michels riep prompt alle spelers bij elkaar om gezamenlijk een oordeel te vellen.

De zondaar stond tijdens de bespreking 'als een klein kind op de gang'. Michels stelde voor hem weg te sturen, maar op aandrang van de groep mocht hij blijven (teambuilding).

Wie was deze 'sleutelspeler', deze 'heel belangrijke speler'? Cruijff? Krol? Van Hanegem? Haan niet, die zou het niet hebben gedurfd. Suurbier?

Suurbier was geen sleutelspeler. Jansen, Rep, Rijsbergen, Rensenbrink en Jongbloed waren dat evenmin. Neeskens? Zou kunnen. Maar ik gok op Krol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.