interview Joachim Löw

‘De haat op de tribunes is verdwenen. Dat is ontwikkeling. Vooruitgang’

Joachim Löw Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Joachim Löw (59) is al dertien jaar bondscoach van Duitsland. Hij vindt zichzelf telkens opnieuw uit in de voortdurend veranderende wereld van het voetbal. ‘De hiërarchie is ook niet meer zo duidelijk als vijftien jaar geleden.’

Joachim Löw lacht bij de suggestie: hij, als eeuwige bondscoach van Duitsland? ‘Eeuwig, nee. Mijn langste tijd als bondscoach is achter de rug en na elk toernooi evalueren we. Welke impulsen en uitdagingen kunnen we nog geven? Na 2018 wist ik relatief snel dat ik verder wilde, ondanks de reusachtige teleurstelling.’

Duitsland werd in Rusland na de groepsfase uitgeschakeld. ‘Een paar dagen na het WK stelden teammanager Oliver Bierhoff en ik elkaar de vraag: is de bron opgedroogd? Wij waren vreselijk geïrriteerd over het WK.’

Löw bleef en zit nu in zijn veertiende jaar als bondscoach. Vrijdagavond speelde Duitsland de EK-kwalificatiewedstrijd tegen Nederland, de vierde onderlinge wedstrijd in korte tijd. Bij de klassieker tussen rivalen is de haat van voorheen goeddeels verdwenen. Weg is de aversie uit de tijd toen Ronald Koeman, nu bondscoach van Nederland, zijn achterwerk afveegde met het shirt van Olaf Thon. Dat gebeurde na de halve finale van het EK van 1988 in Hamburg, stad van de wedstrijd van vrijdag.

Hoe anders is de situatie nu. ‘Wedstrijden tegen Nederland zijn interessant, met veel klasse en tempo, in een goede sfeer, vol respect naar elkaar. Dat is ontwikkeling. Vooruitgang. Ik herinner me nog een wedstrijd in Rotterdam, in 2005. Toen voelde je nog haat op de tribunes. Dat is verdwenen.’

Joachim Löw spreekt in een zaaltje van een hotel in Freiburg met twee Zwitsers, twee Duitsers, plus de verslaggever van de Volkskrant, wiens vierde verzoek om een gesprek is gehonoreerd. Bijna een uur samen, daarna iedere journalist even apart. Löw stond aan de basis van de grote hervorming van het Duitse voetbal, toen hij in 2004 als assistent van Jürgen Klinsmann aantrad. Na het succesvolle WK van 2006 nam hij de baan als teamchef over.

Na dertien jaar ‘verlangt’ hij soms naar de anonimiteit. Anderzijds: toen hij onlangs twee duels miste door gezondheidsproblemen, had hij het moeilijk. ‘In elk opzicht ging het slecht. Ik zat thuis op de bank en kon moeilijk met de situatie omgaan. Ik was veel nerveuzer dan wanneer ik in het stadion zit.’

Waaruit putte u de motivatie om verder te gaan na het mislukte WK?

‘We zijn door de jaren heen veel dingen anders gaan doen, omdat we hebben geleerd. De ploeg is veranderd, het type speler, wijzelf en het voetbal. Altijd zijn er nieuwe uitdagingen. Hoe ziet het voetbal van de toekomst eruit, de speler van de toekomst? Fysiek en conditioneel zijn voetballers gerijpt, maar bijvoorbeeld in cognitief opzicht kunnen ze nog veel leren. Cognitieve vaardigheden, handelingssnelheid.

‘Als de tegenstander zich defensief organiseert, speel je tegenwoordig tegen een muur. We hebben jarenlang geteerd op balbezit. We deden min of meer met de tegenstander wat we wilden, in 70 tot 80 procent van de wedstrijden. We wisten dat de tegenstander zou buigen. Dat was een kwestie van tijd. Het grootste probleem tijdens het WK van 2018 was dat we bijna stierven in ons eigen balbezit. Er was geen snelle omschakeling meer, geen eerste actie na balverovering. We waren gewoon te langzaam in de beweging en aan de bal. We misten gretigheid en bereidheid om de tegenstander met lopen zonder bal in verlegenheid te brengen. Maar balbezitvoetbal is niet voorbij. Wie dat denkt, maakt een fout. We moeten het alleen beter doen.’

Daarbij leeft landenvoetbal van individualistische oprispingen, zeg maar de Messi-factor. ‘Met automatismen behaal je als ploeg een bepaald niveau. Dan is het mooi als je boven die grenzen van automatismen een Mbappé hebt, die bij iedereen wegrent. Of bij ons Leroy Sané, Timo Werner of Julian Brandt. Spelers met veel individueel talent, op weg naar wereldklasse, al missen ze nog constantheid. Ook Nederland heeft weer een mooie balans tussen individualisten en een aantrekkelijke stijl.’

Nederland heeft nog een goede aanvaller als Arjen Robben nodig.

‘Mmmm. Ja. Oké. Maar jullie hebben veel goede middenvelders en verdedigers. Ajax heeft zeer goed, stilistisch gevoetbald in de Champions League, met snelle omschakeling en tempo naar voren. De speelwijze van de nationale ploeg is ook veranderd. De balans tussen offensief en defensief is in orde.’

Löw gaf het Duitse voetbal een sympathiek gezicht, vooral op het WK van 2014. De wereld sprak over Duits totaalvoetbal. Technisch en tactisch bijna perfect, aanvallend, met gebruik van de vleugels, met prachtige combinaties. Stijlvol en multicultureel. Nederland was niet meer jaloers op de prijzenkast van Duitsland, maar op het voetbal.

Löw: ‘Duitsland was vroeger niet zo geliefd om zijn speelwijze. Ook wij leerden beseffen dat ons voetbal een zekere cultuur nodig had, dat alleen praten over zaken als inzet te simpel was. Dat was ons grootste doel bij onze aanstelling. Duitse deugden als kracht en inzet wilden we bewaren. Maar dat is niet meer genoeg om de wereldtop te bereiken. Duitsland moest anders leren voetballen. Beter. Alleen de landen met een rijke, complete voetbalcultuur zullen succes behalen.’

Löw wil ontwikkelingen in een evoluerende sport ontwaren. ‘De tijden zijn veranderd. In het voetbal gaat veel geld om, maar ik kan niet anders zeggen dan dat mijn spelers karakterologisch goed in elkaar steken. Ze zijn gemotiveerd en willen een langere periode succesvol zijn. Ze hebben zichtbaar plezier en zijn professioneel, ook in hun leven naast het veld. Vroeger had je spelers die in de rust een sigaret rookten. Profs. Voetballers weten dat ze alleen topprestaties kunnen leveren als ze lichamelijk op en top zijn. Velen hebben daarbij een goede schoolopleiding doorlopen, en ook nog een opvoeding meegekregen in een van de opleidingscentra.’

Joachim Löw tijdens de voorbereiding op het duel van vrijdag met Nederland. Beeld AFP

Motivatie genoeg om nog eens te beginnen na het WK, ook al degradeerde Duitsland uit de hoogste groep van de Nations League. Nederland was poulewinnaar. Löw spreekt van de Umbruch, de kentering.

‘De nieuwe generatie is talentvol en neemt verantwoordelijkheid. Alleen de stabiliteit is nog niet altijd aanwezig, wat we zagen tijdens de tweede helft in Amsterdam, toen Nederland van 0-2 tot 2-2 kwam. Stabiel worden is een proces. Dat duurde bij de vorige generatie ook drie, vier jaar. Maar we wonnen met 3-2 in de Arena. Dat heeft veel vertrouwen gegeven. Als je van zo’n sterke ploeg kunt winnen, is veel mogelijk.’

Op het WK had Duitsland een paar slechte dagen. ‘We hebben een knalharde analyse gemaakt, intern. De ogen zijn geopend. Wij zijn misschien te arrogant geweest. Mexico wilden we in het eerste half uur totaal naar achteren drukken. Maar het was onze eerste wedstrijd op het WK. Een terugslag (de snelle treffer van Lozano) bracht ons van ons à propos, meer dan nodig was. In een toernooi moet je de weg vinden, en niet meteen met het hoogste risico beginnen.’

De kritiek was immens. Het voorbeeldige Duitsland ging af voor het oog van de wereld. Wat deed dat met de mens Joachim Löw?

‘Ik weet niet of ik als mens ben veranderd, maar de weken na het toernooi hebben me beïnvloed en verder gevormd. Het bewustzijn werd aangewakkerd dat we andere wegen moesten inslaan om vooruit te komen. Geen volledig andere weg, maar openstaan voor innovatie, voor andere ideeën. Tot dan hadden we ook weleens een terugslag, maar de algehele lijn liep omhoog. In 2017 waren we nog erg goed. Er waren geen aanwijzingen dat we in 2018 in de poule uit het toernooi zouden liggen. We besloten dat we ook de speelwijze een beetje moesten veranderen.’

Later, na de snelle uitschakeling in de Nations League, heeft u de sterren Müller, Boateng en Hummels bedankt voor hun diensten. Nam u daarmee bewust een groot risico?

‘Na het WK was ik nog niet zeker van mezelf: Müller, Boateng en Hummels zijn nog steeds spelers van wereldklasse. Voor de Nations League zeiden we: ze kunnen zich rehabiliteren voor het WK. In de Nations League waren de resultaten niet goed, hoewel het spel aardig was. Toen besefte ik dat we een nieuw begin moesten maken. Het was tijd voor de kentering, de ommekeer. Niets is trouwens helemaal definitief.

‘Ze zijn wereldkampioenen die acht, negen jaar top hebben gepresteerd. Ik heb veel aan ze te danken, maar wilde ze niet laten hangen. Het is moeilijk om zo’n tijding perfect te communiceren, maar voor mij was het simpel: ik moest het ze persoonlijk vertellen, kort na elkaar. Het was een moeilijke dag, ook omdat ik persoonlijk een zeer emotionele band met spelers heb. Met twee van de drie heb ik weer goed contract. We zullen altijd verbonden blijven, door het verleden. Het moeilijkste is het juiste moment te bepalen en begrip te kweken. Een trainer moet voor de hele selectie beslissen, hoe moeilijk ook.’

Löw kreeg ook felle kritiek omdat hij dribbelaar Leroy Sané niet meenam naar het WK, terwijl hij hem nu expliciet noemt bij degenen die hij mist, want Sané is geblesseerd. Het kan snel gaan. ‘Leroy was fantastisch in vorm, als type dat de tegenstander destabiliseert, door zijn snelheid en onberekenbaarheid. Voor het WK werd hij al geregeld opgeroepen, daarna was hij echt goed.’

Duitsland mist nu types als Sané. ‘We hadden een tijdlang relatief weinig spelers die goed waren in een-tegen-een. Onze spelers waren combinatiespelers. Nu hebben we Sané, Gnabry, Brandt. Voor de toekomst moeten we meer naar dat aspect kijken, en naar de verbetering van cognitieve vaardigheden.’

Voetbal is steeds meer een denksport, waarin de handelingssnelheid in de kleine ruimte cruciaal is. Spelers zijn visueel ingesteld. ‘Alleen gesprekken voeren werkt niet meer. Ze willen beelden zien. De hiërarchie is ook niet meer zo duidelijk als vijftien jaar geleden. In discussies doen ze allemaal mee. Ze zijn relatief kritisch over de speelwijze, of over de trainer. Vroeger uitten jongere spelers zich vrijwel niet in groepsgesprekken. Met een 20-jarige kun je nu uitgebreid bespreken wat je van hem verwacht en vragen hoe hij het zelf ziet.’

Als bondscoach heeft Löw veel zien veranderen. Ook hoe de maatschappij zich ontwikkelt. Collega Ronald Koeman praat met jonge spelers die over twee paspoorten beschikken, om zijn belangstelling in een talent uit te spreken, alvorens die een keuze maakt voor een land. Die keuze kan van tal van factoren afhangen. Van kansberekening, via druk vanuit de familie tot sentimenten en tendensen in de maatschappij.

Is dat niet heel moeilijk voor een bondscoach?

‘Ja, dat is een moeilijke en gevoelige vraag.’

Löw is voorzichtig, het onderwerp raakt ook in Duitsland sentimenten. ‘Ik kan hier iets in het algemeen over zeggen, over maatschappij en integratie. Ik heb daarmee in het verleden nooit problemen gehad. Bij Boateng, Özil, Khedira, Gündogan en nog een paar anderen is de integratie perfect verlopen. Het was nooit een thema. Het werd een thema met de foto van Özil.

De internationals Özil en Gündogan poseerden voor het WK met de Turkse leider Erdogan, waarna in Duitsland een discussie ontstond over loyaliteit, die uiteindelijk leidde tot het stoppen van Özil als international. Dat was een klap voor het nationale elftal. ‘Iedereen respecteerde iedereen. Dat komt ook omdat de nationale ploeg de elite van het voetbal is. Ik weet ook dat er elders andere problemen spelen, op scholen, in het normale leven. Daar is het een hartstikke belangrijk thema.’

Na de foto was alles anders. Dat was zeker een abrupte overgang?

‘Opeens was het een thema dat voortdurend werd besproken, ook in het trainingskamp voor het WK, ook omdat Mesut en Ilkay genadeloos werden uitgefloten bij oefenwedstrijden. Ze konden het niet meer van zich afschudden. We hebben achteraf veel gediscussieerd. Wat hadden we anders, beter kunnen doen. Niemand had de oplossing. Beide jongens gingen in Duitsland naar school. Ze hielden de Duitse waarden hoog. Ze waren volledig geïntegreerd. En toen zijn ze uitgefloten om een foto. Ik weet niet hoe ik dat had kunnen oplossen.’

Hij heeft Özil na het WK nooit meer gesproken. Diens zaakwaarnemer belde om mee te delen dat Özil zijn interlandloopbaan als beëindigd beschouwde. De speler sprak in een schriftelijke verklaring ook over onderhuidse discriminatie. Als hij goed voetbalt, is hij de Duitse held. Als hij slecht is, de onaangepaste Turk. Özil zou nog persoonlijk contact met Löw opnemen. ‘Dat is nooit gebeurd. Natuurlijk had ik willen praten. Misschien zal dat nog gebeuren.’

CV Joachim ‘Jogi’ Löw

3 februari 1960 Geboren in Schönau

Vanaf 1978: profvoetballer (aanvaller) bij onder meer SC Freiburg en VfB Stuttgart. Een breuk van scheen- en kuitbeen werpt hem ver terug.

Vanaf 1994: trainer bij onder meer VfB Stuttgart, Fenerbahçe en FC Tirol. Wint in 1997 Duitse beker met Stuttgart en verliest jaar later finale Europa Cup II van Chelsea. Kampioen met FC Tirol in 2002.

2004: aanstelling als assistent van bondscoach Jürgen Klinsmann.

2006: bondscoach, na vertrek Klinsmann met derde plaats bij WK Duitsland.

2008: tweede op EK, na verlies finale tegen Spanje.

2010: derde op WK Zuid-Afrika.

2012: verlies tegen Italië in halve finale EK.

2014: winnaar WK Brazilië, na zege op Argentinië in finale.

2016: verlies tegen Frankrijk in halve finale EK.

2017: winnaar Confederations Cup in Rusland.

2018: uitgeschakeld in groepsfase WK Rusland, na nederlagen tegen Mexico en Zuid-Korea. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden